Geçen hafta Afganistan’dan 17 kişilik bir heyet 5. İran Afganistan karma ekonomik komisyonu oturumuna katılmak üzere Tahran’a geldi. Bugünkü bültenimizi İran ve Afganistan karma ekonomik komisyonunun beşinci oturumu ile ilgili raporumuzla açıyoruz.

Tahran 5. İran Afganistan karma ekonomik komisyonu oturumuna ev sahipliği yaptı. 3. Karma ekonomik komisyonu oturumu aslında iki ülke arasında dört yıllık bir aradan sonra düzenlendi. İki ülkeyi temsil eden iktisadi heyetler bu oturumda 4. Oturumda alınan kararların uygulama sürecini gözden geçirirken, geçmişteki anlaşmaların hayata geçirilmesi ve önemli iktisadi alanlarda yapılan işbirliği gibi durumların hakkında görüş alış verişinde bulundu.

Söz konusu oturuma paralel olarak İran İslam Cumhuriyeti gümrük kurumu da İran ve Afganistan gümrük kurumları başkanlarının transit amaçlı yeşil gümrük güzergahının açılması üzerinde mutabakata vardıklarını açıkladı.

İran gümrük kurumu Başkanı Mesut Kerbasian, Afganistan gümrük kurumu Başkanı Ahmet Reşat Pupel’le Tahran’da gerçekleşen görüşmesinde yeşil gümrük güzergahının oluşturulması konusunda anlaştı. Bu anlaşmanın uygulanması ile beraber İran’ın Sistan Bulucistan eyaletinin ünlü liman kenti Çabahar, Afganistan’ın ihracat ve ithalat merkezi olarak görev yapması bekleniyor.

İran içişleri Bakanı Abdurrıza Rahmani Fazli, 5. İran Afganistan karma ekonomik komisyonu oturumunun kapanış töreninde yaptığı konuşmada, iki gün süren oturumun getirilerine işaret ederek geçen sene Afganistan Cumhurbaşkanı Eşref Gani’nin İran ziyaretinin ardından karma ekonomik komisyonunun ana gündem maddeleri ve üzerinde duracağı temel eksenler belirlendiğini ve çeşitli ticari, ilmi, kültürel, hukuki ve transit alanlarında uzmanların görüş alış verişi ve sonuçta iki taraf arasında geniş kapsamlı bir anlaşmanın sağlanması için gereken zemin hazırlandığını ifade etti.

Kapanış töreninde Afganistan maliye Bakanı Aklil Hekimi de yaptığı konuşmasında İranlıların misafirperverliğine teşekkür ederek, iki ülke arasında iktisadi ve ticari ilişkilerin geliştirilmesini istedi. Hekimi ayrıca Çabahar liman kentinin sayesinde kara ve hava nakliyatı ve transitinde iyi bir işbirliği yapılmasını ve Afganistan ile bu bölge arasında uzanan yolların açılmasını temenni etti.

Bu bağlamda Afganistan ticaret bakanlığı sözcüsü Misafir Kukandi, Çabahar liman kentinin Afgan yatırımcılar ve girişimciler için çok iyi kapasiteleri bulunduğunu belirterek, İran İslam Cumhuriyeti Çabahar liman kentinde Afgan yatırımcılar için uygun kolaylıklar sağladığını ve Afgan girişimcilerin ve işadamlarının işlerini kolaylaştırmak için de Çabahar’da Dışişleri Bakanlığı temsilciliği açtığını kaydetti.

Bilindiği üzere İran, Afganistan ve Hindistan geçen Haziran ayında Çabahar liman kentinden yararlanma yönündü üçlü bir anlaşma imzaladı.

İran İslam Cumhuriyeti Çabahar liman kentinde Afgan girişimcilere ve yatırımcılara ve işadamlarına 50 hektarlık bir arsa tahsis etti.

Geçen hafta Afganistan maliye Bakanı Hekimi Tahran’da İranlı mevkidaşı Ali Tayyibnia ile bir araya geldi ve ikili ticaret hacmini arttırmak başta olmak üzere ikili iktisadi meseleleri görüştü..

İran maliye Bakanı Ali Tayyibnia, Afgan mevkidaşı Aklil Hekimi ile görüşmesinde, iki ülke arasında yıllık ticaret hacmi 2.5 milyar dolar seviyesinde gerçekleştiğini belirterek bu rakamı karşılıklı çaba ile yılda en azından altı milyar dolara çıkarmanın mümkün olduğunu ifade etti.

