Geçen hafta İran’da hükümet haftasında 11. Hükümetin iktisadi kazanımları ile ilgili raporu, İran ve Hindistan arasında iktisadi işbirliğinin hedefleri ve İMGYK Sekreteri Ali Şamhani’nin Yeni Delhi ziyareti, İran ve Afganistan arasındaki ilişkiler ve en son İran’da demiryollarının geliştirilmesi ile ilgili bir rapor bugünkü bültenimizin detaylarını oluşturuyor.

İran’da her yıl 22 ila 29 Ağustos günleri hükümet haftası olarak kutlanıyor. Bu hafta 11. Hükümet için bazı iktisadi kazanımlarını açıklaması ve ayrıca yaptığı çalışmaları ve bu çalışmalara yöneltilen eleştirileri ele alması için uygun bir fırsat oluşturdu.

11. hükümet üç yıl önce İran’da ekonomik büyüme endeksi %-6 iken ve özellikle küresel istikbarın haksız ve zalimane yaptırımları İran milletine dayatıldığı ve İran’ın kalkınmasını ve dünya ile teamülde bulunmasını ciddi ölçüde engellediği bir sırada ülkenin yönetiminin başına geçti.

Cumhurbaşkanı Dr. Hasan Ruhani, İran’da enflasyon oranı %44’lere tırmandığı bir sırada seçim kampanyalarında enflasyonu tek haneli yapma sözü verdi, oysa o günlerde bir çok ekonomi uzmanı bunu başarmak nerdeyse imkansız olduğunu açıkladı. Ancak Ruhani’nin Tedbir ve Ümid hükümeti şimdi enflasyonu tek haneye düşürmekle övünüyor.

Bundan başka, 11. Hükümetin nükleer müzakereci heyeti dünyanın en büyük güçlerinden oluşan 5+1 grubu karşısında sergilediği dik duruş ve direnişi ile İran’ın nükleer dosyasını BM güvenlik konseyinden çıkarmayı başardı ve Bercam nükleer anlaşmasına imza atarak İslamî İran’ın dünya ile yeniden teamülde bulunması ve çok yönlü gelişmesine zemin hazırladı.

İran son dört ayda ayrıca petrol dışı ihracatta belirlediği hedefe iyice yaklaştı. İran gümrük kurumunun raporuna göre İran bu dört aylık sürede 16.3 milyar dolar ihracat yaptı ki bu da petrol dışı ihracatta %21’lik artışın işaretiydi.

İran sanayi, maden ve ticaret Bakanı Muhammed Rıza Nimetzade’nin belirttiğine göre yabancı firmalarla mali ve ticari ilişkilerin yeniden kurulması, bazı önemli uluslararası firma ile ortak üretim üzerine anlaşmalar imzalanması ve özellikle yabancı sermaye cezbinin artışı, İran’da Bercam nükleer anlaşmasından sonraki dönemde sanayi, maden ve ticaret alanında sağlanan önemli bazı başarılardır.

İran uzay kurumu da 11. Hürümetin üç yıllık döneminde büyük başarılara imza attı ve 120 milyon dolar ihracat ve bilim temelli ürünleri üretmekle İran’ın bu sahadaki konumunu iyice geliştirdi.

11. hükümet bilim temelli ürünlerin alanında faaliyetlerine yılda üç milyon dolar ihracatla başlarken, ihracat hacmini üç yılda tam 40 kat arttırarak 120 milyon dolara yükseltmeyi başardı. Gerçekte İran’ın son üç yılda bilimsel ilerlemesi İslamî İran’ı, geçmişte hiç bir yeri olmayan uluslararası arenalarda adını duyuran ve ilerici ülkelerin yanında yer alan bir ülkeye dönüşmesine vesile oldu.

Uluslararası petrol piyasalarına geri dönüş, uluslararası ticaret alanında seçim gücünün geliştirilmesi, diplomasi kurumunu ekonomi ekseninde harekete geçirmek, İran Dışişleri Bakanlığının 11. Hükümetin üç yıllık döneminde elde ettiği bazı kazanımlardır.

