Նորություններ (67)
Մարտ 01, 2023 07:03 Asia/Tehran
Շաբաթական եթեր հեռարձակվող «Նորություններ» հաղորդաշարի շրջանակներում, ներկայացնում ենք գիտական, մշակութային, գեղարվեստական, ու տնտեսական ոլորտներում Իրանի ու աշխարհի նորագույն ձեռքբերումները։
«Նորություններ» հաղորդաշարի այս շաբաթվա թողարկումը կսկսենք տեխնոլոգիայի ոլորտին առնչվող մի հոդվածով։
Իրանում CAR_T Cell մեթոդով առաջին հաջողված գենային թերապիան իրականացվել է Թեհրանի բժշկական գիտությունների համալսարանին կից մանկական բժշկական կենտրոնի հիվանդանոցում։Այս նախագիծն իրականացվել է համալսարանի գեների, բջիջների և հյուսվածքների գիտահետազոտական ինստիտուտի մանկական բջջային և գենային թերապիայի հետազոտական կենտրոնի և գիտելիքահենք ընկերության համագործակցությամբ։ Ընկերությունը գտնվում է Թեհրանի բժշկական գիտությունների համալսարանի ցողունային բջիջների և վերականգնողական բժշկության կենտրոնում:
Այս բուժումը ստացած հիվանդը 5-ամյա տղա է, ում մոտ ախտորոշվել է սուր լիմֆո բլաստային լեյկոզ և երեք անգամ նրա մոտ սրվել է հիվանդությունը և չի արձագանքել սովորական քիմիաթերապիային: Այս երեխան գենային թերապիայի թեկնածու էր՝ ցողունային բջիջների փոխպատվաստման համար համապատասխան դոնոր չունենալու և քիմիաթերապիայի նկատմամբ կայուն լինելու պատճառով, և ավելի քան 2 ամիս տուբերկուլյոզի CAR_T բջիջների ներարկումից հետո նա գտնվում է համապատասխան կլինիկական պայմաններում՝ առանց ոսկրածուծի արյան մեջ չարորակ բջիջների առկայության։
Արյան T բջիջների ստացման հետ կապված քայլերն հետևյալն են, որ T լիմֆոցիտները ստացվում են հիվանդի արյունից և տեղափոխվում լաբորատորիա՝ նրանց գեները փոխելու համար, որպեսզի արտադրեն այն, ինչ կոչվում է քիմերային հակագենային ընկալիչներ: Այս T-լիմֆոցիտներն այժմ կարող են միանալ քաղցկեղի բջիջներին: Այն բանից հետո, երբ լաբորատորիայում աճում է այս նոր T լիմֆոցիտների մեծ քանակությունը, դրանք նորից ներարկվում են արյան մեջ: Ներարկումից հետո տուբերկուլյոզի CAR_T բջիջները միանում են հիվանդի քաղցկեղային բջիջներին և ոչնչացնում դրանք:
Այս բուժումը բջիջների և գենային թերապիայի մի տեսակ է, որն օգնում է T լիմֆոցիտներին պայքարել քաղցկեղի որոշ տեսակների դեմ: T լիմֆոցիտները իմունային համակարգի մասեր են, որոնք ճանաչում են օտար բջիջները և օգնում են սպանել դրանք: Քաղցկեղի դեմ պայքարելու համար T բջիջները ստանալու գործընթացը, որը գենային թերապիայի տեսակ է, կոչվում է կորտիկելային թերապիա: CAR_T բջջային թերապիայի հիմնական առավելությունները հետևյալն է, որ այն կարող է բուժել այն հիվանդներին, որոնց լեյկոզը կամ լիմֆոմաները չեն արձագանքել քիմիաթերապիային և արյուն ստեղծող ցողունային բջիջների փոխպատվաստմանը:
Այս մեթոդը համարվում է հաջող և երկարատև բուժման մեթոդ լեյկոզով կամ լիմֆոմայով հիվանդների համար, որոնց համար անօգուտ է եղել որևէ բուժում: Այս բջիջներն ի վիճակի են թիրախավորել ուռուցքային անտիգենների լայն շրջանակ և ունակ են հայտնաբերելու իմունային համակարգից փախած չարորակ բջիջները: Ցողունային բջիջների փոխպատվաստման համեմատությամբ,հյուրընկալ մարմնի դեմ փոխպատվաստման հիվանդության (GVHD) չառաջանալը, հիվանդի հոսպիտալացման ժամկետի կրճատումը , հիվանդի սննդային և սոցիալական հաղորդակցության սահմանափակումները նվազելը ,այդ էլ այս ծառայությունները ստանալուց հետո, Քարթիսելով բուժման այլ առավելություններից են:
