Փեզեշքյանի Հայաստան կատարելիք այցի երկու նպատակները՝ Իրանի ակտիվ դիվանագիտությունը Հարավային Կովկասում
Այն պայմաններում, երբ Հարավային Կովկասի քաղաքական և անվտանգության միջավայրը ազդվել է Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև վերջերս կնքված համաձայնագրից, Իրանի նախագահ Մասուդ Փեզեշքյանը երկուշաբթի օրը կմեկնի Երևան։ Տարածաշրջանային հարցերի փորձագետ Սեյեդ Ալի Ղաեմմաղամիի վերլուծության համաձայն՝ այս ուղևորությունը հստակ քաղաքական և անվտանգության ուղերձներ է կրում և կարող է ավելի ընդգծել Թեհրանի դերը Հարավային Կովկասի հավասարումներում։
Փխրուն խաղաղությունը և Թեհրանի զգուշավոր տեսակետը
Բաքվի և Երևանի միջև համաձայնագիրը, որը ստորագրվել է անցյալ ուրբաթ Սպիտակ տանը, շեշտը դնում է տարածաշրջանում տարանցիկ միջանցքների ստեղծման վրա։ Իրանը զգուշորեն է ողջունել համաձայնագիրը՝ միաժամանակ զգուշացնելով, որ ցանկացած խաղաղության մեխանիզմ չպետք է պատրվակ լինի վերտարածաշրջանային ուժերի ներկայության համար։ Թեհրանի տեսանկյունից, Կովկասում այնպիսի տերությունների ներկայությունը, ինչպիսիք են ԱՄՆ-ն և Իսրայելը, ոչ միայն կայունություն չի բերում, այլև կարող է հանգեցնել լարվածության աճի։ Ղաեմմաղամին կարծում է, որ Փեզեշքյանի այցը նման հանգրվանում ցույց է տալիս, որ Իրանը մտադիր չէ Կովկասի աշխարհաքաղաքական ասպարեզը զիջել ուրիշներին։
Փեզեշքյանի այցի հիմնական նպատակները
Փեզեշքյանի այցը Հայաստան ունի երկու հիմնական առանցք։ Առաջինը՝ երկկողմ հարաբերությունների ամրապնդումը Երևանի հետ և Իրանի՝ որպես հարևանների համար հուսալի գործընկերոջ դերի հաստատումը։ Այս հարցը մեծ նշանակություն ունի Հայաստանի համար, որը գտնվում է աշխարհաքաղաքական բարդ պայմաններում։ Երկրորդ՝ ստեղծել երկխոսության հարթակ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև վերջերս կնքված համաձայնագրի, մասնավորապես՝ տարածաշրջանի հաղորդակցության և տնտեսական միջանցքների ապագայի վերաբերյալ։ Այս երկու նպատակները, միասին վերցրած, կօգնեն ամրապնդել Իրանի դիրքերը որպես Հարավային Կովկասի անվտանգության և տնտեսական շրջանակներում ակտիվ դերակատար։
Թեհրանի ուղերձը օտարերկրյա ուժերին
Ղաեմմաղամին ընդգծում է, որ Իրանը չի կարող անտարբեր մնալ Կովկասում տեղի ունեցող զարգացումների նկատմամբ։ Անգործության դեպքում տարածք կբացվի օտարերկրյա ուժերի ազդեցության համար։ Ամենազգայուն հարցերից մեկը այսպես կոչված «Զանգեզուր»-ի նախագիծն է, որը նպատակ ունի կապել Ադրբեջանը և Նախիջևանը։
Իրանը միշտ զգուշացրել է, որ Հայաստանի Սյունիքի մարզում ցանկացած աշխարհաքաղաքական փոփոխություն կարող է սպառնալ երկրի հյուսիսային սահմանների անվտանգությանը։ Այս համատեքստում ամերիկյան ընկերության ներկայությունը Սյունիքի նախագծում նոր մտահոգություններ է առաջացրել։
Թեհրանը վախենում է, որ նման ներկայությունը կհանգեցնի Իրանի սահմանների մոտ օտարերկրյա ռազմական կամ հետախուզական ուժերի տեղակայմանը, չնայած պաշտոնյաները այս համագործակցության բնույթը բնութագրում են որպես զուտ տեխնիկական և ինժեներական։ Փեզեշքյանի այցը Երևան հնարավորություն է պարզաբանելու այս անորոշությունները։
«3+3» նախագծի դերը
«3+3» նախաձեռնության (Իրան, Ռուսաստան և Թուրքիա + Հայաստան, Ադրբեջան և Վրաստան) շրջանակներում Իրանը շեշտում է տարածաշրջանային խնդիրները լուծելու անհրաժեշտությունը՝ առանց վերտարածաշրջանային դերակատարների միջամտության։
Մասնագետների կարծիքով, այս ծրագիրը կարող է հիմք հանդիսանալ կայուն անվտանգության, տնտեսական և բնապահպանական համագործակցության համար։ Փեզեշքյանի այցը Երևան կարելի է մեկնաբանել որպես այս նախաձեռնության ամրապնդում և միջազգային հանրությանը հստակ ուղերձ․ ուղերձ, որ Իրանը վարում է դինամիկ և տարածաշրջանային ուղղվածությամբ արտաքին քաղաքականություն։
Եզրակացություն
Մասուդ Փեզեշքյանի այցը Հայաստան տեղի է ունենում զգայուն ժամանակաշրջանում, երբ Բաքվի և Երևանի միջև փխրուն խաղաղության ապագան և տարածաշրջանի տարանցիկ նախագծերի ճակատագիրը անորոշության մեջ են։ Այս ուղևորությունը և՛ Թեհրանի ու Երևանի միջև երկկողմ հարաբերությունների ամրապնդում է, և՛ արտաքին ուժերին ուղղված հստակ ուղերձ, որ Իրանը մտադիր է պահպանել իր շահերն ու անվտանգությունը Հարավային Կովկասում՝ ակտիվ դիվանագիտության միջոցով։
Աղբյուր՝ Iran Online