İlahi əsma və nomon

İlahi əsma və nomon

Zohirə Xıdovənde ki,həmmə çiysə vey zohir iyən oşkoye və de har qıləy çi zohir beydə və çəy ğudrət,hikmət iyən əzəməti əsəron har çiyədə məlume.Əve ki,harçi zohir kardedə və çın zuhuri dərki ğudrətış bə insoni doəşe.Əve qıləy zohir ki,ikəs və qıləy çi əy məxfi kardey əzıni. İmom Rızaku(ə) omə rəsə qıləy hədisədə nəğl bıə ki,ə hzərət hamyedə: ”və (Xıdovənd) bo hakəs ki,əy bıpyişe zohir bəbe və hiççi bo Xıdo puşniyə bıəni(məxfi ni) və çı harçi tədbir ki,vindey beydə çəy dastədəy. çən,çı Xıdovəndi zohirisə vey kom çi vey zohir iyən oşkoye?inson bə har qıləy vırə bışo,çəy məsnuat iyən məxloğati bəvinde və ıştə vucudədə çəy əsəron mışohidə kardedə ki,boəy kafi və vəs kardedə.......

Botıni nom çı “bətni” rişəku çı Zəhri mığobilədə və çı puşniyə bıə və punhoni mənoədəy.çəmə vində har qıləy çiyon bəsə zohirisə əlovə qıləy botınış həm heste.əşyon zohiri piyo çəvon qıləy botınışon həm heste ki, dəğiğə sırron iyən məxfiyə hikməton bəvədə ğərolış qətə.İslomi dınyo yolə ədib və leksikoqraf (luğətşınos) bıə Rağib İsfəhani çı zohir iyən botıni məno bəyonədə jıqo nıvışteydə:har qıləy çi ki,zəmini dimisə bıbu və punhon nıbu,zohire və botın qıləy zəmon oko doey beydə ki, qıləy çi çı zəmini nığıliyədə bıbu və  məxfi bıbu.Xıdovənde-Xalığ Kərimə-Ğıroni Nəcmi mıborəkə surə 32-ə şərifə ayədə hamyedə:”və iz əntum....qıləy zəmon ki,şımə ıştə inəon ləvədə cənin (dol) biyon” liza bətn çı zəhri zidde və bə har qıləy mırəkkəbə mevzu bətn və bə har qıləy oşkoə mevzu zəhr votey beydə.de hissi dərk bıə çi zohir və bə hissiku punhon bıə çi botın votey beydə........

Qıləy zəmon ki,votey beydə Xıdovənd botıne,dıqlə mənoş heste.çun ki, çəmə zehn məhdud iyən Xıdovənd noməhdude və əmə bə Xıdovəndi hiç qıləy əhotəmon ni və çəyku qıləy dırıst və səhihə dərkımon ni.əve votedəmon ki, Xıdovəndi zot boəmə məxfiye.bonobərin eyni holədə ki, Xıdovənd zohire,botın həm heste.yəni boəmə dərk bıənin ni.çı botıni coqlə məno ıme ki,bə botıni əşyo nufuz kardedə.yəni Xıdo çı xılğəti aləmi həmmə əşyo botıniku xəbədoye və bəvon elmış heste və çı həmmə məxloğati botıniku xəbədoye.Xıdovənd çəmə dılonku,çı dıyoon dıləku və çı har qıləy çi daxilku xəbəş heste.çoko ki,İmom Rıza(ə)  çı Xıdovəndi botıni həxədə hamyedə:”Xıdovəndi botın bıey bın mənoədəy ki,çı əşyo dıləku məlumot iyən aqahətiş heste və çəy tədbir deçəy dastiye”.....