Təkfiri cərəyanon
Təkfiri cərəyanon
Muhəmməd ibn Əbdull-Vahhab Hicri-Ğəməri 1115-ə sori Əyniyyə şəhrədə bə dınyo ome.çəy pı şeyx Əbdul-Vəhhab Hənbəli məzhəbi fəğih iyən ğazi be.Əyniyyə Nəcdi məntəğədə və Ərriyad şəhri hafto kilometriyədə ğərolış qətə.bə,Muhəmməd ibn Əbdul-Vahhabi vey ifrati tərəfdoronku qıləyni bıə Alusi votey əsos,şeyx Məhəmməd həmonə soronədə ıştə əğedə ələnİ və oşko kardey bəpeştə,ım ko bə millət iyən uləma xışm vıə ğəzəbi boyis be.əv qıləy mıddəti bəpeştə bo Həcci ziyorətiro bə Məkkə şe və çı Həcci mənasiki bəpeştə həm bə Mədinə şəhr şe və əyo milləti çı peyğombər(s)-i pokə hərəmi kəno istiğasə və komək tələb kardey nəhy kardedəbe.əv çəy bədiqə bə Nəcd,peşo bə Bəsrə mısofirətış karde.Bəsrədə millət iyən çın şəhri alimon çı Məhəmməd ibn Əbdul-Vəhhabi inhirofə fikonku xəbədo bıey bəpeştə əvışon çı Bəsrəku ixroc kardeşone.Məhəmməd ibn Əbdul-Vahhab de etat-petati pur bıə jimonış bıə və çandə da nəfər bəçəy təkfiri iyən inhirofi fikon xoto bə ğətl rəse.
Hicri-Ğəməri 12-ə əsr ki,de miladi həjdəminə iyən nonzəminə əsri təsoduf kardedə ki,məxsusən bın əsrədə mısılmınon de ziyodə işkilon dimbədim oməbin.ehanə bə ım ğərn və əsri istemari əsri nomi bınəmon,hədərə sıxanımon votəni.zira çəy rizon islomi dınyo qırd vırəonədə bə çəş çiyedə.İngiliston ki,çandə soron bənav bə Hindi nimə ləpəki ıştə bevəcə soğnəş eğandəbe,de Hindıstoni təlimi baxşədə əvəzon cəhd kardedəbe hərbi istelosə əlovə,Hidıstoni islomi camiyə iyən çın kişvəri nuyə nəsli həmməysə vey bəştə mədəniyyəti istelo tərəf bışıkrno.Fransə de Napalyoni rəhbəriyyəti Misr,Suriyə iyən Fələstınış işğolış kardəbe və Çar Rusiyə həm bə İron İiyən Tırkiyə çandə kərə həmlə nıəticədə cəhd kardedəbin de istemariyə mığoviləon vositə ıştə siyosi iyən coğrafi hakimiyyəti ziyodkon..
Osmani imperatorəti ki,çı sınni xiliofətiku mandəbe,ıştə zəyifə devroni dəvordıneydəbe.jıqo qıləy şərayitədə islomi dınyo vey bevəcə şərayitədə jimon kardedəbe və harçisə əlovə bə qıləy həmdıləti iyən həmrayəti ehtiyociş hestebe.qıləy ğıvvə ki,kardey bızıno mısılmınon həmmə cəmko və çı islomi dınyo deşmınon mığobilədə ibemoni zəminə hozzıko.jıqo qıləy vəzyətədə vəhhabiyyət nəinki,bə islomi dınyo qıləy koməkış nıkarde,bəlkəm çı nifoğ,təfrığə iyən deşmınəti tumış mısılmınon miyono peşandeşone və çı istemar iyən impelazimi islomi kişvəronədə nufuz iyən bəhrə bardey zəminəş hozzı karde.jıqo qıləy sferadə Məhəmməd ibn Əbdul-Vəhhab de Ali –Səud iyən İngilistoni koməkon ıştə inhirofiyə fik və əğedəş Hicozi sərzəminədə nəşrış karde.
Çı qıləy fərdi elmiyə şəxsiyyəti nışon doə çi,çəy elmi təhği iyən əsəron və bəy intisob doey bıə ostad iyən şoqirdonin.Məhəmməd ibn Əbdul-Vahhab bəştə sələf İbn Teymiyyə xilof və əks,har dıqlə zəminədə de beovandəti dimbədim mande.bə ın məno ki,İbn Teymiyyə qıləy vey ənıvıştə fərd be və ıştə bəpeştə bənə İbn Ğəyyum iyən İbn Kəsiri bıə şoqirdonış noşe və çəy ostadon həm çə zəmonə yolə alimonku be.əmmo Məhəmməd bin Əbdul-Vahhab nəinki,kitobi təlifi koyədə jəqo qıləy koş nıkarde,bəlkəm çəy elmi təhsil iyən təsiri mizon iyən mığdor həm mubhəme.bə Məhəmməd ibn Əbdul-Vəhhabi nufuzi pevolo bıey boyis bıə çi,sırfən çı Ali-Səud iyən İngiltərə şımşi iyən siyosi ğudrətiku oko doey be.
