Əllamə Əmini,"Əlğədir"-i nıvıştə yolə alim.

Əllamə Əmini,"Əlğədir"-i nıvıştə yolə alim.

Tarıxi vərəğ jeyədə mışohidə kardedəmon ki,ziyodə insonon çəmə maddi iyən mənəvi jimonədə muhimmə rolışon bıə və hesteşone.bın miyono mənəvi zəminədə fəaliyyət kardə kəson xısusiyyətonış heste ki,ım çəvon nomi əbədi oqəteydə.çıro ki,əv insonon bə əbədiyə jimoni tərəf sovğ doydə.Xıdo rəhmətko mərhum Ayətullah Hoci Şeyx Əbdul Huseyn Təbrizi Nəcəfi ki,de Əllamə Əmini nomi məşhur be,çın şəxsiyyətonku qıləyniye. fəğih, tarıxəvon,mıhəddis,mutəkəllim,mıfəssır,ədib,kitobşınos,ənıvışt,xətib iyən islomi dınyo qıləy yolə muslih və islohəkə be,14-ə ğərnədə,elmi muhimmə əsəron nıvışteysə əlovə,Nəcəfədə Əmirul-Muminin(ə) kitobxonəş həm təsisış karde.qıləy kitobxonə ki,70 həzo xəttiyə nusxəş heste.

Ayətullah Əbdulhuseyn Təbrizi Nəcəfi ki,de Əllamə Əmini nomi məşhur be,Hicri-Ğəməri 1320-ə sori (Miladi1902) İroni Təbrizi şəhrədə moəku be.çəy pı Ayətullah Mirza Əhməd Nəcəfi Təbrizi təğvaninə alimonku be. ƏbdulHuseyn ıştə dini təhsili mığəddiməş ıştə moəku bıə vırədə və ıştə pı palu umutışe.əv bə ponzə sinni rəseyədə bə Nəcəfı-Əşrəf şəhri şe və əyo deştə bəşəv-bərijnəy elmiyə fəaliyyəton vositə bə fiğhi vey barzə elmi dərəcəon rəse.çımi bədiqə dayima de bənə fiğhi,kəlami,təfsiri iyən tarıxi elmi təhğiğaton məşğul be ki,oxoyədə ıştəku bənə”Şuhədayi-fəzilə” və “Əlğədir fil kitabi vəlsunnə vəl ədəb” nomo bıə məşhur və erjinə təlifon bə irsış noe.

Əllamə Əmini ıştə təlifon sıftədə nuyə koonış bə əməl varde ki,çəy bənav hiçkəsi ım koş əncom doəş nıbe.əv ğədimi iyən kanə kitobon ki,məf bıə holədə bin və əyo çı çominə Hicri əsriku de tobə 14-ə ğərni bıə sa si həzo Əhli-Beyt(ə)-i alimon barədə məluamton hestebe,qırd əvonış cəm karde və “Şuhədayi-fəzilə” nomədə qıləy kitobış nıvışte.əv bo ın kitobi təlif kardero bə İron iyən İraği qırd kitobxonəon osəş ğandə və kamyabə xəttiyə kitobonədə çı həxı royədə şəhid bıə kəson barədə de təhğıği məşğul be.Əllamə Əmini bə zəmon ım dıjdə koş karde ki,dınyo imperaliston de dınyo canqon tərtib doey,islomi məmləkəton ğarət kardey  fikədə bin.Əllamə Əmini de “Şuhədayi-fəzilə” kitobi təlif kardey,çı şucoət iyən ıştə coniku dəvardey nımunəon bə təsvir kəşedə və mısılmınon bə sabit ğədəmi iyən istiğaməti tərəf dəvət kardedəbe.

Əllamə Əmini çı şiə məzhəbi dıjdə şəxsiyyətonku hisob bıə İbn Ğululiyə  “Kamiluz-ziyarat” kitobisə ki,islomi vey kanə və metobərə ziyarati kitobonkuye,təhğığonış barde və çı İmom Huseyn(ə)-i ziyorəti adabon həxədə de “Ədəbuz-zair limən yəmummul-hair” kitobi təlif kardey,çı ziyorəti fəlsəfəş bəyon karde.

