De Ğədiri - Xumi idi mınosibəti

De Ğədiri - Xumi idi mınosibəti

Həmonə ruj Xıdo tərəfiyo xəbə vardə mehribonə şəxsi voteşe:ımruj şımə din komil be iyən qırd neməton bo şımə təmom be.Nəbiiyi-Əkrəmi(s) deştə ğoym iyən rəsə sədo vanqış je:ha məxloğ ha! Xıdovənd çımı vəliy,yol iyən ixtiyori soybe və çımı bəşmə iyən bə qırd muminon viloyətım heste. aqah bıbənən!hakəs ki,az çəy vəlim,Əli ibn Əbi Talıb(ə) çəy movla və əğə bəbe(Usuli-Kafi,1c,295 s).

Peyğombər(s)-i oxonə vida həcci vaxti,Ğədiri seyədə viloyəti həşi pemey jələvoni rəvoyət be. həmonə ruji Ğədiri havzə huşəonku qıləy səbəd de Əli nomi,Əli əzəməti,Əli viloyəti iyən Əli imoməti pur be.

Xıdo-Pəyğombər(s) de sırə diyəni ıştə bəy məxsus bıə xeymədə nıştəbe və fərmonış doe ki, Əmirəl-Muminin(ə) co qılə xeymədə yali bınışto.çı pərhizkoron rəhbər Əli(ə) ahəstə ğədəm şodeydəbe,əy əhotə kardə millətiku co be və milləti bəy beyət kardero təyin kardə bıə vırə tərəf şe.de pfffdddəyğombəri(s) əmri merdon qılə-qılə bə həzrəti xeymə daxil bedəbin.ğəbilə iyən toyfəon yolon və mıhocir iyən ənsaron rəyison iqlə-iqlə bə ə həzrəti xıdmət rəseydəbin və çəy bo mısılmınon rəhbər təyin bıey təbrik voteydəbin.

Peşo Xıdo-Rəsul(s) bə jenon həm əmrış karde ta bə Əli(ə) xeymə varid bıbon və bə həzrəti təbrik bıvoton.çən,jenon həm jıqo kardeşone.çı Xıdo-Rəsuli(s) ım fərmon ğərəz beyəti co çi nıbe.

Bın zəmon imoninə şəxson ıştə rəhbərışon qıləy holədə vindeşone ki,pəyğombəri(s) hamyəşbe: har co Əli(ə) movcude,həyğət həm əye və ha vırədə ki,həyğət heste,Əli(ə) əyoe.hejo çı Əli(ə) sıxan,rəftor iyən vucud həxı mərkəze.(şərhe Nəhcul-Bəlağə,İbn Əbil-Hədid,18c,bab 77,s72).

Əli(ə) həmonə şəxs be ki,pəyğombər(s) çı mısılmınon miyono “uxuvvət”(bıvəti) əğdi ğərol doyədə,coyli mande.bə pəyğombəri(s) ərzış karde ki,tı çı qırd səhabə miyono boəti bərğərolı karde və fəğət mı yali mandim.Pəyğombəri(s) hamyeşe:”tı(ha Əli ha!) çımı bıvə,çımı bəpeştə canişin iyən çımı dini ğaziş.aya rozi niş ki,çımı bıvə iyən çımı bədiqə çımı canişin bıbuş?”.

Xeybəri canqi cərəyonədə dıqlə səhabə bo islomi leşkəri fərmondə iyən komandir təyin bıey və çəvon canqi meydoniku fərol kardey bəpeştə,pəyğombər(s) hamyeşe:maşki az pərçəmi bə qıləy merdi dasti bədom ki,əv Xıdo iyən çəy Rəsulış piyedə və Xıdo iyən çəy Rəsul həm əvışon piyedə və əv hiçvaxti fərol nibəkay.çən,pərçəmış bə Əli(ə)-i doşe.