Bakan Tayyibnia, İran ve Afganistan’ın komşu olması aralarındaki mesafenin kısalmasına ve sonuçta nakliyat bedelinin büyük oranda düşmesine vesile olduğunu ve bu da ikili ticareti geliştirmeye büyük katkısı olacağını vurguladı.

İki ülke arasında gümrük işbirliği ve karşılıklı yatırım anlaşmaları imzalandığını hatırlatan Bakan Tayyibnia, İran ve Afganistan arasında çifte vergi uygulamasının kaldırılmasını öngören anlaşmanın da bir an önce kesinleşmesini temenni etti.

Geçen hafta ekonomi ve maliye Bakanı Ali Tayyibnia 16. İran Çin karma ekonomik komisyonu oturumuna katılmak üzere üst düzey bir heyet başkanlığında Pekin’e gitti. Bakan Tayyibnia’ya bu ziyaretinde petrol bakanlığı, iktisadi ve sanayi ve ticari ve kültürel kurumların ve bankacılık sektörünün temsilcileri eşlik etti.

Bu ziyarete paralel olarak İran yatırım ve iktisadi ve teknik yardım kurumu Başkanı Muhammed Hazai de Çin’in İran’da yedi milyar dolar yatırımından söz etti. Pekin ziyaretinde Bakan Tayyibnia’ya eşlik eden Hazai, Çin’in bu yatırımı İran’ın petrol ve doğalgaz sektörü üzerinde olduğunu belirtti.

İran ve Çin ilişkileri gerçi bazı dönemlerde bölgenin siyasi şartları ve gelişmelerine göre engebeli bir süreç izledi, fakat yine de bu ilişkilerin stratejik boyutta olduğu söylenebilir.

İki ülke bu çerçevede ve bankacılık alanında işbirliğini kolaylaştırmak ve iktisadi ve altyapı projelerine mali destek sağlamak amacıyla bir işbirliği protokolü imzaladı. Söz konusu protokolü, İran maliye Bakanı yardımcısı Muhammed Hazai ve Çin ihracat ve ithalat bankası Başkan yardımcısı Sun Ping imzaladı.  İmzalanan protokole göre Çin ihracat ve ithalat bankası İran’ın altyapı projelerine mali kaynak sağlaması ve yine petrol, doğalgaz, enerji, sağlık, sanayi ve bankacılık alanlarında altyapı projelerini mali sponsor bulmak amacıyla Çinli taraflara tanıtacak.

Tahran Meşhed hızlı tren projesine mali kaynak temin edilmesi de iki taraf arasında ilk işbirliği projesi olarak belirlendi. Projenin idari işlemlerinin iki aya kadar tamamlanması da kararlaştırıldı.

Gerçekte İran ve Çin ilişkileri, İpekyolu kadar derin mazisi olan ilişkilerdir ve iki ülkenin çok eskilere dayanan ilişkileri söz konusudur. İran ve Çin arasındaki ilişkiler iktisadi boyuttan başka dış politika arenasında da bölgedeki gelişmelere göre büyük önem arz etmektedir. İran’ın başta enerji transiti ve temini alanındaki kabiliyeti, Çin’in İran’ın en büyük ticari ve iktisadi ortağı olarak BM daimi üyesi olması ve 5+1 grubunda da yer alması, iki ülke arasında stratejik işbirliği zeminini hazırlayan bileşenlerdir.

Geçen hafta Dışişleri Bakanı Muhammed Cevad Zarif, Türkiye’ye yaptığı bir günlük ziyaretini tamamlayarak yurda döndü. Zarif’in bu ziyareti kısa ama çok verimliydi. Zarif Ankara’da Türk mevkidaşı ve Cumhurbaşkanı ile görüştü. Zarif Türk mevkidaşı ile siyasi konuların üzerinde yaptığı görüşmelerden başka çeşitli iktisadi konuları da masaya yatırdı.

Türkiye Dışişleri Bakanı Mevlüd Çavuşoğlu İranlı mevkidaşı ile görüştükten sonra birlikte katıldıkları ortak basın toplantısında Ankara yönetimi Tahran ile ticari ilişkileri yolundaki engelleri bertaraf etmekte kararlı olduğunu belirterek ikili ticareti hacmini yılda 30 milyar dolar seviyesine çıkarmak için çaba harcadıklarını ifade etti. İranlı mevkidaşı Zarif ile bölgesel ilişkilerin yanı sıra ikili iktisadi işbirliğini ve özellikle enerji alanında yakın işbirliğini görüştüklerini kaydeden Çavuşoğlu, Türkiye İran’dan doğalgaz alımı ve ayrıca İran doğalgazını Avrupa’a ulaştırma peşinde olduğunu vurguladı.

