Նախազգուշացում Իրանի խաղաղ միջուկային ծրագրի դեմ ԱՄՆ սպառնալիքների հետևանքների մասին

Ըստ Pars Today-ի՝ Իրանի խաղաղ միջուկային ծրագրի դեմ ԱՄՆ-ի վերջին սպառնալիքներին ի պատասխան, Վիեննայում գտնվող միջազգային կազմակերպություններում Իրանի մշտական ներկայացուցչությունը նամակ է հղել Ատոմային էներգիայի միջազգային գործակալության գլխավոր տնօրեն Ռաֆայել Գրոսիին՝ զգուշացնելով գործակալության հեղինակության և չտարածման համաշխարհային ռեժիմի համար այդ սպառնալիքների նորմալացման վտանգավոր հետևանքների մասին։

Վիեննայում գտնվող միջազգային կազմակերպություններում Իրանի մշտական ներկայացուցչությունը չորեքշաբթի երեկոյան X ցանցում տարածած հաղորդագրության մեջ նախազգուշացրել է. «Նման սպառնալիքների նորմալացումը վտանգում է Ատոմային էներգիայի միջազգային գործակալության հեղինակությունը և տկարացնում է իրականության ստուգման գործունեության հիման վրա ձևավորված միջազգային վստահությունը»։

Հաղորդագրությունում նշված է. «Նման անխոհեմ գործողությունները պետք է դատապարտվեն, և դրանց իրականացնողները պետք է լիովին պատասխանատվության ենթարկվեն»։

Հաղորդագրությունը հնչում է այն ժամանակ, երբ երկուշաբթի՝ դեկտեմբերի 29-ին, Իսրայելի վարչապետ Բենիամին Նեթանյահուի հետ հանդիպումից հետո, ԱՄՆ նախագահը կրկնեց անցյալի հռետորաբանությունն ու սպառնալիքները Իրանի դեմ։ Թրամփը հայտարարել է. «Ես լսել եմ, որ Իրանը փորձում է վերականգնել իր (միջուկային կարողությունները), և եթե նրանք դա անեն, մենք կոչնչացնենք դրանք։ Հուսով եմ՝ դա տեղի չի ունենա»։ Հարցին, թե արդյոք նա թույլ կտա Նեթանյահուին կրկին հարձակվել Իրանի վրա, Թրամփը պատասխանեց. «Բալիստիկ հրթիռների համար՝ այո։ Միջուկային զենքի համար՝ արագ»։

Սեյեդ Աբբաս Արաղչին Թրամփի սպառնալիքները որակեց որպես միջազգային իրավունքի և ՄԱԿ-ի կանոնադրության կոպիտ խախտում և կոչ արեց բոլորին հստակ և վճռականորեն դատապարտել այս սադրիչ հայտարարությունները: Ընդգծելով Իրանի Իսլամական Հանրապետության ինքնապաշտպանության անվիճելի և անհերքելի իրավունքը՝ համաձայն ՄԱԿ-ի կանոնադրության 51-րդ հոդվածի, նա հայտարարեց, որ Իրանը չի տատանվի վճռականորեն և զղջում պարտադրող կերպով արձագանքել ցանկացած ագրեսիայի:

ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարին և ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի նախագահին հղված առանձին նամակագրության մեջ, Իրանի Իսլամական Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարությունը ևս փոխանցել է Իրանի խիստ բողոքը ԱՄՆ նախագահի սադրիչ հայտարարությունների և անօրինական սպառնալիքների վերաբերյալ:

Թվում է, թե Իրանի խաղաղ միջուկային ծրագրի դեմ ԱՄՆ-ի կողմից կրկնվող սպառնալիքները միայն երկկողմ քաղաքական կամ անվտանգության վեճ չեն, և խորը հետևանքներ կունենան միջազգային կառույցների և չտարածման համաշխարհային ռեժիմի հեղինակության համար: Այս սպառնալիքները ոչ միայն խաթարում են երկրների միջև վստահության մթնոլորտը, այլև աստիճանաբար ստեղծում են միջուկային օրինական  գործունեության վրա քաղաքական ճնշումների նորմալացման վտանգավոր միտում: Նման միտումը կարող է խաթարել միջազգային համակարգի իրավական և բարոյական հիմքերը:

Իրանի միջուկային ծրագիրը հիմնված է Միջուկային զենքի չտարածման մասին պայմանագրի (NPT) վրա և վերահսկվում է Ատոմային էներգիայի միջազգային  գործակալության կողմից: Իրանը բազմիցս հայտարարել է, որ իր նպատակը միջուկային էներգիայի խաղաղ օգտագործումն է այնպիսի ոլորտներում, ինչպիսիք են էլեկտրաէներգիայի արտադրությունը, բժշկությունը և գյուղատնտեսությունը: Սակայն Միացյալ Նահանգների և նրա որոշ դաշնակիցների սպառնալիքներն այս գործունեությունը ներկայացնում են որպես պոտենցիալ վտանգ և, օգտագործելով քաղաքական և տնտեսական գործիքներ, փորձում են սահմանափակել Իրանի գիտական և տեխնոլոգիական զարգացման ուղին: Այս մոտեցումը հարցականի տակ է դնում երկրների՝ խաղաղ նպատակներով միջուկային էներգիան օգտագործելու իրավունքի հիմնարար սկզբունքը:

Իրանի խաղաղ միջուկային ծրագրի դեմ ԱՄՆ սպառնալիքների շարունակականությունը, անկասկած, լուրջ հետևանքներ կունենա.