Gerçekte Cumhurbaşkanı Ruhani’nin cumhurbaşkanlığı seçim kampanyaları sırasında üzerinde durduğu sloganlarından biri dış politika arenasında gerginlikleri gider ve İran’ın çözümsüz hale gelen nükleer dosyasına çözüm getirmekti. Nitekim İran’ın nükleer dosyası o günlerde Amerika, AB ve BM güvenlik konseyinin bir çok haksız ve aynı zamanda ağır yaptırımlarına bahane oluşturmuştu ve BM güvenlik konseyinin 6 kararnamesinde yer alan ağır yaptırımlardan başka İran İslam Cumhuriyeti savaş riski ile karşı karşıya kalmıştı.

Ancak Bercam nükleer anlaşması imzalandıktan sonra dünyanın dört bir yanından bir çok güçlü devletin yöneticileri İran’a akın etmeye başladı, öyle ki anlaşmadan sonra şimdiye kadar hemen hemen tüm Avrupa ülkeleri Tahran’a temsilcileri gönderdi ve Çin, Rusya, Hindistan, Güney Afrika, Avusturya ve diğer bir çok önemli ülkenin üst düzey yetkilileri de İran’ı ziyaret etmeye başladı. bu yüzden şimdi Bercam nükleer anlaşmasının İran diplomasisinin pazarlık gücünü ve iç ve dış kapasiteleri en iyi şekilde değerlendirme seçeneklerini etkili biçimde geliştirdiği söylenebilir.

Geçen sene AB Dış Politika Yüksek Temsilcisi Federica Mogherini ve yine Almanya, İngiltere ve Fransa ve diğer bir çok Avrupa ülkesinin Dışişleri Bakanları Tahran’a geldi. Öte yandan Rusya, Çin ve Hindistan cumhurbaşkanları da İran’ı ziyaret ederek stratejik ilişkilerini geliştirmeye özen gösterdi.

Trasica genel sekreteri Mirça Çubraga, İran İslam Cumhuriyeti devlet demiryollarının Çin’in doğusundan Avrupa ve orta Asya bölgelerine transit çalışmalarına yaptığı katkılardan ötürü teşekkür etti. Bültenimize konu ile ilgili hazırladığımız raporumuzla devam ediyoruz.

Trasica genel sekreteri Mirça Çubraga, İran İslam Cumhuriyeti devlet demiryolları firması yetkilileri ile düzenlediği oturumda İran’ın Trasica’nın hedeflerine ulaşmakta ifa ettiği etkili rolüne ve İran’ın bu koridorda konumuna işaret ederek, İran İslam Cumhuriyeti Trasica’nın 13 üyesi arasında çok önemli rol ifa ettiğini belirtti.

Genel sekrete Çubraga oturumda İran’ın Trasica koridorunda ve Ortadoğu ve orta Asya bölgelerinde ulaştırmada ve özellikle Asya’dan Avrupa’ya trasnit alanında ifa ettiği vaz geçilmez rolüne işaret ederek İran’a şükranlarını sundu.

Trasica koridoru Çin’in batısını Avrupa’nın doğusuna bağlayan önemli bir koridor sayılıyor ve bu yüzden İran içinde uzanan güzergahlar Çin’in doğusu ve güneydoğusunu Trasica koridoruna bağlamakta önemli rol ifa ediyor ki bu arada İran’ın 10. Koridoru ve kapasitelerinin kullanılması da düzenlenen oturumda gündeme geldi. Bu koridor Trasica koridoruna üye olan ülkeler için çok önemli ve aynı zamanda çok yararlı sayılıyor ve İran yönetimi tarafından Kazvin – Reşt – Enzeli demiryolu ve yine İran ve Rusya işbirilği ile İran demiryollarının Astara’ya kadar uzanması ve bu projede yatırım yapılması şeklinde gündeme geliyor.