Əv çandə sor islomi fəlsəfə iyən usuli məktəbədə şoqirdəti kardey bəpeştə,dı cildinə “Səmərətul-Əsfar” kitobış nıvışte bə Şeyxe-Ə`zəm Ənsari “Rəsail” iyən “Məkasib” kitobon haşiyəş nıvışte.əv həmçinin çı “niyyəti” barədə qıləy risolə və dirayə elmi barədə həm co qıləy risoləş nıvışte.təfsiri zəminədə həm “Misağul-Əvvəl” və çəy bəpeştə həm”Əlitrətut-Tahirə fil kitabil əziz” təfsir kitobonış nıvışte ta çı risoləti xıyzoni iminə dərəcədə bıey bəyonkəy.

Əllamə Əmini Osmani imperatori dəboxtə iyən suğut kardə əsrədə jimon kardeəbe.qıləy imperatori ki, çandə sa sor bə çandə qılə ğitə hukmronəti kardedəbe.Əllamə Əmini sosyal ziyanon zıney unvanədə bın bovədə be ki, bəbe mısılmınon icozə nıdəyn ki,dınyo imperalistə ğıvvon islomi hukuməton əvəzi hukmronətikəyn.əve de “Əlğədir fil-kitabi vəl-sunnə” kitobi nıvıştey məşğul be.Əllamə Əmini de ın kitobi nıvıştey çı islomi umməti əzəmətinə cilvəonış xatirəonədə bəyjiş karde.əv de Ğıroni prizmaku bıə hukuməti yəni bə “Ğədiri-Xumi” hodisə işorə kardey,bə islomi camiyə yod ım mətləbi dənoey fikədə be ki,ehanə “Ğədir” -i hodisə iyən çəy prinsipon və Kərimə-Ğıroni iyən islomi əzizə Pəyğombəri(s) bo islomi umməti hamyə rəhbərəti icro bıbu,həni hiçfaxti bənə İngiltərə istemarə kişvəron curət pəydu nıkəyn İrağ iyən co islomi məmləkəton bəştə mustəmləkə oqordınon.

Əllamə Əmini bo Ğədiri hədisi sənədon pəydu kardero visto ço qılə tarıxi,visto haft qılə hədisi iyən çordə qılə Ğıroni təfsir və haft qılə islomi mutəkəllimon əsəronış pəydu karde ta de Ğədiri hədisi məşğul bıbu. çən,Ğədiri hədisış çı Pəyğombəri(s) əshobonku de əlifba hərfon cərqə tərtibi zikr kardedə.Əv çı Ğədiri hədisi nəğl kardə pəyğombəri(s) səhobonku sa da qılə şəxsi nomi zikr kardedə  və həmçinin bə həşto çoqılə tabeyini nomi həm işorə kardedə.peşo Ğədiri hədisi raviyon bəçəvon jimon kardə əsri əsos aşmardedə və çı Hicri dıminə əsriku de tobə çordəminə əsri se sa şest qılə alimi nomi ğeyd kardedə.

Əllaqmə Əmini ıştə umriku çıl sor bo ın kitobi nıvıştero sərf kardedə.əv bo Ğədiri hədisi mənbəon pəydu kardero, çı İraği kitobxonəon qırd xətti iyən çapiyə kitobon mutaliyə kardedə.əv 1380-ə Ğəməri sori bə Hindıston şedə. nəğl bıə ki,əv əyo jıqo de kitobon mutaliyə məşğul bedə ki,hətto çı zəmoni dəvardey həm ıştə yodo bekardedə. hətto çə kitobxonə mudir bə bi beşedə və çə kitobxonə qəvi dəbastedə.həni xəbəş ni ki,Əllamə əyo de mutaliyə məşğule.iruji bəpeştə omeydə vindedə ki,Əllamə nıştə de təhğiğon məşğule.əv bə Əllamə voteydə:”şımə keynə omiyon? Əllamə cəvob doydə:”tı zinəku mıno iyo həbs kardə və az de tobə ısət iyom”.Əllamə çən peşo bə Suriyə şe və de Dəməşğ iyən Hələbi kitobxonəon kitobon mutaliyə kardey məşğul be.çən,peşo əv bə Tırkiyə şe.Əllamə Əmini ıştən voteydə ki,bo Əlğədiri nıvıştero az 10 həzo kitobi “beye bismillahku de tobə te təmməti “handəme və bə 100 həzo co kitobon həm ovard kardəme.