Ըստ 2022 թվականի «Քլարիվիթ Անալիթիքս»Clarivit Analytics-ի կառույցի զեկույցի, որն առնչվում է աշխարհի ամենաշատ վկայակոչված հետազոտողներին, իրանական հաստատություններին առնչվող 12 հետազոտողներ ճանաչվել են գիտության առաջատարներ:Իրանի տեղեկատվական տեխնոլոգիայի և գիտության հետազոտական կենտրոնի համաձայն, «Քլարիվիթ Անալիթիքս» ինստիտուտը 2022 թվականին , 21 գիտական ոլորտների շուրջ յոթ հազար հետազոտողների անուններ է ներառել բարձր վարկանիշ ունեցող հետազոտողների ցանկում: Այս հետազոտողները աշխարհի մոտավորապես 70 երկրների ներկայացուցիչներ են: Չորս հազար հետազոտող դասակարգված է հատուկ գիտական ոլորտներում, իսկ ավելի քան երեք հազար հետազոտողներ՝ միջմասնաճյուղերի ոլորտներում:
Բազմիցս կայակոչված հետազոտողներին բացահայտելու համար ,բազմիցս վկայակոչված հոդվածները արտացոլվել են«Web of Science»-ի գիտական և սոցիալական գիտության վկայակոչված կիբեր բաժիններում : Բազմիցս վկայակոչված հոդվածներն այն հոդվածներն են, որոնց ամենաշատն է վկայակոչվում և գտնվում են առաջին 1%-ում և թվարկված են «Հիմնական գիտության ինդեքսներ» բազայում: Այն հետազոտողները, ովքեր ունեն բարձր վկայակոչված հոդվածներ, համարվում են ազդեցիկ հետազոտողներ, իսկ նրանց անուններն ավելի հաճախ են հայտնվում, ավելի ազդեցիկ են: Հետևաբար, հետազոտողները դասակարգվում են՝ ելնելով բարձր վկայակոչված հոդվածների քանակից, և նրանք, ովքեր առաջին մեկ տոկոսում են, ներկայացվում են որպես բարձր վկայակոչված հետազոտողներ:
Արդարությունը հարգելու համար , այս ցուցակի մեթոդաբանության մեջ դուրս են դրվում այն հետազոտողների անունները, ովքեր ունեն ծայրահեղ ինքնավկայակոչված տվյալներ։ 2022 թվականին ամենաշատ վկայակոչված հետազոտողների թիվը 6938 հետազոտող է , ովքեր իրենց գիտական ոլորտների վրա ազդելու առաջամարտիկ են: 2022 թվականին բազմիցս վկայակոչված հետազոտողների ցանկի 40%-ը՝ 2764 հետազոտող, կազմակերպական առումով կապված են ԱՄՆ-ի հաստատություններից մեկի հետ: Երկրորդ տեղում է Չինաստանը՝ 1169 հետազոտողներով, իսկ հաջորդ հորիզոնականներում են նաև Անգլիան՝ 579, Գերմանիան՝ 369 և Ավստրալիան՝ 337 հետազոտողներով։«Հարվարդի համալսարանը» 233 հետազոտողով ,2022 թվականին հաճախ կրկնվող հաստատությունն է:
Մարդու սաղմնային ցողունային բջիջները, շնորհիվ այն բանի, որ ունեն մարդու մարմնի բոլոր տեսակի բջիջների տարբերվելու հատկությունը, համարվում են հարմար միջոց մարդու սաղմի զարգացման վաղ փուլերն ուսումնասիրելու և նրա բջիջների տարբերակման համար: Բացի այդ, հնարավոր է այդ բջիջների կարողականությունը օգտագործել բջիջների թերապիայի մեթոդով հիվանդությունների լայն շրջանակ բուժելու համար: Բայց այս հնարավորությանը հասնելու համար անհրաժեշտ է ճիշտ հասկանալ, թե ինչպես են այդ բջիջները գործում և ճանաչել սուրհանդակային ուղիները, որոնք ներգրավված են դրանց կարողականության ավելացման և տարբերակման առումով: Հետևաբար, նպատակ ունենալով իմանալ p38 պրոտեին կինազի արգելակման ազդեցությունը մարդու սաղմնային հզոր ցողունային բջիջների տարբերակման վրա, Ռոյան գիտահետազոտական ինստիտուտի, Գիտության և մշակույթի համալսարանի և Գերմանիայի Մաքս Պլանկի ինստիտուտի գիտնականները հետազոտություն են անցկացրել՝ արգելակելու այս սպիտակուցը, սաղմնային հզոր ցողունային բջիջներում աճի գործոնի բացակայության դեպքում Ֆիբրոբլաստային բուժման համար: Այս հետազոտության արդյունքները ցույց են տվել, որ պրոտեին կինազ p38-ի արգելակումը հանգեցնում է բջիջների աճի կարողությունների ավելացմանը: Նաև գեների արտահայտման քննարկումը ապացուցեց , որ այս սպիտակուցի արգելակումը մեծացնում է գեների հզորությանը առնչվող հնարավորությունը(OCT4, NANOG, DPPA3, KLF2, KLF5, TBX3):
Բացի այդ, ապացուցվեց, որ պրոտեին կինազ p38-ի սանձվելուց հետո մարդու սաղմնային հզոր բջիջների ինքնաբուխ տարբերակումը կհանգեցնի էնդոդերմալ բջիջների, այսինքն՝ մարդու սաղմի ամենաներքին շերտի առաջացմանը: Այս փորձի արդյունքները պարզել են , որ սաղմնային ցողունային բջիջները, որոնցում p38-ը սանձվել է, ավելի լավ են տարբերվում ենթաստամոքսային գեղձի նախածնողներից, քան նորմալ բջիջներից: Այս հետազոտության արդյունքները նոր մոտեցում են առաջարկել մարդու ցողունային հզոր բջիջները էնդոդերմալ բջիջներից տարբերակելու համար և պարզել են , որ ստացված էնդոդերմալ բջիջները ավելի մեծ ներուժ ունեն տարբերվելու էնդոդերմալ բջիջներից, ինչպիսին է ենթաստամոքսային գեղձը:
Այս հետազոտության արդյունքները հրապարակվել են «International Journal of Biochemical and Biophysical Research Communications» պարբերաթերթում։
Ամիրքաբիրի տեխնոլոգիական համալսարանի հետազոտողները հաջողել են մշակել գազային միկրոտուրբինների անսարքությունների վերացման համակարգ։Ըստ ՝Ամիրքաբիրի տեխնոլոգիական համալսարանի շրջանավարտ և այս ծրագրի գործադիր տնօրեն Սեյեդ Սալեհ Թալեբիի՝ բնակչության և էներգիայի պահանջարկի աճը, չվերականգնվող ռեսուրսների սահմանափակումը, վառելիքի գների բարձրացումը, ջերմոցային գազերի վերաբերյալ մտահոգությունները և օդի աղտոտվածության բարձրացումը պատճառ են դարձել ,որ ավելի արդյունավետ և ավելի քիչ աղտոտվածությամբ մեթոդների միջոցով մեծանա ավելի մաքուր էներգիա արտադրելու միտումը ։
Ըստ այս հետազոտողի, էլեկտրաէներգիայի արտադրության և բաշխման արդյունավետությունը բարձրացնելու համար նկատի առնված մեթոդներից է ՝կենտրոնացված արտադրության փոխարեն 1000 կիլովատից պակաս հզորությամբ էլեկտրաէներգիայի ցրված արտադրությունը։ Այսօր , որպես համեմատաբար նոր տեխնոլոգիա՝ պատրաստվում է միկրոտուրբին,մոտ 2-ից 500 կիլովատ հզորությամբ և վերջերս դրանք խիստ ընդառաջում են գտել ցրված էլեկտրաէներգիայի արտադրության համար:
Ամիրքաբիրի տեխնոլոգիական համալսարանի հետազոտողի խոսքերով, միկրոտուրբինները , որպես վերականգնվող էներգիայի հովանավոր ,լայն կիրառություն են գտել նաև խելացի էներգիայի արտադրության ցանցերում: Օգտագործման այս հատուկ տեսակը պատճառ է դարձել, որ պահանջվող բեռը բազմիցս փոխվի դրանց գործառնական կյանքի ընթացքում: Հետևաբար, միկրոտուրբինների կյանքի ցիկլը ավելի արագ է ընթանում, և դրանց նորմալ վիճակի մոնիտորինգն ու անսարքությունների վերացումը ավելի կարևոր են դառնում:
Ըստ այս նախագծի հեղինակի, վիճակի առցանց մոնիտորինգը և գործունեության փոփոխությունների վրա հիմնված անսարքությունների հայտնաբերումը հնարավորություն են տալու շատ շուտ հայտնաբերել միկրոտուրբինի թերությունները՝ նվազեցնելով պլանավորված այցելությունների անհրաժեշտությունը, որոնք պահանջում են շարժիչի անջատումը և հեռացումը ցանցից: Արդյունքում, այս եղանակով անսարքությունների վերացումը մեծացնում է միկրոտուրբինին հասանելիությունը ու դրանց նկատմամբ վստահությունը ,նվազեցնելով դրա շահագործման ծախսերը, բացի այդ, թերությունների ժամանակին հայտնաբերումը մեծացնում է դրա օգտագործման կյանքը: Ըստ այս հետազոտողի՝ առաջին անգամ է, որ ներկայացվում է միկրոտուրբինային բաղադրիչների թերությունները մեկուսացնելու մեթոդ:
