Petrol fiyatlarının düşmesi ve istikrarsızlığı başta üretici ülkeler olmak üzere tüm ülkelerin zararınadır.

Cumhurbaşkanı Dr. Hasan Ruhani geçen hafta bağlantısızlar hareketi liderler zirvesine katılmak üzere Venezüella’nın Margareta adasına gitti.

Bu zirvenin kulisinde gerçekleşen ikili bazı görüşmeler ise petrol piyasasına hakim olan kargaşayı masaya yatırmak için iyi fırsat oluşturdu.

Cumhurbaşkanı Ruhani, Venezüella’nın Margarita adasında düzenlenen Bağlantısızlar Hareketi liderler zirvesinin kulisinde Ekvardor Cumhurbaşkanı Rafael Korea ile görüştü.

Görüşmede Ruhani iki milletin ve iki devletin ortak hedeflerine vurgu yaparak bu çerçvede tüm alanlarda ilişkileri geliştirmek gerektiğini belirtti.

Ruhani, İran petrol piyasalarına ve fiyatlara istikrar getirecek her türlü adımı desteklediğini vurguladı. Ruhani İran petrol fiyatları ve piyasalarına adalet ve insaf çerçevesinde her türlü girişimi üretici ülkeler için belirlenen üretim tavanına uymak kaydıyla desteklediğini ifade etti.

Görüşmede Korea da İran’a dayatılan haksız yaptırımların kaldırılması iki ülke arasındaki ilişkileri geliştirmek için iyi bir fırsat oluşturduğunu kaydetti.

Bilindiği üzere OPEC üyeleri 26 ila 28 Eyül tarihleri arasında Cezayir’in başkentinde gayri resmi bir oturum düzenliyor. Zirveye OPEC üyesi olmayan Rusya da katılıyor. OPEC genel sekreteri geçen Cuma günü yaptığı açıklamada, cezayir zirvesi karar almak için değil, sadece istişare amaçlı gayri resmi bir oturum olacağını açıkladı.

Geçen hafta Venezüella Cumhurbaşkanı Nikolas Madoro da Cumhurbaşkanı Ruhani ile ikili bir görüşme gerçekleştirerek, OPEC üyesi olan ve olmayan ülkeler dünya petrol piyasalarında fiyatları sabit tutmak için bir anlaşmaya yaklaştıklarını belirtti.

Madoro bağlatısızlar hareketinin 17. Liderler zirvesinin kapanış töreninde yaptığı konuşmada da OPEC üyesi olan ve olmayan ülkeler dünya petrol piyasalarında fiyatları sabit tutmak için bir anlaşmaya yaklaştıklarını ifade etti. Venezüella petrol Bakanı Del Pino da yaptığı açıklamada, Cumhurbaşkanı Madoro’nun dünya petrol piyasalarına istikrarı yeniden kazandırmak için OPEC üyesi olan Katar ve Endonezya temsilcileri ile ayrı ayrı görüştüğünü beyan etti.

Petrol fiyatları yaklaşık iki yıldır dünya piyasalarında düşüş sürecini izliyor. OPEC dünyanın en önemli petrol üretin ülkelerin bir araya geldiği kurum olarak son bir buçuk yılda bir çok kez oturum düzenledi, fakat üyeleri için belli bir üretim tavanı belirleyemedi. OPEC geçen ocak ayında günde 32 milyon varil ham petrol üretti ki bunun 10 milyon varili OPEC’in en büyük petrol üreticisi olan Arabistan’ın payı idi. Bu arada OPEC üyesi olmayan Rusya da aynı dönemde günde 10 milyon varil üretti. Bu haftanın başında ise Rusya ve Arabistan birlikte petrol piyasalarına istikrarı geri getirecek bir ittifak kurmaya çalıştıklarını açıkladı.

İran petrol milli firması uluslararası işler bölümü Başkanı Muhsin Kamseri ise İran İslam Cumhuriyeti günde 4 milyon varil üretim seviyesine, yani yaptırımlardan önceki seviyesine ulaştıktan sonra petrol üretiminin sabit tutulması meselesini görüşerek karar verebileceğini açıkladı.

İran hali hazırda günde 3.8 milyon varil ham petrol üretiyor.

