Մեկնաբանություն - Կարո՞ղ է աշխարհը գոյատևել առանց Հորմուզի նեղուցի
Հորմուզի նեղուցն աշխարհի ամենակարևոր էներգետիկ ուղիներից մեկն է։ Այն գտնվում է Իրանի հարավում և Պարսից ծոցը կապում է Օմանի ծովի ու բաց ջրերի հետ։ Նեղուցը կարևոր դեր է խաղում էներգետիկ անվտանգության և համաշխարհային տնտեսական կայունության գործում:
Այս անցուղու ցանկացած խափանում, նույնիսկ կարճ ժամանակով, կարող է հետևանքներ ունենալ Մերձավոր Արևելքի տարածաշրջանից դուրս։
Հղում անելով ԻՍՆԱ-ին, Pars Today-ը հաղորդում է, որ Հորմուզի նեղուցով օրական 20-21 միլիոն բարել հում նավթ և գազի կոնդենսատ է անցնում. ցուցանիշ, որը համարժեք է աշխարհի օրական նավթի սպառման մոտ մեկ հինգերորդին: Բացի այդ, խոշորագույն հեղուկացված բնական գազի արտահանողներից Կատարի հեղուկ բնական գազի արտահանման զգալի մասը այս երթուղով է տեղափոխվում համաշխարհային շուկաներ: Տնտեսական արժեքի առումով, տարեկան հարյուր միլիարդավոր դոլարների էներգիա և ապրանքներ են անցնում այս անցուղով։
Հորմուզի կարևորությունը չի սահմանափակվում էներգիայի փոխանցման ծավալով։ Պարսից ծոցի տարածաշրջանը պարունակում է աշխարհի ապացուցված նավթի պաշարների մոտ 48 տոկոսը և աշխարհի բնական գազի պաշարների գրեթե 40 տոկոսը: Իրանը, Սաուդյան Արաբիան, Միացյալ Արաբական Էմիրությունները, Կատարը, Քուվեյթը և Իրաքը կախված են այս ուղուց իրենց արտադրանքի մեծ մասը արտահանելու հարցում: Հետևաբար, Հորմուզի նեղուցը ոչ միայն տարածաշրջանային ջրային ուղի է, այլև աշխարհի արդյունաբերական տնտեսությանը վառելիք մատակարարող հիմնական զարկերակը։
Աշխարհաքաղաքական տեսանկյունից, Իրանի աշխարհագրական դիրքը նեղուցի հյուսիսային ափին և նրա գերիշխանությունը այնպիսի կղզիների նկատմամբ, ինչպիսիք են Ղեշմը, Հորմուզը և Լարկը, վճռորոշ դեր են խաղացել այս ջրային ուղու անվտանգության հավասարումներում: Միջազգային իրավունքի և 1982 թվականի Ծովային իրավունքի մասին կոնվենցիայի համաձայն՝ առևտրային նավերի անցումը երաշխավորված է նորմալ պայմաններում, սակայն փորձը ցույց է տվել, որ քաղաքական լարվածությունը կարող է արագորեն այս ուղին վերածել ճգնաժամային կենտրոնի։
Եթե Հորմուզի նեղուցով արտահանումը լիովին դադարեցվի, առաջին հետևանքը կլինի նավթի և գազի գների կտրուկ աճը: Տարածաշրջանի որոշ երկրներում այլընտրանքային խողովակաշարերի հզորությունը սահմանափակ է և չի կարող ծածկել բոլոր արտահանումները: Սպառող երկրներում ռազմավարական էներգետիկ պաշարները նույնպես բավարար կլինեն միայն կարճ ժամանակով: Այս պատճառով համաշխարհային շուկաները կբախվեն աննախադեպ ցնցման։
Այլ հնարավոր հետևանքներից են ապահովագրության և առաքման ծախսերի աճը, ֆոնդային շուկայի խիստ անկայունությունը, էներգակիր ներմուծող երկրներում գնաճի մակարդակի բարձրացումը և համաշխարհային մատակարարման շղթայի վրա ճնշումը: Ասիական այնպիսի տնտեսություններ, ինչպիսիք են Չինաստանը, Հնդկաստանը, Ճապոնիան և Հարավային Կորեան, որոնք մեծապես կախված են Պարսից ծոցի էներգիայից, ամենաշատը կտուժեն, բայց Եվրոպան և նույնիսկ Միացյալ Նահանգները չեն լինի ապահովագրված համաշխարհային էներգակիրների գների աճի հետևանքներից։
Այլ ծովային խոչընդոտների համեմատ, ինչպիսիք են Սուեզի ջրանցքը կամ Բաբ ալ-Մանդեբը, Հորմուզի նեղուցը առաջին տեղում է էներգիայի փոխադրման ծավալով: Եթե Սուեզը կոնտեյներային ապրանքների առևտրի հիմնական ուղին է, ապա Հորմուզը համաշխարհային տնտեսության համար վառելիքի փոխադրման ուղին է: Արդյունքում, աշխարհը չի կարող գոյատևել առանց Հորմուզի նեղուցի կարճաժամկետ հեռանկարում, և նույնիսկ երկարաժամկետ հեռանկարում դրա ամբողջական փոխարինումը կպահանջի մեծ ներդրումներ, երկար ժամանակ և համաշխարհային էներգետիկ շուկայի վերակառուցում: