ԱՄՆ-ի դեղային ահաբեկչությունը (6)

Հանուն գթած և ողորմած Աստծո։ Ողջույն ձեզ հարգելի ունկնդիրներ: Ներկայացնում ենք «ԱՄՆ-ի դեղային ահաբեկչությունը» հաղորդաշարի հերթական թողարկումը: Ընկերակցեք մեզ։

Թեև միջազգային իրավական կանոնները խստորեն դատապարտում են պատերազմի կամ պատժամիջոցների հետևանքով առաջացած բուժման գործընթացների, դեղերի և բժշկական ծառայություններին հասանելիության վրա բացասական ազդեցություններ ստեղծելու փորձերը, Միացյալ Նահանգներն այս կանոնները խախտելու մեծ փորձ ունի: Կան նաև վճռորոշ պատճառներ, որ հատկապես կորոնավիրուսի համաճարակի գագաթնակետին ամերիկյան պատժամիջոցները շոշափելի բացասական ազդեցություն են ունեցել Իրանի քաղաքացիների՝ դեղորայքի, բուժման և բժշկական սարքավորումների հասանելիության իրավունքի վրա։ Չպետք է մոռանալ, որ մարդու իրավունքների պարտավորությունների իրագործումը պարտադիր է բոլոր կառավարությունների համար։

ԱՄՆ կառավարության կողմից պարտավորության խախտումը բացատրելիս և, հետևաբար, այս կառավարության համար միջազգային պատասխանատվություն ստեղծելով Իրանում դեղորայքի սահմանափակումներ ստեղծելու հարցում, դերակատար կարող են լինել «ապօրինի գործողությունների» ապացուցման և «գործողության վերագրելիության» երկու գործոնները։ Այդ նպատակով պետք է հաշվի առնվեն կառավարությունների միջազգային պարտավորությունները և մարդու իրավունքները դեղորայքի հասանելիության իրավունքն իրացնելու և այնուհետև ապացուցելու ԱՄՆ-ի անօրինական արարքը դեղորայքի էմբարգոյի մեջ։ Ինչ վերաբերում է կառավարությունների պարտավորություններին, ապա պարզ է, որ մարդու իրավունքների միջազգային համակարգում հիմնական պատասխանատվությունը կրում են կառավարությունները։ Այս համակարգում կառավարություններն ուղղակիորեն հասցեագրված են մարդու իրավունքների միջազգային փաստաթղթերին, և նրանց ուսերին է դրված այդ փաստաթղթերում ճանաչված միջազգային նորմերի իրականացման և դրանց պահպանման պատասխանատվությունը։

Ելնելով նշվածից՝ կառավարություններից ակնկալվում է քայլեր ձեռնարկել՝ ելնելով մարդու իրավունքների միջազգային համակարգում ստանձնած պարտավորությունների լույսի ներքո՝ այս համակարգի ընդգծված կանոններն ու չափանիշները կատարելու համար։ Առողջության իրավունքի, մասնավորապես, բժշկության հասանելիության իրավունքի համատեքստում մարդու իրավունքների միջազգային համակարգն ակնկալում է կառավարություններից աստիճանաբար և ամբողջությամբ իրացնել այս իրավունքը՝ օգտագործելով և բաշխելով իրենց առավելագույն ռեսուրսներն այս ոլորտում, ինչպես նաև համատեղ ու առանձին քայլեր ձեռնարկելով, օգնեն առողջության իրավունքին հասանելիությանը։ Հետևաբար, ոչ մի կառավարություն չի կարող այնպիսի գործողություններ ձեռնարկել, որոնք վնասում են այլ երկրների մարդկանց առողջության իրավունքը կամ կանխել այդ իրավունքի իրացումը:

Միավորված ազգերի կազմակերպության տնտեսական, սոցիալական և մշակութային իրավունքների կոմիտեն պարտավորեցնում է կառավարություններին հարգել այլ ժողովուրդների առողջության իրավունքը և այս կապակցությամբ ասում է. «Անդամ պետությունները պետք է մշտապես ձեռնպահ մնան այլ պետության դեղերի և բժշկական սարքավորումների մատակարարումը սահմանափակող պատժամիջոցներ կամ նմանատիպ միջոցներ կիրառելուց։ Նշված կետերի սահմանափակումները չպետք է օգտագործվեն որպես քաղաքական և տնտեսական գործիք»։

