Şiiə yolə alimon-16- Şeyx Tusi

Şeyx Tusi şivə və metod,bın əsərədə bə şiyə navkonə təfsiri nisbətədə tojətiş hestebe və iminə şiyə təfsire ki,fəğət de rəvoyəton nəğli və cəm kardey ko məşğul bıəni,bəlkəm ıştən əvoni təhlil iyən iştihod kardedə.çımi bənav şiyə təfsirədə ki,ayəon barədə sadir bıəbe,nəğl bedəbe və muəllifon ıştən hiç qıləy ray və ğeymət doydənıbin.“Əttibyani” əhəmiyyət,çəy mətləb iyən mehtəvosə əlovə,əksərən qıləy metodədəy ki,bə şiyə təfsir nıvıştey cərəyoni daxilış kardə və bo şiyə peşonə təfsiron bə qıləy ulqu və sərlovhə təbdil bıə.

Bo dini fame iyən dərkiro,bə əksər muhimmə hədis iyən rəvoyəton roli dığğət kardeyədə,hədisi nəğl kardə kəsi əmonotdorəti iyən rostəvıjəti vey əhəmiyyət kəsb kardə.dini hukmon iyən adabon veyni de peyğombər(s)-I kəlomonədə nəve vositə məlum bedə.binobərin bəpe dəğiğə formaədə təhğiğ bıbu ki,kom rəvoyət həyğətən peyğombər(s) iyən çə həzrəti məsumə Əhli-Beytiku(ə)-I zıvoniku cari bıə və kom qıləyni rəvoyət zəmoni dırozi duyədə bə həzrəton nisbət doey bıə və ya bə raviyon səhfi təsiri xoto,təhrif bıə.islomi elmon miyono qıləy elm ki,bə raviyon təğdım kardey işorə kardedə  və çəvon etımodi mığdori təhğiğ iyən təyin kardedə,Ricali nomış heste.Hicri-Ğəməri çominə sa sori sıftədə de zəmoni dəvarde,hədison pesoxte ko vey bıəbe və Şeyx Tusi ki,ım xətər və təhlukə dərk kardedəbe,bo vəomə nəslon etımod kardəninə raviyon təğdım kardey ko hoston kardero,”Ələbvab” ya “Ricale Tusi” nomo qıləy kitobış və həmçinin “Əlfehrest” nomo co qılə kitobış təlif karde.

Şiyə fiğhi bə formə dəşə sıftənə zəmonədə,fiğhi kitobon Əhli-Beyt(ə)-i çı həlol-hərom, muamiləon və bənə əxloğ.maarif iyən əğayidi bıə məsəlon həxədə bıə rəvoyət iyən hədison silsiləonku iborət qıləy fiğhi ktob be.se əsri bədiqə tədricən qıləy nuyə şivə və metod bino be ki, bəvədə fəğihon rəvoyəton zikr kardeysə əlovə,har qıləy məsələdə çəyku ıştə istinboti  de “fətvo” formə tərtibış karde.çın fiğhi səbki kəno coqləyni fiğhi səpk həm de uləma və alimon vositə oko doey be ki,çəy nom “fiğhe-istidlali” ya istidloli fiğhe.navko çı peyğmbər(s) iyən Əhli-Beyt(ə)-i zəmonədə bəvə nıbeşə kali ruji məsələon həxədə bo iqlə şəri hukmi zıneyro və təbiiyə formaədə hiç qıləy ayə və rəvoyət bəy mıstəğim və sərostə formaədə işorəş kardəşnibu,navnə fiğhi səpk cəvob doey zıneydə nıbe.binobərin alimon coqlə səpkışon oko doe ki,bəvədə de ağli dastəki Kərimə-Ğıroni nəss iyən rəvoyətonku kulli ğaydəon istintac kardedəbin iyən de həmonə kulli ğaydəon çı ruji məsələ ki,navədə çəy barədə hiç qıləy rəvoyət mevcud ni,ıştə nəzə izhor kardedəbin.Şeyx Tusi ıştə əsrədə fiğh iyən iştihodədə jıqo qıləy təhəvvul iyən tojə çi hiss kardedə və bə jıqo qıləy ehtiyoci cəvob doey fəğət de kanə adət və ğaydəon bə kəno noey iyən qıləy nuyə səpki vositə mumkin be.bə kanə adəton əks bıə bo ın hərəkəti xoto,ağli iyən  ədəbi şucoət lozım be.Şeyx deştə bə yolə şəxsiyyəton xass bıə şucoəti oko doey”Məbsut” kitobış nıvışte və qıləy muhimmə ğədəmış şode və çı şiyə fiğh və iştohodış bə qıləy nuyə mərhələ daxilış karde….

İronıjə yolə mutəfəkkir iyən məşhurə islomşınos şəhid Murtəza Mutəhhəri çı  Şeyx Tusi barədə jıqo nıvıştedə:”Şeyx Tusi qırd vucud de islomi imoni pur be və islomi həyəcon və bə islomi məhəbbət iyən xıdmət kardey bəvədə vey barzə səviyyədə be.Əv,bə islomi vey barzə həddədə aşığ be.əmmo,ın həyəcon və imon hiçvaxti bə beağləti iyən səthi nəzə səmt soğv nıbe.əv de səthi nəzə və beağləti hejo mıborizə bardeşe.Əv,islomış çoko loızme zıneşe və çı ağli həxış mehtərəm hisobış karde”…