Ինչո՞ւ Թրամփը նահանջեց Իրանի դեմ նոր հարձակման սպառնալիքից
Դոնալդ Թրամփի՝ Իրանի դեմ նոր հարձակման սպառնալիքից հրաժարվելը դժվար է դիտարկել պարզապես որպես մարտավարական փոփոխություն կամ քարոզչական քայլ։ Տարածաշրջանային, ռազմական, տնտեսական և քաղաքական մի շարք գործոններ Սպիտակ տանը ստիպեցին հետ կանգնել այն տարբերակից, որի մասին նախորդ օրերին խոսվում էր կոշտ հռետորաբանությամբ։
Այս նահանջը ցույց է տալիս, որ Վաշինգտոնը գիտակցել է՝ Իրանի դեմ ցանկացած ռազմական գործողություն, ի տարբերություն նախնական որոշ գնահատականների, կարող է ունենալ սահմանափակ գործողության շրջանակներից շատ ավելի մեծ հետևանքներ։
Pars Today-ի հաղորդմամբ՝ այն բանից հետո, երբ Թրամփը սպառնացել էր թիրախավորել Իրանի էներգետիկ ենթակառուցվածքները, նա հայտարարեց, թե հարձակումը հետաձգվել է, քանի որ պայմաններ են ստեղծվել համաձայնության հասնելու համար։ Սակայն առկա փաստերը վկայում են, որ դիրքորոշման փոփոխության հիմնական պատճառը նոր պատերազմի տարածաշրջանային և ներքաղաքական հետևանքների վերաբերյալ աճող մտահոգություններն էին։
Ամենակարևոր գործոններից մեկը ԱՄՆ-ի տարածաշրջանային դաշնակիցների մտահոգությունն էր։ Պարսից ծոցի երկրների տնտեսությունները հիմնված են էներգակիրների արտահանման և անվտանգության կայունության վրա, և նրանք լավ գիտակցում են, որ Իրանի դեմ լայնածավալ հարձակումը կարող է հանգեցնել փոխադարձ ռազմական գործողությունների և վտանգել տարածաշրջանի նավթագազային ենթակառուցվածքները։ Այդ պատճառով վերջին օրերին ձեռնարկվել են բազմաթիվ դիվանագիտական ջանքեր՝ լարվածությունը նվազեցնելու նպատակով, իսկ ամերիկյան որոշ լրատվամիջոցներ հայտնել են Վաշինգտոնի և արաբական մայրաքաղաքների միջև ինտենսիվ շփումների ու խորհրդակցությունների մասին։
Երկրորդ գործոնը Իրանի զսպման կարողությունն է։ Իրանի պաշտոնյաները բազմիցս հայտարարել են, որ երկրի կենսական նշանակության ենթակառուցվածքների վրա ցանկացած հարձակում անպատասխան չի մնա։ Անկախ կողմերի ռազմական հնարավորությունների տարբեր գնահատականներից՝ ակնհայտ է, որ հակամարտության ընդլայնումը կարող է ներքաշել ամբողջ տարածաշրջանը և ազդել համաշխարհային էներգետիկ անվտանգության վրա։ Հենց այդ հավանականությունն էլ զգալիորեն բարձրացնում է Վաշինգտոնի համար ռազմական որոշման գինը։
Անվտանգային այս նկատառումներից բացի, կարևոր դեր ունի նաև ԱՄՆ-ի ներքաղաքական իրավիճակը։ Աֆղանստանի և Իրաքի պատերազմների փորձը հանգեցրել է նրան, որ ամերիկյան հասարակությունը քիչ ցանկություն ունի ներգրավվելու Արևմտյան Ասիայում նոր պատերազմների մեջ։ Վերջին հարցումները նույնպես ցույց են տալիս, որ Իրանի դեմ ռազմական գործողության նկատմամբ աջակցությունը մեծ չէ, և շատ ամերիկացիներ նախընտրում են, որ կառավարությունը կենտրոնանա երկրի տնտեսական և սոցիալական խնդիրների վրա։
Մյուս կարևոր հանգամանքը ԱՄՆ-ի պաշտպանական արդյունաբերության և զինամթերքի պաշարների վրա աճող ճնշումն է։ Ուկրաինայի պատերազմն ու վերջին ճգնաժամերը հանգեցրել են հրթիռների և առաջադեմ ռազմական տեխնիկայի լայնածավալ օգտագործման, և ամերիկացի մի շարք վերլուծաբաններ զգուշացրել են ռազմավարական պաշարների նվազման մասին։ Նման պայմաններում նոր, երկարատև հակամարտության մեջ մտնելը կարող է լրացուցիչ ծանրաբեռնել ԱՄՆ-ի լոգիստիկ և արդյունաբերական ներուժը։
Ի վերջո, Թրամփի վարքագիծը համապատասխանում է նրա սովորական գործելաոճին՝ ուժի ցուցադրում և սպառնալիքներ՝ ճնշումն ուժեղացնելու նպատակով, սակայն նահանջ, երբ իրական ծախսերը չափազանց բարձր են դառնում։ Նա ձգտում է պահպանել կոշտ հռետորաբանությունը և ներկայանալ որպես ազդեցիկ բանակցող, սակայն երբ ակնհայտ են դառնում պատերազմի ընդլայնման, տարածաշրջանային դաշնակիցներին վնաս հասցնելու, էներգակիրների գների աճի և ներքաղաքական գնի վտանգները, նախընտրում է հետաձգել ռազմական տարբերակը և բաց պահել բանակցությունների ճանապարհը։ Այդ պատճառով վերջին նահանջն առավելապես վկայում է ոչ թե մարտավարական փոփոխության, այլ Իրանի հետ լայնածավալ պատերազմի հնարավոր հետևանքների պայմաններում ԱՄՆ-ի իրական սահմանափակումների մասին։