Tolış,bə dı vırə poə bıə sərzəmin.

Tolış,bə dı vırə poə bıə sərzəmin.

Vaxtiki voteydəmon Tolış yəni qıləy sərzəmin ki,Kaspi dıyo ğərbi japə dırozi Ənzəli stiliku ta deltəon iyən de tobə Azərbaycan Respublikədə bıə Kuri ru ətrof kəşey bıə.çəy ğərbi marzon  de Ərəsi ru xətti Tolışi bandon Ardəvili ostaniku co kardedə iyən kanə nıvııştəyonədə çəy cənubi sərhəddi Sefidrud ru iyən ımrujnə Rudbarışon nıvıştə.

Tolışi məntəğə qıləy hevujə sərzəmine ki,çı şimoliku bə cənub çı Kaspi dıyo ğərbi  sahilonədə ğərolış qətə. Tolışi ğovmi coğrafi məhdudə iyən məkon siyosi coğrafiya məhdudəkuye.yəni siyosi iyən idori vahidon ki, çəy ğolibədə idorə bedə,vey hevuje.

Azərbaycani Tolış de lankoni mərkəziyyəti iyən lik,Yardımli,Masali,Cəlilabad iyən Ostoro şəhron İroni de Rusiyə canqon vaxti Miladi nonzəminə əsri sıftədə  canqi təzminoti əvəzi bə uruson aspardey be.de qıləy çokə iborəti tolışon bə uruson aspardey qıləy ğeymət be ki,tolışon əvışon bo Ğacariyon hukuməti mandero pərdaxt kardeşone doşone.

Çok zınedəmon ki,Ğacariyon bə mıxtəlifə siyosi,hərbi iyən etnik dəlilon xoto de ironi aborigen millət bıə tolışon çokə miyonəşon nıbe.bə həmınə dəlili xoto Ğacariyon toyfə tolışon bə uruson doey koyədə dıqlə hədəfışon hestebe.boştə Ğacari hukuməti oqəteyro həm çı tolışon qıləy vahidə ərziyədə jimon kardeyku perəxedəbin və həmən çə vaxtnə çar Rusiyə çəvonku rozi əmandi.bəçəyro tolış çı dıqlə mıxtəlifə ğıvvon miyono ğərolış qəte ki,çımon miyono çandə sor vironəkə canqon bərpo be.ım canqon çı tolış iyən tolışon tarıxədə vey yavə nəticəş bıə canqonku bə hisob omeydə.joqo ki,Azərbaycani Tolışədə Rusiyə sərbozon çı tolışon şəhron,pardon,məçiton,tarıxi binaon iyən təbiiyi sərvəton mənbəon təxrib iyən ğarət kardeşone.əvon hətto bımi həm iktifo nıkardeşone və çı komuniston bə ğudrət rəsey bədiqə,çə tərəfi tolış millət ıştə şəxsiyyət iyən ki bıeyışon rujbəruj çı dasto doşone.

Marzi bı ton bıə tolışon həm qıləy çokə tale iyən sərnıvıştışon pəydu nıkarde.Fəthəlişah Ğacar bəştə dılədə bə tolışon ələyh bıə kin-kudurəti xoto,de bə ğeyri-bumi iyən ğeyri-aborigen nıbə milləton xani titulış əto kardey,əvonış bə tolışi əraziyon hakim karde. Tosə əvrə ki,Ğacariyon qırd devrədə tolışon qırd vırəonədə ğədimiyə tolışi xıyzonon etosney bin və ğeyri-bumiyə milləton bın zəminonədə zumand bin.

Çə soron bəpeştə həm ım bə dı vırə poə tolışon çı iyəndeyku esındıneyro,marzi miyono Ostoro nomədə qıləy tojə şəhrışon eje ta tolışon tiki həm iyəndeyku co bımandon.

Sıftədə Rus çari,çən peşo Şurəvi(səvet) hukumət boştə əraziyon hevuj kardero bə Tolış iyən Giloni əraziyon dəşedəbin.Pəhləvi hukumət bə marzi kəno bıə tolışon silohış doe ta ıştə de uruson miyono çəvonku qıləy sipər bısoxto.tarıx iyən təcrubə nışon doydə ki,tolışon bəştə nığılə dinpərəstəti iyən vətənpərəstəti xoto de ruhani,qədə mılkon soyb bıə kəson,ğələvonon,toyfə rəyison iyən de kaşt-devi məşğul bıə kəson bə ico de uruson mıborizə bardeşone və əvonışon çı Tolış iyən Giloniku tojneşone.

Imruj ironi tolışədə bumi iyən ğeyri bumi mənoş ni.tolışədə ımruj tırki,giləki ya kırdi zıvonədə qəp jeydən,əmmo ım farğ doə zıvonon çəvon de bumiyə tolışon miyono həmrayətiş çı miyoniku bardəşni. hakəs ki,tolışədə bə dınyo omeydə iyən əyo jimon kardedə iyən ıştə ko-fəaliyyəti bərəkətonku boştə məişətiro təmin kardedə,ımon həmmə inov bə tolışi ayide və həmməkəs İron nomo qıləy tarıxi iyən ğədimiyə məmləkəti osmoni jiyədə jimon kardedən.

Im nuktə həm kali şəxson voteydən ki,tolışon sınni məzhəbədə iyən ğeyri-tolşon şiə,qıləy beəsosə iddioye.tolışon çok-çoki zınəkəson ğəşənq zıneydən ki,çəvon de çəvon məzhəbiyə rəhbəron miyono nəinki,qıləy ixtilof ni,bəlkəm çəvon miyono qıləy həmrayəti iyən vəhdət movcude.tolışədə hətto ruhaniyə tolışon bəiyənde məzhəbi cəhəto farğ nınoə holədə de iyənde izdivacışon kardə və çəvon miyono qıləy nıpessiyə həmrayəti movcude.(dəvomış heste).