Əli ibn Əbi Talıb(ə) çı merdonku sıftənə şəxs be ki,bə pəyğombər(s)-i imonış vardəbe. pəyğombər(s)-i besəti se sor bədiqə be ki,Şuəra mıborəkə surə 214-ə ayə nozil be və bə pəyğombər(s)-i əmr be ki,ıştə dəvəti ələni iyən oşkoə surətədə elonkoy.pəyğombər(s) qıləy mehmoniş təşkil kade və ıştə nezə odəmonış bə islomi dini tərəf dəvətış karde.çə camaati miyono bə ə həzrəti fəğət Əli(ə) cəvobış doe və ım ko se kərə tikror be.İslomi əziz-qramiyə pəyğombər(s) hamyeşe:”bınışt ki,tı çımı bo,vəzir iyən çımı bədiqə çımı varis və canişiniş”.çəy bədiqə həm pəyğombər(s) çandə kərə ə həzrətış ıştə bədiqə ıştə canişin iyən imomış təyin kardə.Ğədiri vağiyə bo Əli(ə)-i təğdım kardero oxonə mənzil və vırə be.Pəyğombər(s) Zilhiccə manqi 18-ə ruji Ğədiri-Xumədə ıştə ım məmuriyyətış bə vırə rosneşe və Əli(ə)-ış ıştə bəpeştə bo islomi umməti rəhbərış təyin karde.

Həmonə ruji çı cəm bıə milləti miyono şoyvonəti ləzəon dəvomış pəydu karde və çı islomi dini tərəfdoron iyən əshabi çəşonədə de şovği bıə arson rubedəbe.sa vist həzo bəlkəm,tiki həm vey bıə mısılmonon bə Əli(ə)-i nisbətədə bıə qam və həyoconinə hisson,çı rəhməti pəyğombər(s)-i sıxanonku nəşətış səşbe ki,əv hejo milləti bəçəvon zəmonə imomi tərəf vanq jedəbe.

Ehanə de Əli iyən deçəy fərzəndonku bıə rəhbəron bıbon,şımə conon de vəhışti buon pur bəbe.Əli çı zəmini iyən osmoni əhli movlay...əgər hejo de Əli iyən çəy royədə bıbon,dınyo iyən axırəti neməton bəşmə əto bəbe.ha məxloğ ha !ıştə imomiku co məbənən ki,imom çı dini oşkoə nışonəy və hidoyəti dəvəşə çoye.

Islomi sistemədə nıbuvvət iyən risoləti məğami bəpeştə,imoməti məğam həm movcude.nəbiy vəhyi ğəbul kardə iyən din və ayini təsis kardə insone.qıləy holədə ki,bə imomi vəhy bedəni və əv dini təsisəkə ni,əmmo çı nəbi qırd vəzifəon çəy ohdədəy.Xatəmun-Nəbiy(s) bə co ilahi pəyğombəron dini kulliyat və usuli əğedə iyən əməli hukmon nəzəku bəyon kardedə və imom pəyğombəri(s) rehləti bədiqə,din i şəryəti oqətəkəse.binobərin imom qıləy komilə insone ki,qırd insoni kəmolaton bəvədə movcude və əv har qıləy noxsaniku bə diyəroye.imom bə Xıdo,miad, cihod iyən axırəti bovədə,bə qıləy botıni şuhudi iyən yəğıni mərhələ rəsə və dini həyğəton botınədə ləms və hissış kardə və deştə qırd vucudiəvonış ğəbul kardə.dini həyğəton imomədə təcəssımış pəydu kardə və kardey bəzıne bo dindaron qıləy ulqu bıbu ta bəçəy əxloğ,sıxan  iyən rəftoron pemandon.Əli(ə) de bə jıqo imtiyozon malik bıey,Xıdo Rəsuli(s) həyğiyə canişin be və məmuriyətış pəydu karde ki,çə həzrəti nıbə vaxti,çəy məsuliyyəti bəştə ohdə peqəto.əv bəbe dini nığo bıdo oqəto,islomi umməti bə rostə roy tərəf hidoyətko iyən əvoni bə dınyo və axırəti hərəbaxtəti bırosno.  

Əli(ə) ıştə imoməti həxədə jıqo hamyedə:”Ğədir-Xumədə pəyğombər(s) mınış jıləvoni təğdımış karde:ha məxloğ ha! aya zıneydon ki,Xidovənd çımı vəliy iyən yole və mı şımə muminon vəliy iyən yolim? və az bəşmə conon nisbətədə şımə ıştəniku bənavim?həmmə kəsi cəvobışon doe: ha Xıdo pəyğombər ha! jıləvoniye.peşo hamyeşe:Əli bəyşt bə səpo!mı əyştim.peşo hamyeşe: hakəs ki,mı çəy vəliy iyən yolim,Əli ibn Əbi Talıb(ə) həm çəy movlay.Bari İlahi! hakəs ki,Əliş piyedə,tı həm əy bıpyi və hakəs ki,de Əli deşmone,tı həm deəy deşmon bıbu”.