İlahi əsma və nomon

İlahi əsma və nomon

İlahi əsma və nomonku coqıləyni Samədi nom və isme.Saməd kəlmə həxədə mıxtəlifə mənoon zikr kardey bıə.Ərəbi ədəbiyyotədə Samədə əkəse ki,ıştə ğovmi ərbob iyən rəyis bıbu və çəyə bəpe ikəs nıbu və əv nıbə holədə hiç qıləy ko bəö əməl nıvo.çun çı Xıdovəndi rəyisəti qıləy nəhoyətış ni,əve Əv fəğət həyğiyə Saməde.çoko ki,İmom Məhəmməd Bağır(ə) hamyedə:”Saməd qıləy sərvəre ki,bəçəy əmri itoət beydə və çəysə bəpe qıləy əmr iyən nəhyəkə ni”.

Tohidi mıborəkə surə dıminə ayədə bıə “Allahus-Saməd “ bın mənoədəy ki, həmmə mevcudot Əy ıştə əsliyə məğsəd zıneydən və harçi de bəçəy səmt bə oxo rəsyedə.Əv qıələy Xıdoye ki,bə cokəson qıləy ehtiyociş ni və ğərəz ıştə hiçkəsiku hiççi tələb kardedəni.çəy vucudədə qıləy zəyfəti mevcud ni ta cokəsonku qıləy ğıvvə bıstəno.çoko ki,Peyğombvəre-Əkrəm(s)hamyedə:”çımı pərvərdıqor Saməde.yəni komil iyən zumande.nə qıləy noxsanış heste,nə bəy qıləy zərəl ro pəydu kardedə və nə ğərəz ıştə cokəsiku qıləy ehtuyociş ni”...

Samədi mənoon tozih iyən təbyinədə İmom Sadıği(ə) qıləy rəvoyət nəğl bıə ki,ə həzrət hamyedə: ”Fələstıniku i dastə odəm bəçımı pı İmom Məhəmməd Bağıri(ə) xıdmət şərəfyob bin və çandə qılə məsələşon dəparse.peşo çı Samədi mənoku sıvolışon karde ki,çımı pı bəvon jıqoş hamye:”çəy təfsir hejo çəy ıştənədə mevcude. Samədi sad bımi dəlile ki,Həx-Təalə Sadığe və çəy sıxanon sadığe iyən ıştə bandəon səlo jeydə ki,rostə formədə bə rost iyən sadığə roy pemandon və bəvon de riostəti iyən sədoğəti çı Sıdği məğam (Vəhışt) və`də doey bıə.Samədi mim bəçəy mılk iyən səltənəti dəlile və həmçinin Əv hejo həxədə podşo bıə və çəy səltənət iyən mılk zayil nibəbe.Samədi dal bəçəy səltənət iyən mılki dəvomi dəlolət kardedə və çı Mıtəolə-Xıdo  mığəddəsə zotədə qıləy əvəzon bə əməl omeydəni.bəlkəm Əv həmmə çi bə vucud vardə kəse və deçəy inoyət,feyz,irodə,məşiyyət,icod iyən xılğəti mevcudot ofəyə bıən.peşo İmom Məhəmməd Bağıri(ə) hamyeşe:”əgər boqıləy elmi ki,Mıtoələ-Xıdovəndi bəmı ətoş kardə,qıləy həmləkə(ikəs ki,fame iyən tov vardey ğıvvəş bıbu)pəydu kardey bızınom,yəğınən çı Tohid, İslom,din iyən şəryəti həyğəton de Samədi ismi mıntəşir iyən pevolo əkardim”.....

Isət çı Samədi həmməysə muhimmə mənoonku qıləyni çəy Musmət bıeye.Musmət bə qşıləy çi votey beydə ki,dıləş təy ni,bəlkəm pur iyən komile və qıləy barzə səviyyədə bıə ğoyməti iyən mehkəmətiş heste.nə qıləy noğisətiş heste,nə bəy qıləy zərəl ro pəydu kardedə və həmçinin Əv ğərəz ıştə cokəsiku qıləy ehtuyociş ni”...Kərimə-Ğıroni yolə mıfəssıronku qıləyni bıə ayətullah Cəvadi Amuli ıştə “Şəmime-Viloyəti” kitobədə çı Samədi ismi həxədə jıqo izoh doydə:”Saməd əslədə pur iyən komilə mevcudi mənoədəy.çı pur bıey şərt,elm iyən ğudrətədə komil beıy iyən nəticədə çəy ğino və be ehtiyocəti və həmmə mevcudoton bəy ehtiyocin bıeye və Xıdovənd Saməde.yəni nure və çı həmmə kəmolatonku bəhrə bardedə və çı harcurnə noğisətiku bə diyəroe”.bə Şiyə ın yolə alimi votey əsos oxo və intəhoş nıbə hestemoni aləm həm saməde.yəni hestemoni aləmi hiç qıləy vırədə qıləy ərz,fevğ,təht(ji) və omğ(nığıli) baği haşteydəni”.....