Մի ոճրագործության վերապատմում․ Ի՞նչ գիտեք ամերիկյան «Նարնջագույն գործակալ»-ի մասին

CNN. Կարմիր Խաչը գնահատում է, որ Վիետնամում մեկ միլիոն մարդ «Նարնջագույն գործակալ»-ի հետ կապված հաշմանդամություն ունի:

Pars Today - «Նարնջագույն գործակալ»-ը վեց հզոր թունաքիմիկատներից մեկն է, որոնք Միացյալ Նահանգներն օգտագործել է մարդկանց  առողջությունն ու կյանքը թիրախավորելու համար:

«Նարնջագույն գործակալ» թունավոր նյութը հզոր թունաքիմիկատ էր, որն օգտագործվում էր ԱՄՆ բանակի կողմից Վիետնամի պատերազմի ժամանակ անտառային ծածկույթն ու երկրագործական բերքը ոչնչացնելու համար:

«Ranch Hand» օպերացիա կոչվող ամերիկյան ծրագրով 1961-1971 թվականներին ԱՄՆ բանակը Վիետնամի ավելի քան 4,5 միլիոն հեկտար տարածքի վրա ցողեց թունաքիմիկատների լայն տեսականի, ներառյալ «Նարնջագույն գործակալ»-ը՝ ոչնչացնելու անտառային ծածկույթն ու  պարենային մշակաբույսերը:

Քանի որ «Նարնջագույն գործակալ»-ը պարունակում էր դիօքսին, այն ուներ ինչպես անմիջական, այնպես էլ երկարատև ազդեցություն։ Դիօքսինը քիմիական միացություն է, որը տարիներ շարունակ պահպանվում է շրջակա միջավայրում, հատկապես հողում, լճերի և գետերի նստվածքներում և սննդի շղթայում. Մյուս կողմից, դիօքսինը կուտակվում է նաև ձկների, թռչունների և կենդանիների ճարպային հյուսվածքում և ամբողջ աշխարհում հայտնի է որպես քաղցկեղածին գործոն:

Դիօքսինի կարճատև ազդեցությունը կարող է առաջացնել լյարդի խնդիրներ և պզուկներով մաշկային ծանր հիվանդություն, որը կոչվում է քլորակնե: Բացի այդ, դիօքսինը կապված է 2-րդ տիպի շաքարախտի, իմունային համակարգի դիսֆունկցիայի, նյարդաբանական խանգարումների, մկանային դիսֆունկցիայի, հորմոնալ խանգարումների և սրտի հիվանդության հետ:

Այնուամենայնիվ, Վիետնամի շրջակա միջավայրի ավերածություններից բացի, այդ երկիրը հայտնել է, որ մոտ 400,000 մարդ սպանվել կամ հաշմանդամ է դարձել թունաքիմիկատների, այդ թվում «Նարնջագույն գործակալ»-ի ազդեցության հետևանքով։

Բացի այդ, Վիետնամը հայտարարել է, որ կես միլիոն երեխա ծնվել է լուրջ արատներով, մինչդեռ 2 միլիոն մարդ տառապում է քաղցկեղով կամ այլ հիվանդություններով, որոնք առաջացել են «Նարնջագույն գործակալ»-ի պատճառով:

Այս կապակցությամբ 2004 թվականին Վիետնամի մի խումբ քաղաքացիներ հայց են ներկայացրել ավելի քան 30 քիմիական ընկերությունների դեմ, որը 2005 թվականի մարտին մերժվել է Նյու Յորքի Բրուքլինի դաշնային դատավորի կողմից, իսկ 2008 թվականին նույնպես մերժվել է վերաքննիչ դատարանում, որպեսզի Միացյալ Նահանգները շարունակի հարվածել մարդու իրավունքների ոտնահարման թմբուկին։