Amerkə və İroni atomi qəncin kardey həxı rədd kardey
Amerkə və İroni atomi qəncin kardey həxı rədd kardey
İroni atomi məsələ milodi 2000-ə soron sıftədə ğərbi devləton məxsusən Amerkə tərəfiku bo bə İroni ələyh təzyiğ vardey bəhonə qıləy bəhonə be.
De qırd ımon bə ico,bo ın məsələ həll kardey xoto,beynəl-xalğ mızokirəon və İroni husni-niyyət nışon doey,oxoyədə de qıləy muhimmə sazişi bə oxo rəse.”JCPOA” ya Hartərəfinə Mıştərəkə Fəoliyyəti Plan 2015-ə sori iyunədə Vyanədə çı İroni de 5+1 qrupi bə ico elon be və 2016-ə sori yanvarədə icro be. bə İroni Atomi Mıştərəkə Fəoliyyəti Plani nəzdədə bıə təəhhudon ifo kardey nəzorət kardeyro,beynəlxalğ onemonon miyono çı Atomi Enerji Beynəlxalğə vəzifəy ki,çı İroni bə çın sazişi çərçivədə bıə ehdəmoni əməl kardey elonko.Amerkə çı Barak Obama prezdəndəti zəmonədə de 5+1 qrupi uzvonku qıləyni nomi, bəştə çın sazişi çərçivədə bıə təəhhudon rioyətış nıkarde.
De ın holi həmonə çand cəhətinə mevzu de Donald Trampi prezdendəti dəvomış pəydu karde.Tramp çı ıştə prezdendəti təbliğat kompaniyə zəmonədə və həmən çı peşo bə hakimiyyət omə zəmonədə Hartərəfinə Mıştərəkə Fəoliyyəti Planış tənğıd karde və əvış həmməysə yavə sazişiş hisob karde.Tramp 2017-ə sori martə manqədə HMFP- həxədə jıqo vpteşe:HMFP ıştə umrədə vində həmməysə bevəcə çiye. harçənd Tramp 2017-ə sori yanvariku bə Sipyə Kə daxil be,çandə kərə çı HMFP-i təəhhudon vaxtış dıroz karde.əmmo,oxonə mərhələdə elonış karde ki,həni ın hərəkəti dəvom nibədoe.nəhoyətən,çandə zəmon bəpeştə Amerkə prezdent 2018-ə sori mayə manqi elonış karde ki,Amerkə çı HMFP-iku xaric be və bə İroni zidd hevujə surətədə sanksiyaonış bino karde və dı kərə yəni 2018-ə sori noyabr iyən avqustə manqonədə bə icroş noe.
Tarmpi HMFP-i zəminədə bıə tələbon yəni atomi proqrami zəminədə ciddi məhdudiyyəton,nəyinki,bə həmonə sazişi oşkoə maddəon,bəlkəm bə bəçəy tələbon əsos bın sazişədə nıbə bənə rəketi bərnoməon ya İroni ıştə regional siyosəti əvəz kardey bıə maddəon tələb kardey həm heste ki,ım de komilə surətədə de HMFP-i maddəon əks be və ım siyosət bə israyıl iyən çı Vaşinqtoni bənə Səudiyyə Ərəbıstoni bıə ərəbə şərikon tələbon əsos be.Amerkəvıjon ki,ıştən çın məsələku aqahin ki,İronıjon bəştə HMFP-i çərçivədə bıə təəhhudonış əməl kardə.demiyən,əvon boştə bın əməlon bəhonə vardero,binoşon karde bə İroni ələyh duyə kompaniyəon.əmmo,de ın holi beynəl-xalğ orqanon çı İroni bəştə təəhhudon əməl kardeyış təsdığ kardə.yəni BEAA de tosə ısət 15 kərə ın məsələş təsdığ karde.Aqentəti rəyis Yukiyo Amano bəyonış karde ki,bə ın təşkiloti nəzorəti çı İroni HMFP-i çərçivədə bəştə ehdə peqətə ehdəmonon komilə surətədə rioyətış kardə.əy təkidış karde ki,Tehroni bəştə təəhhudon icroş kardə və ın muhimme ki,İron komilə formadə bəştə ehdə peqətə çiyon icro dəvom bıdo.
Trampi HMFP-iku xaric bıeyku həyğiyə hədəf,bo İroni sulhamizə atomi proqramon qıləy məhdudiyyət icod kardeye ki,ım həm bə seonist rejimi tələbon əsose.ın tələbon ki,çı 12 qılə şərton formatədə de Amerkə xarici koon vəziri Mayk Pompeo vositə 2018-ə sori mayə manqi elon be,bə İroni atomi bərnoməon komilə formaədə oqətey şomil bıə maddəonku əlovə,İroni rəketi proqram və regional siysoəti əvəz kardey barədə şərton həm izofə be.Amerkə bə İroni atomi mane bıey və komilə surətədə bəştə hədəfon rəseyro,2019-ə sori mayə manqi 3-ədə İroni atomi fəoliyyətonku ozod bıeyış ləğvış karde və ın mıddətış çı 180 rujiku bə 90 rujış bəkam karde.