İran İslam Cumhuriyeti, Afganistan ve Hindistan ile birlikte Çabahar liman kentini gelecek üç ila beş yıl içinde geliştirmek amacıyla bir milyar dolar yatırım imkanı yaratarak Çabahar liman kentinde yabancı yatırımcılar için çok uygun bir fırsat yarattı.

Trasica genel sekreteri Çubraga bu bağlamda Afganistan ve Pakistan Trasica koridoruna üye olma isteklerine işaret ederek, Trasica’nın bir sonraki zirvesi Kasım ayında Gürcistan’da düzenleneceğini ve burada önerilerini gündeme getirerek daha fazla ve daha etkili rol ifa etmeye çalıştıklarını beyan etti.

İran’ın Trasica’ya yeni önerisi ise Fars körfezi – Karadeniz koridorunun Trasica’nın yeni koridorlarından biri olarak tanınmasıdır. Trasica genel sekreteri Çubbraga ise bu öneriye sıcak baktığını belirtti.

Trasica koridoru programı Mayıs 1993 tarihinde Brüksel’de düzenlenen ve beş orta Asya ve üç kafkasya cumhuriyetinden oluşan sekiz üye ülkenin ulaştırma ve ticaret bakanlarının ortak oturumunda sunuldu ve buna göre Doğu – Batı koridoru Karadeniz, Kafkasya, Hazer denizi ve Orta Asya koridoru Avrupa ile orta Asya bölgesi arasında uzanan koridor olarak tanımlandı.

Trasica koridoru orya Asya cumhuriyetinin dünya piyasalarına ve Avrupa limanlarına bağlayan en düşük bedelli ve en kısa süreli güzargan olarak biliniyor ve Azerbaycan Cumhuriyeti, İran, Ermenistan, Gürcistan, Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan, Özbekistan, Bulgaristan, Moldalvya, Romanya, Türkiye ve Ukrayna bu koridorun üyelerini oluşturuyor.

Bu proje gündeme geldikten sonra isa beş ülke bu teşekkülün projelerine katılmaya hazır olduklarını açıkladı ve Azerbaycan Cumhuriyeti, Ermenistan, Gürcistan, Kırgızistan ve Tacikistan bu bağlamda bir anlaşma imzaladı. Öte yandan Ukrayna, Romanya ve Kazakistan da bu anlaşmaya katılmaya hazır olduklarını bildirdi.

Trasica genel sekreteri Çubraga komisyon düzeyinde yürütülen çalışmalara işaret ederek bu anlaşmaya katlımak için yolun açık olduğunu ve Hindistan, Pakistan ve Yunanistan gibi diğer tüm ülkelerin de bu koridora katılabileceklerini ifade etti.

İran ve bölge ülkeleri arasında demiryolu nakliyatı alanında şimdiye kadar bir çok çalışma yürütülmüştür. Bu çalışmalar devam ettiği takdirde Çin’in doğusunu Gürcistan’ın Batumi limanına ve Azerbaycan’ın Bakü liman kentini de Kazakistan’a bağlamak mümkün.

Hali hazırda İran İslam Cumhuriyeti demiryolu üzerinden Türkmenistan ve Türkiye ile bağlantıları bulunuyor ve sınırötesi faaliyetlerinde İran demiryollarını Azerbaycan cumhuriyetine Astara üzerinden birleştirme projesinin yanında, doğuda Sarahs sınır kapısı ve Batı’da Razi sınır kapısını geliştirmeyi ve yine İran’ın güneyinde yer alan Benderabbas liman kentini kuzeyde Astara liman kentine ve oradan da Moskova’ya bağlama projesini de gündeminde bulunduruyor.

Bu arada İran ve Türkmenistan demiryolları da İnce Burun ve Sorh güzergahları üzerinden birbirine bağlanırken, yakın gelecekte Kazakistan ve Afganistan’a bağlanmaları planlanıyor.

İMGYK Sekreteri Ali Şamhani geçen hafta Hindistan’ın başkenti Yeni Delhi’ye iki günlük resmi bir ziyaret gerçekleştirdi. Şamhani Yeni Delhi’de Hindistan Başbakanı Narendra Modi ve Hindistan’ın diğer bazı önde gelen yetkilileri ile güvenlik meselelerinin yanı sıra iktisadi ilişkileri geliştirmeyi de görüştü.

