Վերլուծություն․ Բացահայտվել են նոր մանրամասներ՝ Քուհեստակում ԱՄՆ-ի իրականացրած հանցագործությունից
Իրանի Հորմոզգան նահանգի Քուհեստակ բնակավայրում հարսանեկան արարողության վրա հարձակման ժամանակ օգտագործված ամերիկյան ռումբի մնացորդների նոր պատկերները նոր տեղեկություններ են ի հայտ բերել կիրառված զինամթերքի տեսակի վերաբերյալ։
Նախկինում, ուսումնասիրելով ռումբի և դրա շարժական թևիկների բաղադրիչները, պարզվել էր, որ օգտագործված զենքը AGM-154 JSOW տիպի «օդ-ցամաք» դասի ճշգրիտ խոցման ռումբ է, սակայն դրա կոնկրետ տարբերակը հայտնի չէր։ Նոր ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ կիրառված ռումբը C-1 տարբերակն է, որը համարվում է այս զինատեսակի գործողության մեջ գտնվող ամենանոր և արդիականացված տարբերակը։
C-1 տարբերակը հագեցած է ջերմային պատկերման որոնիչով և Link-16 տվյալների կապի հնարավորությամբ և կարող է թիրախի վերաբերյալ տեղեկություններ ստանալ ու թարմացնել նույնիսկ արձակումից հետո։ Այս հնարավորությունները թույլ են տալիս ավելի ճշգրիտ խոցել ցամաքային և ծովային շարժվող թիրախները։ Հետևաբար, նման զինամթերքի օգտագործումը հարսանեկան արարողության վրա հարձակման ժամանակ լուրջ հարցեր է առաջացնում թիրախի հայտնաբերման ու ընտրության եղանակի, ինչպես նաև հարձակվող ուժերի՝ խաղաղ բնակիչների ներկայության մասին տեղեկացված լինելու աստիճանի վերաբերյալ։
Քուհեստակի հարսանեկան արարողության վրա հարձակումը պարզապես ռազմական միջադեպ կամ օպերատիվ սխալ չէ և, եթե ապացույցները հաստատվեն, կարող է միջազգային մարդասիրական իրավունքի տեսանկյունից առանձնահատուկ նշանակություն ունենալ։ Պատերազմի իրավունքի հիմնարար սկզբունքներից մեկը ռազմական և ոչ ռազմական թիրախների տարբերակումն է։ Արգելվում են նաև այն հարձակումները, որոնց հետևանքով քաղաքացիական բնակչությանը հասցվելիք վնասը կարող է անհամաչափ լինել։ Իհարկե, զենքի տեսակը և առաջադեմ տեխնոլոգիան ինքնին չեն կարող ապացուցել հարձակման կանխամտածված լինելը, սակայն որքան ավելի մեծ են զինամթերքի ուղղորդման և ճշգրիտ հայտնաբերման հնարավորությունները, այնքան ավելի մեծ է թիրախի հայտնաբերման գործընթացի, օգտագործված տեղեկատվության, խոցման կետի և խաղաղ բնակիչների համար վտանգի գնահատման վերաբերյալ բացատրություն տալու անհրաժեշտությունը։
Եթե հարսանեկան արարողությունը դիտավորյալ է ընտրվել որպես թիրախ, ապա հարցը դուրս է գալիս թիրախի հայտնաբերման հնարավոր սխալի շրջանակից և կարող է հարձակման իրականացնողների համար ավելի ծանր պատասխանատվության հանգեցնել։ Նույնիսկ եթե պնդվի, որ այդ վայրի մոտ ռազմական թիրախ է եղել, պետք է պարզվի՝ արդյոք ձեռնարկվել են անհրաժեշտ նախազգուշական միջոցներ՝ խաղաղ բնակչության շրջանում զոհերը նվազեցնելու համար, թե ոչ։ Հասարակական միջոցառմանը մեծ թվով մարդկանց ներկայությունը, եթե հարձակվողները տեղյակ են եղել դրա մասին, ավելի է մեծացնում այդ պահանջների կարևորությունը։
Այս միջադեպը ուշագրավ է նաև քաղաքական և ռազմավարական տեսանկյունից։ ԱՄՆ-ը մշտապես շեշտել է ճշգրիտ սպառազինության կիրառումը և խաղաղ բնակչության շրջանում զոհերը նվազեցնելու իր ջանքերը։ Հետևաբար, ուղղորդվող զինամթերքի կիրառմամբ իրականացված հարձակման հետևանքով քաղաքացիական բնակչության շրջանում լայնածավալ կորուստները կարող են լուրջ հարցերի առաջ կանգնեցնել այդ պնդումները։ «Ճշգրիտ զենքի» և «ճշգրիտ գործողության» միջև տարբերությունն այստեղ է ի հայտ գալիս․ նույնիսկ ամենաառաջադեմ զինամթերքը, թիրախի սխալ ընտրության, սխալ տեղեկատվության օգտագործման կամ միջազգային մարդասիրական իրավունքի սկզբունքները չպահպանելու դեպքում, կարող է վերածվել խաղաղ բնակիչների սպանության գործիքի։
Հարձակման կանխամտածված լինելու կամ խաղաղ բնակիչների ներկայության նկատմամբ անտեսման վերաբերյալ անկախ ապացույցների ներկայացման դեպքում Քուհեստակի միջադեպը կարող է հիմք դառնալ անկախ հետաքննություն պահանջելու, ինչպես նաև հրամանատարների և որոշումներ կայացնողների պատասխանատվությունը քննելու համար։ Հետաքննությունը կարող է պարզել, թե որն է եղել սկզբնական թիրախը, ինչ տեղեկատվություն է եղել որոշման հիմքում, և արդյոք հնարավոր է եղել կանխել խաղաղ բնակիչներին հասցված վնասը։ Բացի այդ, այս իրադարձությունը կարող է ազդել ԱՄՆ-ի միջազգային հեղինակության և պատերազմի կանոնների պահպանման վերաբերյալ նրա պնդումների վրա, իսկ տարածաշրջանային մակարդակում՝ ավելի բացասական դարձնել հանրային վերաբերմունքը ԱՄՆ-ի ռազմական ներկայության և գործողությունների նկատմամբ՝ հանգեցնելով լարվածության ու անվստահության աճի։