Ըստ Տնտեսական, սոցիալական և մշակութային իրավունքների հանձնաժողովի՝ էմբարգո կիրառող կառավարության պարտավորությունները երեք ուղղություններով են. Նախ՝ էմբարգոյի ծրագիրը մշակելիս պետք է ամբողջությամբ հաշվի առնել մարդու իրավունքները։ Երկրորդ՝ արդյունավետ վերահսկել մարդու իրավունքների պաշտպանությանը համահունչ պատժամիջոցային ծրագրերի իրականացումը, իսկ երրորդ դեպքում՝ պատժամիջոցների ենթարկված երկրում խոցելի խմբերի համար որևէ սուր խնդրի դեպքում՝ միայնակ կամ միջազգային աջակցության միջոցով, հատկապես տնտեսական և տեխնիկական ոլորտներում քայլեր ձեռնարկել:

ԱՄՆ կառավարությունը, որպես Միավորված ազգերի կազմակերպության անդամ, պարտավոր է երաշխավորել միջազգային կանոնները, ներառյալ յուրաքանչյուրի առողջության իրավունքը և առանց խտրականության բժշկության հասանելիության իրավունքը, և կատարել իր միջազգային պարտավորությունները այս առումով: Այս երկիրը, ինչպես մյուս երկրները, պարտավոր է չոտնահարել այս հասարակության մարդկանց հիմնարար իրավունքները, այդ թվում՝ առողջության և դեղորայքի հասանելիության իրավունքը, սակայն ԱՄՆ-ը անօրինական գործողություններ է կատարել Իրանի դեմ պատժամիջոցների ծրագրի իրականացման ընթացքում, ներառյալ առողջության իրավունքի և դրա հետ կապված պարտավորությունների ոտնահարումը. խախտել է նաև մարդասիրական բացառությունները, ինչպիսիք են դեղորայքը էմբարգոյից ազատելը։ Այս տեսանկյունից ԱՄՆ-ն ​​խախտել է միջազգային իրավական պարտավորությունները և պարտադիր կանոնները։ Ելնելով դրանից՝ համաձայն Կառավարությունների միջազգային պատասխանատվության ծրագրի 2001 թվականի կանոնների՝ ԱՄՆ-ն ​​պատասխանատու է իրանցիների՝ դեղորայքի հասանելիության իրավունքի և առողջության ու կյանքի իրավունքի խախտման համար։ Այս գործընթացում այս երկիրը լրջորեն խախտել է պայմանագրային և ընդունված պարտավորությունները մարդու միջազգային իրավունքների ոլորտում։

***************

Ամերիկացի երկու վերլուծաբաններ՝ Քևին Քաշմանը և Քավան Խարազյանը, «ԱՄՆ պատժամիջոցները նախատեսված են մահվան համար» վերնագրի ներքո՝  Կորոնավիրուսի համաճարակի գագաթնակետին Իրանի դեմ ուղղված պատժամիջոցների մասին գրել են.«Պատժամիջոցները սրում են սոցիալական խնդիրները, նույն պատճառով, որ կրճատվել է նավթի արդյունահանումը, Իրանը չի կարող սննդամթերք և դեղորայք ներմուծել. Իրանը չի կարող նավթի գնորդ գտնել ազատ շուկայում, և չի կարող սննդամթերք կամ դեղորայք գնել ազատ շուկայում։ Փաստորեն, Իրանը հասանելիություն չունի միջազգային ֆինանսական համակարգին, որտեղ գերիշխում է ԱՄՆ-ը»:

Նույնքան կարևոր է նաև այն փաստը, որ 2010 թվականից այս երկրի Կոնգրեսի կողմից հաստատված օրենքի հիման վրա ԱՄՆ ֆինանսների նախարարությունը բոլոր ընկերություններին հայտարարել է, որ եթե գործարք կնքեն Իրանի հետ, կենթարկվեն ԱՄՆ պատժամիջոցների։ Այսինքն՝ թեև դեղը, ըստ երևույթին, պատժամիջոցների ենթակա չէ, ամբողջ աշխարհում դեղագործական ընկերությունները չեն կարող դրամական գործարքների մեջ մտնել Իրանի հետ՝ ամերիկյան պատժամիջոցներից վախենալու պատճառով։

