Վերլուծություն- Հայաստանը՝ Իրանի հարևանության քաղաքականության առաջնագծում
Իրան-ԱՄՆ առճակատման սրման պայմաններում, Իրանի հյուսիսային հարևան Հայաստանը կարող է դառնալ Կովկասում Թեհրանի տնտեսական և էներգետիկ քաղաքականության կարևոր օղակներից մեկը։
Հայաստանի դիրքը տարածաշրջանային տարանցիկ ուղիների վրա, Իրանի հետ էներգետիկ կապերը և երկկողմ առևտրի զարգացման ներուժը մեծացնում են այս երկրի նշանակությունը տնտեսական խոցելիությունը նվազեցնելու Թեհրանի ռազմավարության համար։
Pars Today-ի հաղորդմամբ՝ Իրանի նավթի արտահանման, ֆինանսական ցանցերի և տրանսպորտային ուղիների նկատմամբ ԱՄՆ-ի ճնշումն ընդգծել է հարևան երկրների ներուժն ավելի ակտիվ օգտագործելու անհրաժեշտությունը։ Այս համատեքստում Հայաստանը, Իրանի հետ անմիջական ցամաքային կապի և Կովկասը տարածաշրջանի շուկաներին կապող հանգույցում գտնվելու շնորհիվ, կարող է դառնալ Իրանի առևտրի և էներգետիկ կապերի դիվերսիֆիկացման ուղիներից մեկը։
Ամենակարևոր հնարավորություններից մեկն էներգետիկ համագործակցությունն է։ Իրանի և Հայաստանի էլեկտրացանցերի միացումը և էլեկտրաէներգիայի առևտրի զարգացումը, գազային և ենթակառուցվածքային հնարավորությունների հետ մեկտեղ, կարող են մեծացնել երկու երկրների փոխադարձ կախվածությունը։ Նման համագործակցությունները զուտ տնտեսական բնույթ չեն կրում, քանի որ որքան Հայաստանի էներգետիկ անվտանգությունն ավելի շատ կապված լինի Իրանի հետ համագործակցության հետ, այնքան կմեծանա նաև Թեհրան-Երևան կայուն հարաբերությունները պահպանելու շահագրգռվածությունը։
Նման նշանակություն ունի նաև տարանցումը։ Իրանը կարող է օգտագործել Հայաստանի տարածքը՝ Կովկասի և Եվրասիայի շուկաների հետ կապերն ամրապնդելու համար, իսկ Հայաստանը կարող է հասանելիություն ստանալ դեպի հարավային երթուղիներ և Իրանի նավահանգիստներ։ Այս փոխադարձ շահերը, հատկապես այն պայմաններում, երբ արտաքին դերակատարները մրցակցում են Կովկասի աշխարհաքաղաքական դասավորությունը փոխելու համար, ռազմավարական նշանակություն ունեն։
Այս շրջանակում Իրանի հարևանության քաղաքականությունը չպետք է սահմանափակվի միայն առևտրաշրջանառության ծավալների ավելացմամբ։ Թեհրանը պետք է Հայաստանի հետ համագործակցությունն ուղղի դեպի էներգետիկայի, էլեկտրաէներգիայի, տարանցման, ներդրումների և առևտրի ոլորտներում երկարաժամկետ նախագծեր, որպեսզի երկու երկրների հարաբերությունները ժամանակավոր առևտրային կապերից վերածվեն ընդհանուր շահերի համակարգի։
Այս մոտեցման կարևորությունն ավելի է մեծանում, քանի որ Հարավային Կովկասը վերածվել է արտաքին ուժերի մրցակցության թատերաբեմի։ Որքան խորանան Իրանի և Հայաստանի տնտեսական կապերը, այնքան կբարձրանա արտաքին ճնշման գինը՝ այդ հարաբերությունները սահմանափակելու համար։ Փաստորեն, տնտեսական համագործակցությունը կարող է վերածվել աշխարհաքաղաքական գործիքի՝ երկու երկրների որոշումների կայացման անկախությունը պահպանելու համար։
Իրանը պետք է նաև օգտագործի իր աշխարհագրական դիրքի ներուժը՝ այլընտրանքային երթուղիներ առաջարկելու համար։ Հայաստանի միացումը Իրանի տրանսպորտային և էներգետիկ ցանցերին, ենթակառուցվածքների զարգացման դեպքում, կարող է նպաստել ինչպես Հայաստանի տնտեսությանը, այնպես էլ ամրապնդել Իրանի դիրքը՝ որպես Կովկասը հարավային ջրային տարածքների հետ կապող տարանցիկ ուղի։
Հետևաբար, ԱՄՆ-ի տնտեսական ճնշման պայմաններում Հայաստանը չպետք է պարզապես ընդգրկվի Իրանի հարևան երկրների ցանկում․ այն կարող է դառնալ «փոխադարձ կախվածության» ռազմավարության շրջանակում Թեհրանի առանցքային գործընկերներից մեկը։ Էներգետիկայի, էլեկտրաէներգիայի, առևտրի և տարանցման համադրումը կարող է Իրանի և Հայաստանի հարաբերությունները սովորական տնտեսական կապերի մակարդակից վերածել Կովկասում Իրանի տնտեսական և աշխարհաքաղաքական ճարտարապետության կարևոր բաղադրիչի։