Վերլուծություն․ էներգետիկ ճգնաժամից մինչեւ ավիացիայի անկում․ Պարսից ծոցի տնտեսությունը՝ պատերազմի ծուղակում
ԱՄՆ-ի պատերազմն Իրանի դեմ բազմակողմ ճգնաժամի առաջ է կանգնեցրել Պարսից ծոցի հարավային ափի արաբական երկրների տնտեսությունները։
Ճգնաժամն ընդգրկում է էներգակիրների արտահանումը, ծովային փոխադրումները, ավիացիան, զբոսաշրջությունն ու ներդրումները։ Pars Today-ի հաղորդմամբ՝ Համաշխարհային բանկի կանխատեսմամբ՝ Պարսից ծոցի համագործակցության խորհրդի անդամ վեց երկրների տնտեսությունները ընթացիկ տարում միջինում 4,3 տոկոսով կկրճատվեն։ Սա վկայում է պատերազմի տնտեսական հետեւանքների լրջության եւ տարածաշրջանային լարվածության պայմաններում այդ երկրների զարգացման մոդելի խոցելիության մասին։
Հակառակ ակնկալիքներին՝ նավթի գների աճը չի կարողացել փոխհատուցել արտահանման, էներգակիրների փոխադրման ուղիների եւ կենսական նշանակության ենթակառուցվածքների աշխատանքի խափանումների հետեւանքով կրած վնասները։ Կատարի հեղուկացված բնական գազի մատակարարումների խափանումները եւ QatarEnergy-ի՝ մինչեւ դեկտեմբերի սկիզբը ֆորսմաժորային իրավիճակ հայտարարելը ցույց են տալիս, որ նույնիսկ հակամարտության անմիջական կենտրոնից դուրս գտնվող երկրները տուժում են ապահովագրական ծախսերի աճից, նավերի երթուղիների փոփոխությունից եւ գնորդների վստահության անկումից։ Այս իրավիճակը կարող է թուլացնել Պարսից ծոցի երկրների դիրքերը համաշխարհային էներգետիկ շուկայում եւ գնորդներին մղել դեպի այլընտրանքային մատակարարներ։
Պատերազմի հետեւանքներից չի խուսափել նաեւ ավիացիայի ոլորտը։ Աղբյուրում ներկայացված վիճակագրության համաձայն՝ Արեւմտյան Ասիայի ավիաընկերությունների ուղեւորահոսքն օգոստոսին, նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ, նվազել է 14,6 տոկոսով, իսկ թռիչքների համար նախատեսված կարողությունները՝ 9,3 տոկոսով։ Այս միտումը հատկապես կարեւոր է այնպիսի երկրների համար, ինչպիսիք են Արաբական Միացյալ Էմիրությունները, Կատարը եւ Սաուդյան Արաբիան, քանի որ նրանց տնտեսությունների զգալի մասը հիմնված է զբոսաշրջության, օդային տարանցիկ փոխադրումների, առեւտրի եւ ֆինանսական ծառայությունների վրա։ Օդային տարածքի անապահովությունը, վառելիքի թանկացումը եւ թռիչքային երթուղիների երկարացումը թուլացնում են տարածաշրջանի ավիացիոն կենտրոնների մրցակցային առավելությունները։
Այս պայմաններում Արաբական Միացյալ Էմիրությունները հատկապես խոցելի են պատերազմի հետեւանքների նկատմամբ՝ միջազգային առեւտրից, օտարերկրյա ներդրումներից եւ տարանցիկ երթուղիների կայունությունից ունեցած մեծ կախվածության պատճառով։ Վաշինգտոնի քաղաքականությանը միանալը եւ Իրանի հետ լարվածության սրումը մեծացնում են Դուբայի եւ Աբու Դաբիի տնտեսական դիրքերի թուլացման վտանգը։ Կատարը, չնայած միջնորդական դերակատարությանը, նույնպես տուժել է գազի արտահանման խափանումներից։ Սա ցույց է տալիս, որ ԱՄՆ-ի ռազմական բազաներ հյուրընկալելը պարտադիր չէ, որ ապահովի երկարաժամկետ տնտեսական անվտանգություն։
Սաուդյան Արաբիան եւ Պարսից ծոցի համագործակցության խորհրդի մյուս անդամները նույնպես բախվում են անվտանգության ծախսերի աճի, պետական բյուջեների վրա ճնշման եւ զարգացման ծրագրերի իրականացման հնարավոր ձգձգումների վտանգի հետ։ Անմիջական վնասներից բացի, ներդրողների վստահության անկումը եւ առեւտրային հոսքերի տեղափոխումը այլընտրանքային երթուղիներ կարող են երկարաժամկետ հետեւանքներ ունենալ տարածաշրջանի տնտեսական աճի համար։
Ռազմավարական տեսանկյունից այս զարգացումները ցույց են տալիս, որ Պարսից ծոցի տնտեսական անվտանգությունն անբաժանելի է ամբողջ տարածաշրջանի անվտանգությունից։ Արտատարածաշրջանային ուժերին ապավինելը եւ Իրանի դեմ թշնամական քաղաքականություն վարելը ոչ միայն կայունության երաշխիք չեն ստեղծում, այլեւ տարածաշրջանի երկրներին կանգնեցնում են այնպիսի որոշումների հետեւանքների առաջ, որոնց վրա նրանք լիակատար վերահսկողություն չունեն։ Իրանի եւ նրա հարավային հարեւանների միջեւ տնտեսական համագործակցությունը, քաղաքական երկխոսությունը եւ վստահության ամրապնդումը կարող են նպաստել լարվածության նվազեցմանն ու ընդհանուր շահերի պաշտպանությանը։ Ի վերջո, Պարսից ծոցի երկարատեւ կայունությունը հնարավոր է ապահովել ոչ թե ռազմական մրցակցության, այլ տարածաշրջանային համագործակցության եւ համատեղ անվտանգության միջոցով։