Öte yandan İran’da yeni petrol anlaşması taslağı ekonomi uzmanlarınca irdelenmeye ve eleştirilmeye devam ediyor. Anayasanın özelleştirme ile ilgili 44. Maddesinin çiğnenmesi, anlaşma taslağının güçlü ve uygun bir hukuki çerçeveden yoksun oluşu ve ülkenin egemenlik hakkının yanında yeni teknolojilerin transferine vurgu yapılmaması, yeni petrol anlaşması taslağına yöneltilen bazı eleştirilerdir.

Öte yandan yeni anlaşmanın tavanının açık bırakılması da anlaşmaya yöneltilen bir başka eleştiridir, çünkü her hangin bir hasar durumunda müteahhit firma hiç bir tazminatı üstlenmiyor ve gerçekte yabancı müteahhit firmalar hiç bir risk almadan bu alana giriş yapıyor. Bu bağlamda İslamî şura meclisi enerji komisyonu petrol bakanlığı yetkilileri ile bir kaç kez oturum düzenledi ve yeni anlaşma taslaığının bu komisyona sunulmasını istedi.

İran’ın ham petrol üretimi 6. Beş yıllık kalkınma programının sonuna kadar günde 4.7 milyon varile ulaşması gerekiyor. Bu arada petrol ihracatının gelecek beş yılda günde 2.8 milyon varile kadar artması da bekleniyor. ancak bu hedeflere ulaşmak için 100 milyar dolar yatırım gerekiyor. Bu yatırımı karşılamanın bir yolu ise yabancı sermaye cezbidir.

İran’ın bankacılık alanında ilişkileri Bercam nükleer anlaşmasının ardından gelişmeye başladı. İran ihracatı kalkındırma bankası, Bercam anlaşması ve yaptırımların kaldırılmasından sonra 19 Avrupa ülkesinde 60 banka ile ilişkilerini yeniden kuran ve hali hazırda 41 ülkede 101 banka ile ilişkisi olan bankadır. Ancak buna rağmen İranlı bankaların dünyanın büyük bankaları ile işbirliği normal sürece döndüğü söylenemez.

Geçen hafta Brüksel ziyaretinin ardından Londra’ya geçen İAEK Başkanı Ali Ekber Salihi, İngiltere maliye Bakanı ile İranlı bankaların önündeki engellerin kaldırılmasını görüştü. Görüşmeden sonra bir açıklama yapan Salihi, Bercam nükleer anlaşması yürürlüğe girdikten sonra bankacılık alanında bir çok gelişme kaydedildiğini ve bir çok banka İran bankaları ile işbirliği yaptığını, ama buna rağmen büyük bankalar hala öne adım atmadıklarını kaydetti.

İAEK Başkanı Salihi geçen hafta Londra’da Avrupa dış ilişkiler konseyi merkezinde yaptığı konuşmada Tahran yönetiminin Bercam nükleer anlaşmasındaki yükümlülüklerine bağlı olduğuna vurgu yaparak, karşı taraftan da aynı şekilde davranmasını ve bir an önce yaptırımları kaldırmaya yönelik yükümlülüklerini yerine getirmesini istediklerini belirtti. Salihi Brüksel’de AB Dış Politika Yüksek Temsilcisi Federica Mogherini ile görüşmesinde de Amerika’nın İran’a dayattığı yaptırımların Bercam nükleer anlaşmasına rağmen devam etmesinden dolayı para ve bankacılık alanındaki sorunları anlattı.

Dışişleri Bakanlığı müsteşarı Murtaza Sermedi, İran ve Ermenistan arasında çeşitli alanlarda işbirliğinin geliştiğini açıkladı. Geçen hafta Tahran’ı ziyaret eden Ermenistan Dışişleri Bakanı Yardımcısı Şavareş Kuçariyan’la görüşen Sermedi iki ülkenin iyi ilişkilerine işaretle İran İslam Cumhuriyeti komşuları ile yakın ve dostane işbirliği politikası çerçevesinde Ermenistan’la enerji, ulaştırma, transit, sanayi ve ticaret alanlarında ilişkilerini geliştirmeye hazır olduğunu belirtti.