Görüşmelerde Şamhani, Hindistan Başbakanı Modi’nin İran ziyareti sırasında imzalanan Çabahar anlaşmasından duydukları memnuniyeti dile getirerek iki ülkenin bu büyük projede yaşanan bir kaç yıllık gecikmeyi telafi etmek için daha fazla çaba sarf etmeleri gerektiğini vurguladı.

Çabahar limanı Kuzey – Güney koridorunun faaliyete geçmesinde eksen rolü ifa ediyor ve hayata geçirildiği takdirde transit projelerinin gelişmesine ve bu koridorda yer alan ülkelere büyük iktisadi kazançlar sağlamaya vesile olacağı anlaşılıyor. Gerçekte Umman sahillerinde yer alan İran’ın Çabahar liman kentinin geliştirilmesin Hindistan gibi ülkelerin İran üzerinden orta Asya ve Rusya gibi büyük piyasalara ulaşmasına zemin hazırlamanın yanında İran’ın doğusunda de iktisadi kalkınmaya yol açacağı belirtiliyor.

Hatırlanacağı üere bundan bir kaç ay önce ve Hindistan Başbakanı Narendra Modi’nin İran ziyareti sırasında İran, Hindistan ve Afganistan yönetimler Çabahar liman kentini geliştirme anlaşmasını imzaladı. Bu anlaşmanın hayata geçmesi durumunda Çabahar liman kenti Hindistan ürünlerinin orta Asya’ya giriş kapısı olacaktır. Hindistan ürünleri Çabahar liman kentine ulaştıktan sonra ilkin Afganistan’a ve ardından orta Asya ülkelerine doğru yola çıkması bekleniyor.

Şimdi İran Hindistan yarımadası bölgesinde yeni ilişkilerin eşiğinde bulunuyor ve Çabahar anlaşmasının İran’ın güneydoğusundaki sahillerin kalkınmasında ve bölgenin jeo politik kapasitelerinden yararlanma yönünde özellikle Fars körfezinin Güney kıyılarında yer alan limanlarla rekabette önemli rol ifa edeceği anlaşılıyor.

Bu çerçevede Tahran geçen hafta Afganistan Dışişleri Bakanı Salahaddin Rabbani’yi ağırladı. Rabbani ikili ve bölgesel ilişkileri görüşmek üzere Tahran’a geldi. İranlı yetkililerle görüşmelerde bulunmak üzere Tahran’a gelen Afganistan Dışişleri Bakanı Rabbani, Meclis Başkanı Laricani ile görüştü.Görüşmede Laricani iki ülkenin dostane ilişkilerine temas ederek iktisadi ilişkileri geliştirmek için iyi kapasiteler bulunduğunu belirtti.

Laricani ayrıca Afganistan’ın teröristlerin arka bahçesine dönüşmesine müsaade etmemek gerektiğini vurguladı.

Görüşmede Rabbani de, başta Rehber Hamanei olmak üzere İran’ın Afganistan’da istikrar ve milli vahdete verdiği desteği ve Afgan mültecileri kardeşçe ağırlamasını takdirle karşıladıklarını vurgulayarak şükranlarını sundu.Rabbani daha sonra da İranlı mevkidaşı Zarif’le bir görüşme gerçekleştirdi.

Öte yandan İran’ın Kabil büyükelçisi Muhammed Rıza Behrami muhabirimize verdiği demeçte, Afgan ve İranlı yetkililerin karşılıklı ziyaretlerinin artması ile birlikte iki taraf arasında siyasi, iktisadi, güvenlik ve kültürel alanlarda geniş ikili işbirliği zemini hazırlandığını belirtti. Behrami, İran ve Afganistan yetkilileri de geçenlerde iki ülke arasındaki gümrük kapılarını üç kapıdan dört veya baş kapıya yükseltmeyi görüştüklerini ifade etti.007   015