Şiiə yolə alimon-8-Şeyx Mufid

Şeyx Mufid etığodış hestebe ki,nəğl bıə hədison dı cəhəto bəpe mığoyisə kardənin bıbu.əvvəl ıme ki, mumkine hədisi nəğləkə qahi vaxti bə ğəflət iyən səhvi dıço bedə.məxsusən əvon ki,de “əhle-hədisi” nomi məşhurin və bə Məsumin(ə)-I nisbət doə bıə hədison səhih bıey ya nıbey dığğət nıkardə holədə har qıləy xəbə de hədisi nomi ğəbul kardedən və bəçəy əsos əməl kardedən.Şeyx Mufid jıqo hisob kardedəbe ki, çanədə ki de ağli etımod kardə roy isbot nıbu ki,filon hədis çı Məsumiku(ə) sadir bıə,bə həmonə hədisi etımod kardey nibəbe.həmçinin çı hədisi səhihəti mığoyisə kardey bədiqə,peşonə mərhələdə lozıme ki ,hədisi səhihəti fameyədə həm bəpe ağliku komək sıey bıbu.Şeyx Mufid  bo rəvoyəton dırıst və səhih dərəseyro,ziyodə erj və ğeymət ğayilbe və jıqo hisob kardedəbe ki,bəpe “təhğiği nəzə” de ağl iyən təfəkkuri bə ico bıbuta ro bo botıl iyən nodırıstə famero baste bıbu.Şex Mufid deştə qırd zu ağli çı hədisi nəğl iyən fameədə bıə mısbətə rolış mıdofiyə kardeşe.

Zumandə fəğih bıə Şeyx Mufidi əsəro muhimmə baxş,bə fiğhi məsələon məxsuse.Fiğh qıləy elme ki,fəğih islomi əməli ğanunon iyən hukmon dini mənbəonku iyən de dəlilon bə dast vardedə. Şeyx Mufid  fiğhədə həm ağliku oko doeyış zəruri zıne.hətto kali şəxson əy iminə fəğih zıneydən ki,fiğhədə çı ağli rolikuş sıxan votə.hədis iyən rəvoyəton nışon doydən ki,Əhli-beyt(ə) hejo ıştə şiəyonışon bə ağliku oko doey səmt təşviğ kardəşone və bə fərdon şərayit iyən zəmonə tələbon əsos,kitob iyən sınnətiku hukmon istinbot iyən istexroc kardey həm bəvon omuteydəbin.əmmo,çoko ki,votemone donzəminə imomi ğeybəti bəpeştə de tosə çominə ğərn və əsri oxo,bə hədisi təfəkkuri ğələbə və səbarzəti xoto,ağli təhlil iyən təcziyə və ictihodi istinbotiku qıləy xəbə nıbe.həlbəttə,Şeyx Mufidi bənav həm kali alimon min cumlə bənə İbn Əbi Əğil və İbn Cuneyd Eskafi ictihoədə bə ağli meylışon bıə.əmmo,Şeyx Mufid bəsə ağli meyl bıeysə bəpe bıə çiyku bəhsış karde və çı Kərimə-Ğıron iyən hədison sape dəğiğə tədğiğ bardey bəpeştə,qıləy məsələ həxədə qıləy cəvob pəydu kardey nıbeyədə,bəpe bo dini hukmon zıneyro ağli de “zıney mənbə” nomi ğəbul kardey bıbu və bəy ovar iyən rucu kardey bıbu.Şeyx Mufid nıvışteydə:”ehanə bo şiyə ğeybəti zəmonədə qıləy məsələ və mıbohisə bəvə boy ki,Ğıron iyən hədisədə çəy həxədə oşkoə ğanun nıbu,bəvədə çəmə vəzifə çiçe?”.peşo jıqo cəvob doydə:”de qıləy məsələ dimbədim omə iyən çəy barədə şəri hukmi zıney piyə kəs,bəpe bə şiyə alimon ovard və  murociyətko ta əvon təhğiğkon ki,bə Əimmə(ə)-I ro nışon doey əsos çokonə bəpe fətvo bıdon və ehanə Xıdonıkarde jıqo qıləy ro nışon doə çi bə dast nıomo və de həmonə məsələ mıtobiğ bıə hiç qıləy vəhy bıə hukm pəydu nıbu,jıqo qıləy şərayitədə məlum bedə ki,ağl bəpe çə həmonə məsələ həxədə mıhokiməko”.

Şeyx Mufid kardeyış zıne deştə mislış nıbə kitobon təlifi iyən kardə elmi mınozirə və debaton,bə ağli meyl pəydu kardey kəlam iyən fiğhədə ğanun bıno.bə həmonə dəlili xoto,şiyə nomdor iyən məşhurə alimonku veyni min cumlə məşhurə fəğih Əllamə Hilli Şey Mufidi de qırd mutəkəllim iyən fəğihon ustodi nomi zikr kardedə…..

Ğeybəti devroni bino bıey məxsusən ğeybəte-Kubra zəmoni bəpeştə,Əhli-Beyt(ə)-I məktəb və məzhəbi təhdid kardə xətər və təhlukəonku qıləyni,kali fərdon çı ğasdo bıə ya nıbə səhv iyən inhirafon bin ki,boyis bedəbe kali çiyon bə ın məktəbi əsl iyən prinsipon əlovə bıbu və ya çəy muhimmə çiyonku bə kam bıbu.nəticədə həm Əhli-Beyt(ə)-I məktəbi marzon çı miyoniku bışo. İmomon(ə) huzuri zəmonədə havaxti qıləy xətər bənav omeyədə,İmom(ə) de qıləy xatırcəmə mehvər və mərkəzi nomi bo həyğəton kəşfiro,bəvon ovard kardey bedəbe və de ın tərtibi həmonə səhvə və iştibahon sabit mandənıbin.əmmo,Məsumə İmomi(ə) ğeybəti zəmonədə  vəziyyət komilə surətədə farğ kardedəbe.itərəfo har ruj camiyədə huyə ehtiyocon bə vucud omeydə be ki,lozme be dinə çəy həxədə qıləy cəvob bıdo və cotərəfiku həm çun mısılmınon bəştə imomi dastışon rəsedənıbe,mumkin be çı dini alim iyən xıbrəon miyono qıləy ixitilof bə əməl booy ki,ım həm komilə formaədə təbiiyi be.jıqo qıləy şərayitədə ro bo dini usul iyən furuədə mıxtəlif nev nəzə,ray və fiko