Մեկնաբանություն - Mersad․ Իրանի առաջին քայլը միջին հեռահարության ՀՕՊ համակարգի ոլորտում

Ժամանակակից պատերազմներում ՀՕՊ համակարգերը կարևոր դեր են խաղում օդային սպառնալիքներին դիմակայելու և թշնամու կողմից օդային տարածքի նկատմամբ վերահսկությունը կանխելու գործում։

Pars Today-ի հաղորդմամբ՝ Իրաքի Բաաս ռեժիմի կողմից Իրանին պարտադրված պատերազմի 8 տռարիների ընթացքում, գեներալ-մայոր Շահիդ Սաթարիի նախաձեռնությամբ, որն այդ ժամանակ երկրի ՌՕՈՒ ՀՕՊ հրամանատարն էր, Իրանի ՀՕՊ համակարգերը, մասնավորապես՝ Hawk հրթիռային համակարգը  արդյունավետորեն օգտագործել են իրաքյան ինքնաթիռները խոցելու համար։ Պարտադրված պատերազմի ավարտից հետո այս պաշտպանական համակարգը հիմք է հանդիսացել Իրանի առաջին տեղական միջին բարձրության մակերես-օդ պաշտպանության Mersad համակարգի նախագծման և կառուցման համար։
2010 թվականի ապրիլի 11-ին այս հրթիռային համակարգի արտադրական գծի շնորհանդեսի  ժամանակ, Իրանի ժամանակի պաշտպանության նախարար բրիգադի գեներալ Ահմադ Վահիդին հայտարարեց, որ այս միջին հեռահարության օդային համակարգը կարող է ոչնչացնել ժամանակակից ինքնաթիռներ ցածր և միջին բարձրություններում և ունի ավելի շատ հնարավորություններ՝ համեմատած նմանատիպ պաշտպանական համակարգերի հետ, ինչպիսին է Hawk-ը։ Բացի այդ, Mersad համակարգն ունի բարձր շարժունակություն, էլեկտրոնային պատերազմի ժամանակ աշխատելու և այլ ռադարային ու պաշտպանական համակարգերի հետ ցանցային կապ հաստատելու հնարավորություն։ 

Mersad համակարգը կարելի է համարել առաջին իրանական համակարգը, որի բոլոր բաղադրիչները արտադրվել են երկրի ներսում: Mersad-ը ամերիկյան  MIM 23 Hawk  հակաօդային պաշտպանության համակարգի կատարելագործման ուղին Իրանում ավարտելու և դրա բոլոր հետազոտական, նախագծման և արտադրության փուլերը պարտադրված պատերազմի փորձի միջոցով ավարտելու արդյունքն է և կառուցվել է Իրանի պաշտպանության նախարարության Ավիատիեզերական արդյունաբերության կազմակերպության մասնագետների կողմից: 

Mersad համակարգի հիմնական բաղադրիչները, որոնք նախագծված են ամբողջությամբ թվային եղանակով, ներառում են որոնման, հետևելու և թիրախների խափանման ռադարներ, ծրագրային և ապարատային ցանցեր, արձակման կայաններ և հրամանատարական և կառավարման կենտրոն:
Ընդհանուր առմամբ, այս համակարգի ամենակարևոր փոփոխությունները, համեմատած իր ամերիկյան համարժեքի հետ, կարելի է համարել թվային էլեկտրոնիկայի, ռադարներում և հրթիռներում պինդ վիճակում գտնվող տեխնոլոգիայով առաջադեմ էլեկտրոնային բաղադրիչների օգտագործումը, ինչպես նաև թիրախների հայտնաբերման և հետևելու, ինչպես նաև կրակի կառավարման համակարգերի բարելավված ալգորիթմները։ Այս համակարգի ռադարները, որոնք կոչվում ոն «Քավուշ», «Ջույա» և «Հադի», հիմնված են ամերիկյան մոդելների վրա, բայց բազմաթիվ փոփոխություններով, հատկապես թվային տեխնոլոգիաների օգտագործման ոլորտում։ 
«Քավոշ» ռադարը կարող է հետևել կես քառակուսի մետր լայնական հատվածքով թիրախներին 150 կիլոմետր հեռավորության վրա և իրականացնել դրանց վրա ռադարի կողպեք 80 կիլոմետր հեռավորության վրա, որի առավելագույն ոչնչացման հզորությունը գնահատվում է մոտ 45 կիլոմետր։ 
«Ջոյա» բարձրության վրա որոնող ռադարը կարող է հետևել և հայտնաբերել նաև ցածր բարձրություններում թռչող թիրախներ։

 «Հադի» ռադարը պատասխանատու է թիրախը կողպելու և հրթիռը դրա ուղղությամբ ուղղորդելու համար։
Mersad  համակարգը հնարավորություն ունի միաժամանակ ներգրավել երկու թիրախ՝ օգտագործելով երկու ուղղորդող ռադարներ։ Ռադարը նաև հագեցած է էլեկտրաօպտիկական հետևողական համակարգերով, որոնք էլեկտրոնային պատերազմի պայմաններում պահպանում են դրա աշխատանքը օպտիկական կողպեքի մեջ։
Կառավարման բաժնում արմատական փոփոխությունների արդյունքում, Իրանի բանակի հակաօդային պաշտպանության մասնագետները կարողացել են կառուցել այս համակարգը լիակատար գաղտնիության պայմաններում և արդյունավետորեն դիմակայել ծայրամասային սպառնալիքներին՝ կիրառելով նոր տեխնոլոգիաներ և գրելով տարբեր փուլերի համար հատուկ կոդեր:

 Mersad 2 համակարգում «Քավոշ»  ռադարի հայտնաբերման շառավիղը մեծացվել է մինչև 220 կիլոմետր: «Շահին» և «Շալամչե» հրթիռները Mersad համակարգի համար մշակված հրթիռներ են։ Հրապարակված պատկերները վկայում են, որ այս երկու հրթիռների նախագծման և արտադրության փուլերում իրականացվել է փոփոխություն՝ ամերիկյան Hawk հրթիռի համեմատ:

[5/22/2026 4:41 PM] Nara Abrahamian: Mersad և Mersad 2 համակարգերը, որոնք գործում են սկսած 2000- 2010 թվականներից, գործարկվել են բազմաթիվ զորավարժություններում՝ ցածր ռադարային լայնական կտրվածք ունեցող թիրախների, այդ թվում՝ փոքր անօդաչու թռչող սարքերի դեմ: 
Mersad պաշտպանական համակարգը հաջողությամբ փորձարկվել է 2015 թվականի հունվարին   «Մուհամմադ Ռասուլուլլահ» զորավարժությունների ժամանակ և ոչնչացրել է նախատեսված թիրախները։ 2019 թվականի նոյեմբերի 8-ին  Մահշահր տարածքում այս համակարգը խոցել է օտարերկրյա ներխուժող անօդաչու թռչող սարք։ 
Սա Իրանի Իսլամական Հանրապետության բանակի Mersad  ՀՕՊ համակարգի հաջող փորձարկումներից միայն մեկն էր, որը ցույց է տալիս այս ուժի և դրա համակարգերի բարձր պատրաստվածությունը։