Ինչևէ, երկար տասնամյակներ շարունակ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների պատժամիջոցներին դիմակայելու պատճառով Իրանը զարգացրել է իր տնտեսական և առողջապահական համակարգն այնպես, որ ընդունի պատժամիջոցների պայմանների նվազագույն հետևանքները: Սակայն փաստն այն է, որ Իրանի դեմ Միացյալ Նահանգների պատժամիջոցները, հատկապես 2017թ.-ին, որոնք համարվում են աշխարհի ամենախիստ պատժամիջոցները, որոնք կիրառվել են երկրի դեմ, զգալի բացասական ազդեցություն են թողել Իրանի ընդհանուր ժողովրդի, հատկապես խոցելի խավերի վրա։ Ուստի անհնար է հերքել այդ պատժամիջոցների դերը Իրանի բժշկական կենտրոններում հատուկ և կենսական նշանակություն ունեցող բժշկական սարքավորումների սակավության հարցում։

Ֆրանսիական Le Poin շաբաթաթերթին տված բացառիկ հարցազրույցում ՄԱԿ-ի հատուկ զեկուցող Ալենա Դոհանը խոսել է Իրանի հասարակ մարդկանց վրա ԱՄՆ պատժամիջոցների ազդեցության մասին։ Նա ասել է.«Պատժամիջոցները մարդկանց մահվան պատճառ են դարձել, և իմ զեկույցում մի քանի դեպք է նշվել։ Ամենահամոզիչ պատճառը դեղորայքի հասանելիության բացակայությունն է։ Իրանն արտադրում է իր դեղերի ավելի քան 90%-ը, սակայն, ցավոք, դրա համար անհրաժեշտ է հումք ձեռք բերել դրսից»:

***********************

Իրանի դեմ ԱՄՆ պատժամիջոցները դանդաղեցրել են որոշ հիվանդների համար հատուկ դեղամիջոցների մուտքը, կեղծ և անորակ դեղերի մուտքի պատճառ են դարձել և, ի վերջո, մի քանի անգամ բարձրացրել են այդ դեղերի գինը, ինչի արդյունքում բազմաթիվ իրանցիներ, այդ թվում՝ հիվանդներ, երեխաներ, հղի կանայք և խոցելի տարիքային խմբեր բախվել են առողջության կորստի և նույնիսկ կյանքի կորստի հետ: Ամերիկյան պատժամիջոցների դիմագրավման լուծումն այն է, որ Իրանի Իսլամական Հանրապետությունը, ի լրումն իրավասու միջազգային դատարաններ բողոք ներկայացնելու, պաշտպանի իր ժողովրդի անքակտելի իրավունքները այս անօրինական պատժամիջոցների վերաբերյալ համապարփակ մեդիա- իրավական դիվանագիտությամբ:

Քանի որ ապացուցված է ԱՄՆ-ի կառավարության միջազգային պատասխանատվությունը, որպես Իրանի ժողովրդի դեմ մարդու իրավունքների պարտավորությունները և մարդու իրավունքների հիմնարար չափանիշները խախտող պատժամիջոցներ մշակող և իրականացնող, այս առումով, առկա են ներքին և միջազգային դատարաններում,  ներառյալ Արդարադատության միջազգային դատարանում  ​​խնդրին հետամուտ լինելու հնարավորությունն ու պայմանները:

Ավելի վաղ, Իրանի և ԱՄՆ-ի միջև 1955 թվականի պայմանագրի հիման վրա Արդարադատության միջազգային դատարանի միջոցով պատժամիջոցների դատական ​​գործընթացն ու դատական ​​հետապնդումը հանգեցրին ԱՄՆ-ի դեմ Դատարանի կողմից ժամանակավոր որոշման կայացմանը: Իսկ այժմ Իրանի Իսլամական Հանրապետությունը պետք է ամենայն լրջությամբ շարունակի վարույթն այս դատարանում։