Köptaraplylyk we gatnaşyklaryň deňagramly ösüşi, Eýranyň daşary syýasatynyň maksaty
Eýran Yslam Respublikasy, goňşulary bilen iň gowy gatnaşykda bolmaga çalyşýar we şonuň esasynda gatnaşyklaryň deňagramly ösmegine we köptaraplaýynlygyň güýçlenmegine esaslanýan daşary gatnaşyklaryny ileri tutýar.
Şunuň bilen baglylykda, duşenbe güni Maskatda Eýran Yslam Respublikasynyň we Ummanyň Strategiki geňeş komitetiiniň,Eýranyň Daşary işler ministriniň orunbasary Seýid Abbas Arakçynyň we Ummanyň Daşary işler ministriniň orunbasary Halifa bin Ali Al-Haresiniň ýolbaşçylygyndaky ýedinji ýygnagy geçirildi.
Duşuşykda dürli ugurlarda ikitaraplaýyn gatnaşyklary ösdürmegiň ýollary ara alnyp maslahatlaşyldy we iki tarap sebitdäki wakalar barada öz pikirlerini aýdyp , jedelleri gepleşik arkaly çözmegiň zerurdygyny nygtadylar.
Tejribe, köpçülikleýin gyzyklanmalara diňe hyzmatdaşlyk we düşünişmek arkaly ýetip boljakdygyny görkezýär.
Sebäbi sebitdäki ýurtlaryň arasynda dawa-jenjel sebäpli dartgynlylyk saklanýar we bu diňe sebitiň işlerine goşulýan daşary ýurtlularyň bähbidinedir. Amerikanyň Birleşen Ştatlary, esasanam soňky dört ýylda Eýranyň howpy bahana bilen, Saud Arabystanyna we Birleşen Arap Emirliklerine milliardlarça dollar ýarag satdy we Pars-Aýlagda bölünişikler we dartgynlyklar döredip, bikanun bähbitlerini goramaga synanyşdy. ABŞ-nyň harby güýçleriniň sebitde bolmaklary we dartgynlylygy döretmegi Sebit ýurtlarynyň arasynda howpsuzlyk hyzmatdaşlygynyň döremeginiň öňüni almak we olary ABŞ-nyň sebitdäki harby güýçlerine garaşly etmek üçindigini görkezýär. Gynansagam, käbir sebit aktýorlary ikiýüzli syýasatlary we terrorçylygy goldamak arkaly sebitde howpsuzlyga, durnuksyzlyga, söweşe we ekstremizme sebäp boldular.
Eýranyň öňki diplomaty we syýasy analitigi Kasem Mohebali, Eýrana garşy ýewreý-arap koalisiýasynyň döredilmegine ünsi çekip:
"Sionizm we Saud Arabystany we Trump administrasiýasynyň Pompeo ýaly käbir elementleri sebitde täze krizisler ýa-da dartgynlylyk döretmek isleýär. Bular Waşingtonyň ýadro şertnamasyna gaýdyp gelmeginden ýa-da Eýran bilen ABŞ-nyň täze şertnama baglaşmagyndan aladalanýarlar diýdi." "Şonuň üçin olar ýadro şertnamasyny( Barjamy )ýok etmek we sebitdäki dartgynlygy dowam etdirmek üçin koalisiýa döretdiler, sebäbi bu ýagdaýyň dowam etmegi olaryň talaplaryny we bähbitlerini kanagatlandyrar".
Sebitdäki ýagdaý düýpli özgerişlere tarap barýar. Bu üýtgeşmeler köptaraplaýynlygyň çägini güýçlendirdi.
Eýran Yslam Respublikasy durnukly howpsuzlygy we sebitleýin ösüşi gazanmak diňe goňşularyň hyzmatdaşlygy we köpçülikleýin gatnaşmagy arkaly mümkin bolar diýip hasaplaýar.Yslam respublikasynyň prezidenti BMG Baş Assambleýasynyň 2019-njy ýyldaky mejlisinde "Hormoz Parahatçylyk" meýilnamasyny hödürledi we meýilnamanyň jikme-jiklikleri Pars aýlagynda we Yrakda alty ýurda iberildi. Bu meýilnamanyň maksady parahatçylygy, durnuklylygy, ösüşi ösdürmek we Pars aýlagynyň kenarasyndaky ýurtlary bilen Hormoz bogazynyň arasynda özara düşünişmek we parahatçylykly we dostlukly gatnaşyklary ýola goýmakdyr. Teklip Tehranyň Pars aýlagynda durnuklylygy we howpsuzlygy ýokarlandyrmak üçin sebitleýin çemeleşmesi bilen köptaraplaýyn pikirleriň bardygyny görkezdi.
Bu strategiki ýörelgä ünsi çekip, Eýran we Oman täze halkara kontekstinde sebit meseleleri boýunça gepleşikleriň we geňeşmeleriň sebitdäki ýurtlaryň arasynda düşünişmäge kömek edip biljekdigi bilen ylalaşýarlar. Umman daşary syýasatynda sebitdäki tapawutlary azaltmakda täsirli we konstruktiw rol oýnady we bu roly Eýran birnäçe gezek öwendir.
gatnaşyklaryň ähli pudaklary üçin gepleşikleriň, kararlaryň we ýol kartasynyň derejesini ýokarlandyrmagy maksat edinýän Eýran-Oman strategiki geňeş komitetiniň mejlisini geçirmek hem möhümdir.