Ermenistan Dışişleri Bakanı Yardımcısı Kuçariyan da ülkesinin İran ile çeşitli alanlarda ilişkilerini geliştirmeyi olumlu karşıladığını belirterek, Erivan yönetimi bundan önce iki ülke arasında imzalanan anlaşmaların hayata geçirilmesini ve ikili işbirliğini geliştirme doğrultusunda çeşitli alanlarda yeni anlaşmalar yapmak istediğini belilrtti.

Ermenistan’ın İran büyükelçisi Artaşes Tumaniyan da geçenlerde tarihi İsfahan kentine yaptığı ziyareti sırasında İsfahan valisi ile görüştü. Tumaniyan görüşmede İran ve Ermenistan arasındaki ticari ilişkilerin pek güçlü olmadığını, bu ilişkileri geliştirmek ve takviye etmek gerektiğini, şimdiye kadar enerji sevkiyatı ve bazı iktisadi faaliyetlerin üzerine planlar hazırlandığını ve uygulanmakta olduğunu, fakat ticari alanda hala önemli adımlar atılmadığını belirtti. Eyaletlerin arasındaki ilişkilerin de özel yeri olduğunu kaydeden Ermenistan büyükelçisi Tumaniyan İran ve Ermenistan eyaletleri arasındaki ticari ilişkileri geliştirmeyi gündemlerine aldıklarını, Ermenistan eyaletleri İran eyaletleri ile ilişkilerini geliştirmeye hazır olduklarını ilan ettiklerini kaydetti. İki ülkenin iktisadi ilişkilerinin geliştirilmesini önemli niteleyen Tumaniyan, Ermenistan’ın İran ile karadan sınırı bulunduğunu, iki ülkenin girişimcileri ve işadamları ikili ilişkileri geliştirmek için çalışmaları gerektiğini vurguladı. Büyükelçi Tumaniyan ayrıca İsfahan valisi ve İsfahan halkının Ermenilere verdiği destek ve Ermenilerle kardeşçe bir arada sürdürülen yaşam takdire şayan olduğunu vurguladı.

İsfahan valisi Resul Zergerpur da Ermenistan büyükelçisi Tumaniyan ile görüşmede İsfahan kenti Ermeni vatandaşları ile beraber Ermenistan’a özel önem verdiğini belirtti. Vali Zergerpur İran ve Ermenistan arasındaki derin kültürel ve tarihi ortaklıklarla temas ederek, İsfahan eyaleti çeşitli alanlarda büyük kapasitelere sahip olduğunu ve Ermenistan’da İsfahan eyaletine denk olan bir eyaletle işbirliğine hazır olduklarını vurguladı. Zergerpur, İsfahan İran’ın sanayi merkezi olduğunu ve ayrıca tarım, turizm ve akademik eğitim gibi alanlarda da gelişen bir eyalet olduğunu ifade etti.

İran’ın SAİPA otomotiv firması Başkanı Mehdi Cemali, Fransa’nın Citroen firması ile üretecekleri araçları İran ve Avrupa piyasalarına süreceklerini açıkladı. Cemali anlaşma şartları ve şeklini Fransız tarafa bildirdiklerini ve yatırımların %50’sinin yabancı tarafın karşılaması konusunda uzlaştıklarını ve böylece karşı taraf bu işin maddi kazancına veya kaybına ortak olacağını ve ülkeeye muhtemel yaptırımlar dayatıldığı takdirde otomotiv sektörünün bundan etkilenmemesine zemin hazırladıklarını belirtti.

Cemali, sanayi bakanlığının politikalarına göre ortak ürünlerin %30 kadarı doğrudan Citroen firmasının satış şebekesi tarafından pazarlanacağını ifade etti. Anlaşmaya göre üretilen ortak ürünlerin gelecek yıldan itabaren eşzamanlı olarak İran ve Avrupa piyasalarına sürülecek.

Cemali, geçen sene SAİPA firmasının ilk yüzde yüz yerli ürünü üretilerek piyasaya sürüldüğünü, bundan başka İran’da üretilen otomobillerin kalitesini yükseltmek amacıyla Fransa’nın UTECH firması ile bir anlaşma imzalandığını ve böylece Fransa ve Avrupa’da uygulanan testlerin İran’da da uygulanmasına imkan sağlandığını belirtti.015