Geçen hafta petrol ihraç eden ülkeler kurumu OPEC İran’ın Temmuz ayında petrol üretiminin günde 12 bin varil arttığını açıkladı. Şimdi konu ile ilgili raporumuzu dinleyelim.

Petrol ihraç eden ülkeler kurumu OPEC aylık raporunda İran’ın Temmuz ayında petrol üretimi günde 3 milyon 629 bin varile ulaştığını ki bu da bir önceki aya, yani Haziran ayına oranla günde 12 bin varil artış gösterdiğini açıkladı.

İran petrol milli firması uluslararası işler bölümü Başkanı Muhsin Kamseri geçenlerde İran dünya petrol piyasalarındaki eski payının %80 kadarını geri almayı başardığını belirterek, 2021 yılına kadar İran’ın petrol ve doğalgaz yan ürünlerinin toplamı günde 5.8 milyon varile yükseleceğini kaydetti.

İran hali hazırda günde 4 milyon varil petrol ihraç etmeyi amaçlıyor.

İran’ın petrol ve enerji enformasyon şebekesinin raporuna göre İran 110 yıllık petrol sektöründe bu yıl ilk kez günde 400 bin varil petrol ürünleri ihraç etti. Petrol ürünlerinin ihracatında yaşanan bu artış, İran’ın ham petrol satışında büyük düşüş yaşandığı anlamına geliyor.

İran’ın Pars enerji özel iktisadi bölgesi Başkanı Mehdi Yusufi de Güney Pars doğalgaz sahasından doğalgaz yan ürünleri ihracatında %54’lük bir artış yaşandığını açıkladı. Geçen hafta bu açıklamayı yapan Başkan Yusufi, cari yılın ilk dört ayında Güney Pars sahasında üretilen 6.5 milyon ton yan ürünlerin ihraç edildiğini, ihraç edilen bu ürünlerin toplam değeri ise 2.5 milyar doları aştığını ve geçen yılın aynı dönemine oranla %54 artış kaydettiğini belirtti.

Şimdi de İran’da petrol sanayiinde yeni teknolojilerle ilgili bir gelişmeden söz etmek istiyoruz.

Geçen hafta İran petrol milli firması arama işleri bölümü Başkanı Seyyid Salih Hindi, Umman denizinde gaz hidratlarını inceleme teknolojisini elde ettiklerini açıkladı. Bundan önce bu teknoloji bir kaç ülkenin tekelinde olduğunu kaydeden Salih Hindi, şimdi ise İran petrol milli firması da bu teknolojiyi elde ettiğini ifade etti.

Geçen hafta Kuzey Irak yerel yönetiminin eski Başbakanı ve Irak Kürdistanı Yurtseverler Birliği IKYB genel sekreter yardımcısı Berhem Salih Tahran’ı ziyaret etti. Salih Tahran’da İranlı yetkililerle iki taraf arasında iktisadi ilişkileri görüştü.

Tahran’da Berham Salih’i kabul eden Cumhurbaşkanı birinci yardımcısı İshak Cihangiri Tahran ve Erbil arasındaki iktisadi ilişkileri iyi değerlendirdi ve bu ilişkilerin gelişmekte olduğunu ifade etti.

Cihangiri IKYB ile İran İslam Cumhuriyeti arasındaki ilişkilerin derin maziye dayandığını belirterek, IKYB’nin sorunlarının üstesinden gelerek Irak’ın kalkınma sürecinde daha aktif rol ifa etmesini diledi

İMGYK Sekreteri Ali Şamhani ve İslami Şura Meclisi Başkanı Ali Laricani de IKYB genel sekreter yardımcısı Berham Salih ile görüşmelerinde Tahran yönetiminin Kuzey Irak yerel yönetimi ile Irak’ın merkezi yönetiminin izlediği stratejilerin çerçevesinde siyasi ve iktisadi ilişkilerini geliştirmeye hazır olduğunu belirttiler.

İran İslam Cumhuriyeti’nin Irak ile iyi ilişkilerinde ilkeli tutumu, Iraklı Kürt grupların arasında birlik ve beraberliğin üniter Irak devletinin siyasi ve iktisadi yapısında her geçen gün artmasına yöneliktir.007  015