İlahi əsma və nomon

İlahi əsma və nomon

İlahi əsma və nomonku coqıləyni Mubdi nome.Mubdi çı ədəm və hiççiku binoəkə mənoədəy ki,Kərimə-Ğıronədə 8 kərə oko doey bıə və Yəbdu iyən Yubdi formədə omə.Muidi nom həm Ovdi rəğ-rişəku və rucu iyən oqardımoni mənoədəy ki,Kərimə-Ğıronədə 13 kərə de Yuidi formə təkror bıə.əksər YƏONƏDƏ Kİ,BƏ Xıdovəndi Mubdi ismi işorə bıə,Muidi nom həm omə.

Bədəə çı Mubdi ismi rişəy və harçi bino bıey mənoədə və harçi bə əməl omey sıftəy.ibtido sıftənə mənoədə həm həmonə rişəku peqətey bıə.Mubdi ism çı qıləy binoəkə mənoədəy ki,çı ədəm və hiççiku bə vucud vardedə.Mubdiyə Xıdovənd harçi bə təğdir iyən tədbiri əsos mumkin bıə vey çokə holət iyən surətədə ofəyedə iyən ibdo kardedə.məcidə-Ğıron Xıdovəndi çın xılğəti sıftəku da kərə sə həm vey zikr kardedə və bımi işorə kardedə.joqo ki,Rumi mıborəkə surə 27-ə şərifə ayədə hamyedə:”və huvəlləzi...Əv ikəse ki,xılğəti bino kardedə,peşo əy oqordıneydə və ım ko boəy səhl iyən hostone və osmonon iyən zəminədə həmməysə çokə vəsfon bəy məxsuse və Əv məğlub nıbə Zumand iyən hikməti soybe”....

Xıdovənde-Xalıığ Səjdə mıborəkə surə 7-ə şərifə ayəku de tobə 9-ə şərifə ayəon tojə zuhur kardə insoni xılğətiku bəhs kardedə və hamyedə:”Əlləzi əhsənə ....həmonə kəs ki,harçiş çok iyən ləyoğətin ofəye və (sıftənə)insoni xılğətış çı gil(tuliku)binoş karde.peşo çəy nəslış qıləy emə noçiz iyən exrocə oviku (sperməku) bə vucud vardeşe.peşo çəy(andomış) mınosib iyən miyonə səviyyədə soxteşe və ıştə rufiku bəy puş karde.və boşmə quş,çəş iyən dılış ğərol doe.əmmo (şıməku)kamə dastə şıkk kardedon.”

Aytəullah Nasir Məkarim Şirozi iyən idastə ənıvışton təlif kardə Nımunə təfsiri kitobədə çın ayə təfsirədə jıqo omə:”Xıdovənd çı xılğəti dıjdə sarayi binaş bə “Nizome-əhsəni” əsos noşe.yəni bə jıqo qıləy ğoyçmə nizomi əsos onoşe ki,çəysə həm vey komilə qıləyni təsəvvır kardey nibəbe......Xıdovəndi çı insoni xılğətış mıstəğilə formədə binoş karde və çəy nəsli dəvomış həm nutfədə ğərolış doe.nutfə munəğid iyən dəçıkə zəmonədə fəğət inev nəbati iyən beməyə  jimon və həyotış beydə.yəni fəğət təğziyə,ruşd iyən ozavziyeş heste.əmmo qəd-qədə inə rəhmədə nutfə təkamul bə qıləy mərhələ rəseydə ki,bino kardə bo hərəkət karde və tədricən bəvədə coqlə insoni ğıvvə və zu bəyji beydə.və ım həmonə mərhələ və etape ki, Kərimə-Ğıron çəyku de “nəfəxə ruhi” təbirioko doydə.yəni qıləy boho ğeymətin iyən şərofətinə ruf ki, ləyoğətış heste de Xıdo rufi nomi ğeyd kardey bıbu,bə insoni pu kardey bıə. Kərimə-Ğıron oxonə mərhələdə ki,çı insoni xılğəti pencminə mərhələ  bə hisob omeydə,bə Xıdovəndi bə insoni əto kardə quş, çəş iyən ğəlbi neməton işorə kardedə ki,deçəvon vəsilə iyən vositə inson de ıştəku xaricədə bıə de denyo qıləy irtibot iyən rabitə bastey zıneydə və çı aləmi həyğətonku xəbədo beydə.....

De ın tərtibi Xıdovənd deştə Mubdi ism və nomi çı insonon xılğətış bino kardey bəçəvon yod dəğandə və şəvonku tələb kardedə ki,ıştə xılğəti əsli həxədə fiki-fam iyən təfəkkurkon.bandə ıştə sıftənə xılğəti həxədə təfəkkur kardey dı cəhətiku boəy sırron və rəmzon oj kardedə.əvvəl ıme ki,çı isnoni iminə cism çı tulikuye və çəy peşonə nəslon çı qıləy pəst iyən həğırə oviku ofəyə bıə.dıminə cəhət həm ıme ki,çəy ruf çı nurikuye və bəpe bə ım nuktə dığğət kardey lozıme ki,inson çı təkəbbırəti iyən məğrurətiku bə diyəro bımando və eyni holədə ıştə ruhoniyə xılğəti dərk kardey və çəyku aqah bıey,çı insoni daxili şevği bo bəştə əsli rəseyro iyən bə İlahi ğurbi nez bıeyro ıştə səy və cəhdon ziyod kardedə....