Speciale për zgjedhjet e 13-ta presidenciale (5)

Në përgjithësi në çdo sistem zgjedhor, ka mënyra të ndryshme monitorimi për të siguruar zhvillimin e duhur të zgjedhjeve dhe për të parandaluar shkeljet e ligjit në të gjitha fazat e zgjedhjeve.

Për shkak të rëndësisë së rolit ekzekutiv të presidentit në sistemin e Republikës Islamike të Iranit, para hyrjes në zgjedhje, është e nevojshme të shqyrtohen kualifikimet e kandidatëve në secilën zgjedhje nga një autoritet kompetent dhe ekspert dhe pas kësaj faze, njerëzit që kanë të gjitha kushtet do të miratohen për të hyrë si kandidat në zgjedhje. Në këtë drejtim, zyrtarët e ngarkuar për mbajtjen dhe monitorimin e zgjedhjeve u kërkojnë mediave që të shpjegojnë rëndësinë e presidencës dhe të shpjegojnë kushtet e kandidatëve; Njerëzve u duhen shpjeguar dispozitat e ligjit zgjedhor, e cila është një nga parimet kryesore për mbajtjen e zgjedhjeve të shëndetshme dhe të ligjshme në Iran. Sipas kushtetutës, kualifikimet e kandidatëve presidencialë, para zgjedhjeve rishikohen drejtpërdrejt nga Këshilli Mbrojtës.

Në lidhje me këtë, paragrafi (9) i nenit 110 të Kushtetutës thotë: ".... Pranueshmëria e kandidatëve për president pasi të kenë përmbushur kushtet e përcaktuara në këtë ligj, duhet të miratohet nga Këshilli Mbrojtës, përpara organizimit të zgjedhjeve. Sipas këtij neni, Këshilli Mbrojtës nuk mbikëqyr shqyrtimin e kualifikimeve të kandidatëve për president, por drejtpërdrejt jep mendimin për kualifikimin e tyre. Lloji i detyrave dhe kompetencave të Këshillit Mbrojtës dhe rëndësia e tij e kanë bërë këtë institucion një nga institucionet më të rëndësishme të Republikës Islamike të Iranit. Ky institucion është shumë i ngjashëm me disa institucione kushtetuese në vendet e tjera. Në këtë drejtim, kushtetutat e disa vendeve kanë caktuar institucione të quajtura "Gjykata Kushtetuese", "Këshilli Kushtetues", "Gjykata Kushtetuese" dhe të ngjashme, të cilat kanë shumë ngjashmëri mes tyre për nga struktura dhe lloji i përgjegjësive që kanë.

Për shembull, sipas kushtetutës gjermane, vlefshmëria e zgjedhjeve, veçanërisht përmes miratimit të zgjedhjes së deputetëve, si dhe heqjes së imunitetit të tyre dhe heqjes nga detyra si deputet është përgjegjësi e Dhomës së Përfaqësuesve. Gjykata Federale Kushtetuese është gjykata më e lartë dhe një nga institucionet më të respektuara dhe të fuqishme në Republikën Federale të Gjermanisë. Në Bullgari gjithashtu, sipas nenit 66 të Kushtetutës, nëse zgjedhjet vihen në dyshim, çështja mund t'i referohet Gjykatës Kushtetuese në përputhje me ligjin. Në Rumani, neni 47 i kushtetutës së vendit, i cili rregullon monitorimin e zgjedhjeve, thotë: "Asambleja e Madhe Kombëtare vendos për konfirmimin ose jo të zgjedhjes së secilit përfaqësues." Kjo asamble shqyrton ligjshmërinë e zgjedhjes së secilit përfaqësues dhe vendos mbi vlefshmërinë ose pavlefshmërinë e zgjedhjes së tij. Në rast të revokimit të zgjedhjes së një përfaqësuesi, të drejtat dhe detyrat e përfaqësuesit të tij pushojnë që nga momenti i revokimit.