Այս սպառնալիքների առաջին հետևանքը Ատոմային էներգիայի միջազգային գործակալության հեղինակության թուլացումն է: Գործակալությունը տեխնիկական և մասնագիտացված կառույց է, որը պատասխանատու է երկրների միջուկային գործունեության գնահատման համար՝ հիմնվելով գիտական և իրավական չափանիշների վրա: Երբ Գործակալության որոշումներն ու զեկույցները ենթարկվում են խոշոր տերությունների քաղաքական ճնշմանը, նվազում է այս հաստատության անաչառության և անկախության նկատմամբ համաշխարհային վստահությունը:

Եթե երկրները զգան, որ Գործակալության գնահատականները հիմնված են ոչ թե տեխնիկական փաստերի, այլ քաղաքական նկատառումների վրա, այս հաստատության հետ համագործակցությունը և դրա կանոնակարգերի պահպանումը կթուլանան: Դժբախտաբար, Ատոմային էներգիայի միջազգային գործակալության գլխավոր տնօրեն Ռաֆայել Գրոսիի պասիվ արձագանքը Իսրայելի և Միացյալ Նահանգների կողմից 12-օրյա պատերազմի ընթացքում իրանական միջուկային օբյեկտների վրա հարձակմանը հանգեցրել է Թրամփի հետագա հանդգնությանը և Իրանի խաղաղ միջուկային ծրագրի դեմ նրա վերջին սպառնալիքներին:

Երկրորդ հետևանքը հարված է չտարածման համաշխարհային ռեժիմին։ Այս ռեժիմը հիմնված է փոխադարձ պարտավորությունների վրա. երկրները ձեռնպահ են մնում միջուկային զենք ձեռք բերելուց, և դրա դիմաց նրանց երաշխավորվում է միջուկային տեխնոլոգիաների խաղաղ օգտագործման իրավունքը։ ԱՄՆ-ի կողմից Իրանի դեմ սպառնալիքները խախտում են այս հավասարակշռությունը։ Եթե իր պարտավորություններին հավատարիմ երկիրը շարունակի բախվել ճնշման և սպառնալիքների, մյուս երկրները որևէ դրդապատճառ չեն ունենա իրենց պարտավորություններին հավատարիմ մնալու համար։ Արդյունքում, մեծանում է անվստահության տարածման ռիսկը և նույնիսկ որոշ երկրների կողմից ոչ թափանցիկ և գաղտնի ուղիներ ընտրելու միտումը։

Երրորդ հետևանքը սպառնալիքների որպես արտաքին քաղաքականության գործիք օգտագործման նորմալացումն է։ Երբ երկրի օրինական գործունեության դեմ սպառնալիքները դառնում են սովորական երևույթ, այս պրակտիկան կարող է տարածվել այլ ոլորտներում։ Երկրները կարող են ապագայում դիմել սպառնալիքների և ճնշման՝ իրենց մրցակիցների գիտական կամ տնտեսական նվաճումները սահմանափակելու համար։ Նման միտումը ոչ միայն վտանգում է միջազգային անվտանգությունը, այլև թունավորում է համաշխարհային գիտատեխնիկական համագործակցության մթնոլորտը։

Պետք է ընդգծել, որ այս սպառնալիքների շարունակականությունը, գլոբալ անվտանգությունն ամրապնդելու փոխարեն, այն կդարձնի ավելի փխրուն։ Իրական լուծումը միջազգային իրավունքի սկզբունքներին հետևելն է, պետությունների խաղաղ նպատակներով միջուկային էներգիայի օգտագործման իրավունքը հարգելը և Գործակալության անաչառ դերը ամրապնդելը: Միայն երկխոսության, վստահության ամրապնդման և բազմակողմ համագործակցության միջոցով կարելի է պահպանել չտարածման ռեժիմը և կանխել միջազգային կառույցների հեղինակության փլուզումը: Սպառնալիքներն ու ճնշումները անկայունացնելու են ոչ միայն Իրանը, այլև չտարածման համաշխարհային ռեժիմը և ռիսկային ապագա կստեղծեն համաշխարհային անվտանգության համար: