Osmoniə surəon-12

Osmoniə surəon-12

Maidə mıborəkə surə Kərimə-Ğıroni pencminə surəy.ım surə 120 qılə ayəku iborəte və çandə manq Pəyğombəre-Əkrəm(s)-i rehləti bənav nozil bıə.Maidə mıborəkə surə bə həzrəte İsa(ə)-i bo osmoniyə xorəkon dıvo kardey xoto,de Maidə nomi məşhure.ım surə həyğətədə,bə pəyğombəri(s) nozil bıə oroxnə surəy.liza çəy ayəon bə islomi məfhumon qıləy silsilə,bə oxonə dini bərnoməon iyən bə umməti rəhbərəti məsələ və pəyğombəri(s) canişinəti təkid kardedə. həmçinin bə məsihiyon “təslisi”(se qılə Xıdo) bovə kardey məsələ işorə kardedə və bə ğıyoməti ayid  kali bəhson bın surədə omə.

Im surə co nomonku qıləyni “əhd” iyən”uğud”-e.bəçəy xoto ki,bın surədə bə əhdi bəfo kardey əhəmiyyəti dığğət doey bıə.joqo ki,hamyedə:”imoninə fərdon bəştə əhd-peymoni bəfo kardedən”.bın surədə bəştə de Xıdo bast əhdi bəfo kardey çı imoni şərtonku hisob kardedə və bəy işorə kardedə.

Çı təfsirəvonon nəzəku ın ayə bə qırd ilahi,insoni,siyosi,ixtisodi,iştimayi iyən ticori peymonon şomil bedə və qıləy hevujə komilə məfhumış heste.hətto bə mısılmınon de ğeyri mısılmnon bastə əhd-peymoni həm ayid bedə.İmom Əli(ə)-i bə Malik Əştəri nıvıştə nomədə bə əhdi bəfo kardey əhəmiyyəti barədə handedəmon:”deməkə ki,dınyo milləton miyono ziyodə ixtilofon heste, əmmo ilahi vocibaton miyono bə əhdi bəfo kardey mevzu barədə həmmə i fəkədən.bə həmonə dəlili xoto,cohiliyyəti zəmoni bıtpərəston həm milləti miyono əəhd-peymoni mohtərəm hisob kardedəbin,zira əvon bə əhd-peymoni bəfo nıkardey dardnokə ağıbətiku xəbədo bin”.

Ayəon bə əhdi bəfo kardey əmri dumo,ilahi hukmonku qıləy silsilə bəyon kardedə ki,çəy iminə qılə bəzi heyvonon qujdi həlol bıey barədəy.çın surə dıminə ayədə bə pəyğombəri(s) nozil çandə qılə muhimmə islomi oxonə əmron bəyon bıə ki,çəvon həmmə ya əksərış bə Həcci mərosimi iyən Xıdo kə ziyorəti ayide.çın ayə əsliyə mesaj ıme ki, ilahi şuaron jiyədə lınqi bənənən və bəvon rioyətkənən. Bə nəzə rəseydə ki,çı şuaronku məğsəd,həromə manqonku bıə Həcci mənasik iyən mərosimone.həmçinin bəbe bə ğıboniyə heyvonon hurməti rioyət kardey bıbu.bo Xıdo rizoyəti bə dast vardero və həmçnin bo ticorəti xoto bə Beytullahi ziyorət omə kəson bəbe boəvon hiç qıləy maneçəti icod nıbu.bın dıjdə mərosimədə Xıdo kə zayiron bəbe əmonədə bıbon iyən ozodonə şikilədə de ın mərosimi məşğul bıbon.həlbəttə,bın ayədə çı ehromiku xaric bıey bədiqə bə şikor kardey həlol bıey işorə bıə. zira qıləy fərd ki,muhrime iyən ehromi olətış bə tan kardə,bəy şikor kardey hərome.

Maidə surə seminə ayə sıftədə bənə mırdoli hardey,xun iyən xuqi qujdi hardey bə həromə xorəkonku idastə işorə kardedə.peşo çı islomi tarıxədə bıə muhim iyən tale həlləkə macəraku bəhs kardedə.qıləy ruj ki,bə Ğıroni təbiri əsos,kofiron bəsə mısılmınonsə sultə pəydu kardeyku məyus bin və dini-islom bə kəmol rəse iyən Xıdovəndi nemət bo muminon təmom be.”ımruj kofiron şımə diniku məyus mandin,binobərin çəvonku mətarsənən və fəğət çımıku bıtarsənən. ımruj şımə din iyən ayinım komil karde və ıştə nemətım bəşmə təmom karde və islomım şımə ayini unvanədə ğəbul karde”.(ayə 3).

Əhli-sınnə iyən şiə alimonku çandə qılə rəvoyət nəğl bıə və bın nyktə təkid kardedə ki,çın rujiku məğsəd “Ğədir-Xumi” ruje.qıləy ruj ki,İslomi-Pəyğombər(s) Əli(ə)-ış rəsmən boştə canişinış elon karde.həmonə ruji islomi ayinon bəştə oxonə təkamuli mərhələ rəse və kofiron bə noumu iyən məyusəti dıço bin.zira əvon jıqo fik kardedəbin ki,islom de pəyğombəri(s) rehləti çı miyoniku bəşe və islomi həni nomış həm nibəmande.əmmo Xıdo-Rəsuli(s) ıştə canişini elon kardey məsələ,əvonış məyus karde.