ABD hegemonyasının gerileyişinde on dört durak; Washington’un İran’la 50 yıllık mücadelesinin hikâyesi

Pars Today – Son 50 yıla ait tarihsel gelişmelerin incelenmesi, ABD’nin bir zamanlar devrim öncesi İran’ı “istikrar adası” olarak nitelendirdiği dönemden, bugün askerî komutanlarının İran İslam Cumhuriyeti’nin füze ve İHA kabiliyetlerini stratejik bir tehdit olarak tanımladığı bir noktaya nasıl geldiğini gösteriyor. Bu süreçte Tahran, Washington’un sert ve yumuşak güç denklemlerini defalarca altüst etti.

Pehlevi yönetiminin son yıllarından günümüze kadar uzanan siyasi, askerî ve güvenlik gelişmelerinin gözden geçirilmesi, İran ile ABD arasındaki güç dengelerindeki değişimi net biçimde ortaya koymaktadır. On yıllar boyunca İran’ı Batı Asya’daki düzeninin temel sütunlarından biri olarak gören ABD, İslam Devrimi’nin zaferinden sonra art arda gelen yenilgiler ve başarısızlıklarla karşı karşıya kaldı; bu yenilgilerin her biri, küresel bir güç olarak ABD’nin ihtişamını aşındırdı. Pars Today’in bu dosyasında, Washington ile Tahran arasındaki 50 yıllık mücadelenin hikâyesi ele alınıyor:

1) Pehlevi rejiminin çöküşü İlk ve en büyük darbe, ABD’nin bölgenin jandarması olarak gördüğü rejimin yıkılmasıydı. Washington’un, son günlerde General Huyser’in gönderilmesi dâhil, devrik Şah Muhammed Rıza Pehlevi’ye verdiği kapsamlı destek bile İslam Devrimi’nin zaferini engelleyemedi ve ABD’nin bölgedeki en önemli stratejik üssü kaybedildi.

2) Casusluk yuvasının ele geçirilmesi

Tahran’daki ABD Büyükelçiliği’nin basılması ve casusluk belgelerinin ifşa edilmesi, Washington’a ağır bir itibar darbesi vurdu. Büyükelçilik personelinin 444 gün boyunca rehin tutulması, Carter yönetimini benzeri görülmemiş bir krize sürükledi ve İmam Humeyni’nin ifadesiyle “ikinci devrim” gerçekleşti.

3) Tabas’ta Kartal Pençesi operasyonunun başarısızlığı

Rehineleri kurtarmaya yönelik karmaşık ABD operasyonu, Tabas Çölü’nde tam bir hezimetle sonuçlandı. Gelişmiş askerî teçhizatın kum fırtınasında yok olması, bu operasyonu ABD’nin acziyetinin sembolüne dönüştürdü.

4) Noje darbe girişiminin bozguna uğratılması

Aylar sonra, dış destekli Noje darbe planı hayata geçirilmeden engellendi; bu olay, İslam Cumhuriyeti’nin yeni kurulan güvenlik yapısının ciddi bir sağlamlığa sahip olduğunu gösterdi.

5) Sekiz yıllık dayatılmış savaşta direniş

ABD ve müttefiklerinin, devrik Irak diktatörü Saddam’a verdiği geniş destekle başlayan savaş, İran milletinin tarihî direnişiyle sonuçlandı. Bu savaşta ülke topraklarının bir karışı bile işgal edilmedi ve İran’ı askerî yolla çökertme projesi başarısız oldu.

6) 2009 olaylarının bastırılması ve “kadife darbe”nin yenilgisi

Bazı ülkelerde sonuç veren renkli devrim modeli İran’da başarısız oldu. 9 Dey 1388’de (30 Aralık 2009) halkın sahaya çıkması, Washington destekli bu projeyi çıkmaza soktu.

7) Gelişmiş ABD İHA’larının ele geçirilmesi

2011’de RQ-170 İHA’sının sağlam şekilde indirilmesi ve 2019’da Global Hawk’ın düşürülmesi, ABD’nin bölgedeki hava üstünlüğünün sona erdiğinin işaretiydi.

8) DEAŞ projesinin yenilgisi

İran’ın DEAŞ’ın yok edilmesindeki rolü ve “Yeni Orta Doğu” projesinin çöküşü, ABD’nin vekâlet savaşları stratejisini fiilen başarısızlığa uğrattı.

9) ABD’li denizcilerin Fars Körfezi’nde gözaltına alınması

Farsi Adası yakınlarında ABD askerlerinin gözaltına alınması, Körfez’de güç dengesinin değişimini simgeleyen çarpıcı bir görüntü sundu.

10) Ayn el-Esed üssünün füze saldırısıyla vurulması

General Kasım Süleymani’nin suikastının ardından İran’ın Irak’taki ABD üssünü doğrudan füzelerle hedef alması, son on yılların en sıra dışı hamlelerinden biriydi.

11) 12 günlük savaş ve El-Udeyd üssünün hedef alınması

Katar’daki El-Udeyd Üssü’ne, CENTCOM’un komuta merkezine yönelik birleşik saldırı, ABD’nin bölgedeki askerî yapısına stratejik bir darbe indirdi.

12) 2022 olaylarının başarısızlığı

Batı’nın yoğun medya desteğine rağmen, 1401 hicrî-şemsî yılında İran’a karşı yürütülen karma ve yumuşak savaş projesi sonuç vermedi.

13) Denizlerde güç gösterisi ve tankerlerin alıkonulması

ABD’ye ait bir petrol tankerinin alıkonulması ve İran donanma gruplarının açık denizlerdeki aktif varlığı, ABD’nin denizlerdeki tek taraflı hâkimiyetinin sona erdiğini gösterdi.

14) 1404 Dey ayı fitnesinin etkisizleştirilmesi

İç güvenliği bozmayı hedefleyen son girişim de halkın ve güvenlik kurumlarının uyanıklığıyla başarısız oldu; millet ile yönetim arasındaki bağ bir kez daha pekişti.

Bu 14 tarihsel durak, ABD’nin İran İslam Cumhuriyeti karşısında gücünün kademeli olarak gerilediğini açık biçimde ortaya koymaktadır. Bu tablo, İran’ın “aktif direniş” stratejisine dayanarak, dünyanın en hassas bölgelerinden birinde Washington’un hegemonik denklemlerini ciddi biçimde sorgulayabildiğini göstermektedir.