Në Itali, ku parlamenti përbëhet nga dy dhoma, Dhoma e Përfaqësuesve dhe Senati; Sipas nenit 66 të Kushtetutës, secila Dhomë e Përfaqësuesve vendos për vlefshmërinë e zgjedhjes së anëtarëve të saj dhe për arsyet e mospërputhjes ose paaftësisë së anëtarëve në mbajtjen e funksioneve. Në Kanada, ku parlamenti përbëhet nga dy dhoma, Dhoma e Komunave dhe Senati; Një nga kompetencat e Dhomës së Komunave është të ndryshojë pjesët fleksibël të kushtetutës, të miratojë zgjedhjen e deputetëve dhe të anulojë kandidaturën në rast nevoje. Në Japoni; Sipas nenit 42 të Kushtetutës, parlamenti përbëhet nga dy dhoma, Dhoma e Përfaqësuesve dhe Dhoma e Këshilltarëve. Miratimi i zgjedhjes së personave të zgjedhur dhe miratimi i mandatit të tyre është përgjegjësi e parlamentit përkatës dhe me një shumicë të thjeshtë ose me votat e të pranishmëve.  Neni 55 i Kushtetutës Japoneze në lidhje me këtë thotë:  "Do të varet nga i njëjti parlament për të gjykuar të drejtën e mandatit të anëtarëve të secilës asamble." Në Republikën e Kirgistanit, Gjykata Kushtetuese është ajo që njeh ligjshmërinë e zgjedhjeve presidenciale sipas paragrafit 3 të nenit 82 Kushtetutës. Në disa vende, Ministria e Brendshme është përgjegjëse për monitorimin e zgjedhjeve. Në Britani; Kryeministri emëron ministrin e brendshëm dhe ministria e brendshme është ligjërisht përgjegjëse për mbikëqyrjen e kualifikimit të kandidatëve, miratimin dhe skualifikimin e kandidatëve për parlament. Në këtë vend, disa anëtarë të Gjykatës së Lartë, të cilët zgjidhen me short, rishikojnë mandatet e Dhomës së Komunave dhe paraqesin një raport mbi miratimin ose mosmiratimin e tyre në këtë Dhomë dhe më pas Dhoma pa diskutim miraton raportin e Gjyqësorit.

Në disa vende të tjera, përfshirë Shtetet e Bashkuara, Belgjikën dhe Zvicrën, legjislatura rishikon, miraton ose refuzon mandatet e anëtarëve të saj. Kushtetuta e Shteteve të Bashkuara të Amerikës thotë: "Çdo Dhomë do të ketë gjykuesit e vet, përgjegjës për rezultatet e saj dhe karakteristikat e anëtarëve të saj. Paragrafi 5 i parimit të parë të Kushtetutës së SH.B.A. përdor fjalën "Gjykatës" dhe fjala në terma juridikë do të thotë "të gjykosh dhe marrësh vendim".  Nga pikëpamja ligjore, një nga karakteristikat e vendimeve të marra nga një gjyqtar ose gjykues është se ato janë detyruese dhe autoritare.  Kështu, Dhoma e Përfaqësuesve të SHBA (Dhoma e Përfaqësuesve dhe Senati) gjykon zgjedhjet, rezultatet e saj, karakteristikat e anëtarëve të saj dhe kualifikimet e anëtarëve të saj. Sipas Kushtetutës së SHBA, në rastin e zgjedhjeve presidenciale, kandidatët zgjidhen gjithashtu pas zgjedhjeve brenda partive, të cilat praktikisht janë Republikane dhe Demokrate dhe përcaktimi i votave të secilës parti për Dhomën e Përfaqësuesve zgjedh bordin e zgjedhësve presidencialë dhe ky proces monitorohet nga Departamenti i Brendshëm i Shtetit. Dr. Fouad Izadi, një anëtar i fakultetit të Universitetit të Teheranit, deklaroi se kandidatët për zgjedhjet presidenciale të SHBA kanë një formim partiak dhe shton: Në Shtetet e Bashkuara, vendi i parë për tu miratuar ose skualifikuar është partia. Nëse doni të kandidoni për Kongres, më parë duhet të kandidoni brenda në parti. Në fakt, në sistemet politike të vendeve, bazuar në kushtet dhe kriteret e specifikuara në kushtetutë, në këtë fushë janë përcaktuar rregullt dhe sistemet e veçanta ligjore dhe ekzekutive. Ekzistojnë gjithashtu ngjashmëri në këtë proces, i cili në natyrën e ligjit nënkupton përdorimin e mekanizmave dhe metodave të ndryshme për të monitoruar plotësisht procesin e zgjedhjeve.