Оё Гренландия Венесуэлаи навбатӣ аст?

Порс Тудей - Сарвазири Дания иддаоҳои нави Доналд Трампро дар бораи забти Гренландия рад кард ва аз Вашингтон даъват кард, ки таҳдид ба иттифоқчии таърихии худро бас кунад.

Сарвазири Дания Метте Фредериксен бо оҳанги бесобиқа ва бемаънӣ иддаоҳои нави Доналд Трампро дар бораи "забт"-и Гренландия "комилан бемаънӣ" номид ва аз Вашингтон даъват кард, ки таҳдид ба иттифоқчии таърихии худро бас кунад.

Ин вокуниши тез нишонаи нигаронии амиқи Копенгаген ва дигар пойтахтҳои Аврупо дар бораи тағйироти куллӣ дар рафтори стратегии Иёлоти Муттаҳида аст. Тағйироте, ки пас аз амалиёти низомии ИМА дар Венесуэла ва рабуда шудани президенти кишвар ба андозаи боз ҳам нигаронкунандатар табдил ёфтааст.

Иддаоҳои Трамп дар бораи Гренландия масъалаи нав нестанд. Дар давраи аввали президентии худ, ӯ борҳо дар бораи "харидан" ё забт кардани ин қаламрави мухтори Дания сухан гуфта буд. Аммо фарқияти вазъияти кунунӣ дар он аст, ки ин дафъа ин суханон дар фазое гуфта мешаванд, ки Иёлоти Муттаҳида амалан нишон додааст, ки омода аст барои ноил шудан ба ҳадафҳои геополитикии худ аз дахолати мустақими низомӣ ва поймол кардани ошкорои соҳибихтиёрии кишварҳо истифода барад.

Аз нигоҳи Аврупо, амалиёти низомӣ дар Каракас ва рабудани Николас Мадуро хатти сурхро дар сиёсати муосири байналмилалӣ тағйир доданд ва ин таҳдидҳои Трампро нисбат ба Гренландия аз сатҳи "изҳороти баҳсбарангез" ба сатҳи "сенарияҳои имконпазир" баланд бардошт.

Вокуниши ҳукумати Дания маҳз дар ҳамин замина қобили фаҳм аст. Фредериксен бо таъкид ба он ки "назорати Амрико бар Гренландия" тасаввурнопазир аст, аз истиқлолияти миллии Дания дифоъ кард ва дар бораи тартиби ҳуқуқи байналмилалӣ ва принсипи тағйир надодани марзҳо бо зӯрӣ ба таври возеҳ сухан гуфт. Ин мавқеъ нигаронии амиқтарро дар Аврупо инъикос мекунад. Нигаронӣ аз бозгашти мантиқи империалистии қудратҳои бузург ва заиф шудани қоидаҳое, ки асоси амнияти қитъаи Аврупоро пас аз Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ ташкил додаанд.

Дар айни замон, ҳукумати маҳаллии Гренландия кӯшиш кард, ки афкори ҷамъиятиро ором кунад ва аз табдил ёфтани бӯҳрон ба зарбаи сиёсии дохилӣ пешгирӣ кунад. Сарвазири Гренландия Йенс Фредерик Нилсен паёми ҳамсари як мақоми баландпояи Кохи Сафедро, ки харитаи қаламравро бо рангҳои парчами Амрико нашр карда буд, "беэҳтиромӣ" номид ва таъкид кард, ки ояндаи Гренландия аз паёмҳо дар шабакаҳои иҷтимоӣ муайян карда намешавад.

Ин вокуниш ҳассосияти афзояндаи ҷомеаи Гренландияро нисбат ба ҳар гуна беэътиноӣ ба мақоми ҳуқуқӣ ва сиёсии қаламрав инъикос мекунад. Гарчанде ки аз ҷиҳати аҳолӣ хурд аст, қаламраве, ки аз сабаби мавқеи геополитикӣ ва захираҳои муҳими маъдании худ ба маркази рақобат байни қудратҳои бузург табдил ёфтааст.

Дар сатҳи Аврупо вокунишҳо аз Дания берун рафтанд. Президенти Фаронса Эммануэл Макрон кӯшиш кард, ки бо таъкид ба пуштибонии "бечунучарои" худ аз соҳибихтиёрӣ ва якпорчагии қаламрави Дания ба Вашингтон паёми равшан фиристад. Аврупо дар муқобили таҳдидҳо барои тағир додани марзҳо хомӯш нахоҳад монд.

Раиси Комиссияи Аврупо инчунин бо Дания ва мардуми Гренландия ҳамбастагӣ изҳор кард ва дар бораи идомаи машваратҳо бо иттифоқчиён ва шарикон сухан гуфт. Ибораи дипломатӣ, ки дар асл ҷустуҷӯи Аврупоро барои посухи дастаҷамъона ва ҳамоҳангшуда ба сиёсати пешгӯинашавандаи Иёлоти Муттаҳида инъикос мекунад.

Он чизе, ки имрӯз Аврупоро нигарон мекунад, танҳо Гренландия нест. Масъалаи асосӣ як намунаи нави рафтор аст, ки дар он Иёлоти Муттаҳида, ҳамчун як иттифоқчии анъанавии Аврупо, худаш ба омили ноустуворӣ табдил меёбад. Агар Венесуэла метавонад бо дарназардошти манфиатҳои амниятӣ ё иқтисодӣ барои дахолати низомӣ ҳадаф қарор гирад, чӣ кафолате вуҷуд дорад, ки ҳамин мантиқ ба дигар минтақаҳо, аз ҷумла Арктика, татбиқ намешавад? Ин саволест, ки ҳоло дар марказҳои таҳлилии аврупоӣ ҷиддӣ ба миён гузошта мешавад.

Дар ниҳоят, вокуниши ҳукумати Дания ва дигар ҳукуматҳои Аврупо ба иддаоҳои Трамп дар бораи Гренландия бештар аз дифоъ аз қаламрав, балки кӯшиши дифоъ аз принсипҳои асосии тартиботи байналмилалӣ аст. Аврупоиён хуб медонанд, ки хомӯшӣ дар муқобили чунин иддаоҳо метавонад роҳро барои муқаррар кардани сиёсати зӯрӣ ҳамвор кунад.

Аз ин рӯ, мавқеъҳои ахири Копенгаген, Париж ва Брюссел бояд ҳамчун як қисми талошҳои васеътари Аврупо барои нигоҳ доштани ҳадди ақали субот ва волоияти қонун дар низоме, ки аз ҳарвақта бештар ба эрозия осебпазир аст, баррасӣ шаванд.