«3+3» հանդիպումը՝ Ժամանակին և անհրաժեշտ գործողություն

Թուրքիայի Ստամբուլ քաղաքում կայացել է Կովկասում տարածաշրջանային համագործակցության թեմայով ԱԳ նախարարների հանդիպումը՝ Իրանի, Ռուսաստանի, Ադրբեջանի և Հայաստանի ներկայությամբ։ Թեև «3+3» կոչվող հանդիպմանը բացակայում էր Վրաստանը, այդուհանդերձ այն ցույց տվեց Կովկասի հիմնական դերակատարների կամքը՝ այս տարածաշրջանում խաղաղություն և կայունություն հաստատելու և համագործակցությունը լարվածությամբ փոխարինելու համար։ Այս առումով կարևոր է ուշադրություն դարձնել հետևյալ կետերին.

1. Այս փուլում, երբ ընթանում են Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև խաղաղության համաձայնագրի ստորագրման վերջին փուլերը, նման հանդիպման անցկացումը ժամանակին և անհրաժեշտ միջոց էր և պատճառ դարձավ, որ այնպիսի ազդեցիկ երկրներ, ինչպիսիք են Իրանը, Ռուսաստանը և Թուրքիան, հանգեն այն եզրակացության, որ պետք է օգնեն համաձայնագիրը վերջնական տեսքի բերելու համար։ Այս դեպքում տարածաշրջանի տնտեսության մեջ Ադրբեջանի և Հայաստանի ինտեգրմամբ կհաստատվի կայունություն և անվտանգություն, ինչը կհանգեցնի Կովկասի տնտեսական զարգացման ձևավորմանը։

2. Ըստ հրապարակված լուրերի՝ Բաքուն և Երևանը համաձայնության են եկել խաղաղության պայմանագրի 20 կետերից մոտ 17 կետի շուրջ, և մնացել են ընդամենը մի քանի կետեր, որոնք կարող են իրականացվել երկու երկրների բարի կամքով և տարածաշրջանի երկրների աջակցությամբ։ Ադրբեջանի և Հայաստանի Հանրապետությունների կառուցողական մոտեցումը միմյանց տարածքային ամբողջականությունն ընդունելու և միջազգային սահմանների չփոփոխման հարցում հանգեցրին Ադրբեջանի Հանրապետությանը Ղարաբաղի վերադարձնելուն, Հայաստանի Սյունիքի մարզից պատերազմի ստվերի հեռացմանը,  և պայմանների ստեղծմանը Ղարաբաղի հայերի իրավունքների ապահովման համար։  Վիճահարույց Զանգեզուրի հարցի հետաձգումը խաղաղության պայմանագրի ստորագրումից հետո նույնպես վկայում էր Կովկասում կայունություն և խաղաղություն հաստատելու Բաքվի և Երևանի լուրջ ցանկության մասին։

3. Ընդունելով Արասի անցումով Ադրբեջանի Հանրապետության երկաթուղու կառուցումը, Իրանի Իսլամական Հանրապետությունը հնարավորություն ընձեռեց Աղբանդ քաղաքից դեպի Նախիջեւան Ադրբեջանի երկաթուղային հասանելիության համար և իր դրական ներգրավվածությամբ կարևոր քայլ կատարեց տարածաշրջանային վեճերի լուծման ուղղությամբ։ Իրանը ցույց է տվել, որ մեծ նշանակություն է տալիս հաղորդակցային ուղիների բաց լինելուն, այդ իսկ պատճառով 30-ամյա ղարաբաղյան պատերազմի ընթացքում Ադրբեջանի, Հայաստանի և Թուրքիայի Հանրապետություններն օգտագործել են Իրանի տրանսպորտային ուղիները։

4. Բնականաբար, տարածաշրջանից դուրս գտնվող երկրները, որոնք իրենց շահերը փնտրում են Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև պատերազմի և վեճի շարունակման մեջ, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ը, Իսրայելը և եվրոպական մի շարք երկրներ, դժգոհ են այս երկու երկրների միջև կնքված վերջնական խաղաղության համաձայնագրից և կարող են միջոցներ ձեռնարկել այդ փոխըմբռնման ձևավորման գործում խոչընդոտ ստեղծելու կամ այն հետաձգելու համար, հետևաբար, այս երկու երկրները և տարածաշրջանի հիմնական խաղացողները պետք է լինեն աչալուրջ՝ կանխելու խաղաղության ճանապարհին խափանումներ առաջացնելու  արևմտյան երկրների հնարքները։ Ստամբուլի հանդիպման փոխըմբռնումների իրականացման գործում կարող ենք հուսալ, որ տարածաշրջանի խնդիրները կլուծվեն համապատասխան երկրների ներկայությամբ՝ առանց արտատարածաշրջանային ու արևմտյան երկրների միջամտության։

5. Այս հանդիպմանը և դրա շրջանակում կայացած երկկողմ հանդիպումներում արտգործնախարարները հատուկ ուշադրություն են դարձրել Սիոնիստական ​​ռեժիմի կողմից Պաղեստինի ժողովրդի ցեղասպանությանը և «3+3» խմբի անդամների համատեղ մոտեցումը Գազայի և Լիբանանի բնակիչներին սատարելու և անհապաղ զինադադար հաստատելու հարցում համարվում է օգտակար և արժեքավոր քայլ:

Հեղինակ՝ Ադրբեջանի Հանրապետությունում Իրանի Իսլամական Հանրապետության նախկին դեսպան Մոհսեն Փաք Ային

Աղբյուրը՝  «Khabaronline» լրատվական-վերլուծական կայք