Առողջապահական հանդես (2.Մրսածություն)

Նախորդ հաղորդման ընթացքում անդրադարձանք մրսածություն հիվանդությանը և դրա պաթոգենեզին ու ախտանիշներին: Այսօր կխոսենք մրսածության բուժման, այս հիվանդության կանխարգելման և հիվանդության ժամանակ ճիշտ սննդակարգի մասին։

Սովորաբար ձմռանը մրսածությունը ավելի  շատ է տարածվում: Մրսածության վիրուսները և սովորական գրիպի վիրուսները  մարմին են ներթափանցում հիմնականում քթի միջոցով: Քթի պատերն ունեն բարդ պաշտպանության մեխանիզմ, որը դիմակայում են մանրէներին, բայց ցուրտ եղանակը սառեցնում է քթածակերը:

Այս իրավիճակում վիրուսները կարող են ավելի երկար մնալ լորձաթաղանթում և մարմին ներթափանցելու միջոց գտնել: Ձմռանը ուլտրամանուշակագույն ճառագայթի մակարդակը ցածր է, քան ամռանը, որն ուղղակիորեն ազդում է մարմնում արտադրվող վիտամին D- ի քանակի վրա: 

Վիտամին D- ն ներգրավված է հակամանրէային մոլեկուլների արտադրության մեջ: Հետևաբար տարվա ցուրտ ամիսներին վիտամին D- ի հավելումներ ընդունելը կօգնի կանխել գրիպը: Սակայն, վերջերս կատարված ուսումնասիրության արդյունքում պարզվել է, որ վիտամին D- ի լրացման բարձր մակարդակը որևէ ազդեցություն չի ունեցել դրա վրա: Աշնանը և ձմռանը գրիպը տարածելու ևս մեկ պատճառ կարող է լինել, այն որ մարդիկ ավելի շատ ժամանակ  են անցկացնում փակ մթնոլորտում,  որում ավելի քիչ օդ կա:

Հիմա ուզում ենք իմանալ, թե երբ պետք է դիմել բժշկի: Եթե մրսածությունը տևում է ավելի քան 10 օր, և հիվանդն զգում է ականջի ցավ կամ քթից և ականջներից հեղուկ է արտահոսում, ինչպես նաև  ունի ուժեղ գլխացավ, ավելի քան 38 աստիճան ջերմություն, կոկորդացավ և հազ, ապա պետք է դիմի բժշկի: Բայց երեխաների դեպքում իրավիճակը մի փոքր այլ է: Վերը նշվածից բացի, եթե տենդը շարունակում է ավելի քան 3 օր՝  հիվանդը փսխում է կամ զգում է որովայնի ցավ, քնկոտություն, ուժեղ գլխացավ, շնչառության դժվարություն և ախորժակի անկում, ապա պետք է դիմել բժշկի:

Ամեն մարդ կարող է գրիպով վարակվել տարին մի քանի անգամ։ Պատճառն այն է, որ վիրուսը անընդհատ փոփոխվում է։: Այս հիվանդության համար հատուկ պատվաստանյութ չկա հետևաբար գրիպով վարակվելու ռիսկը նվազեցնելու լավագույն միջոցը կանխարգելիչ միջոցներ  ձեռնարկելն է:

Անկասկած կանխարգելումն ավելի լավ է, քան բուժումը: Հատկապես գրիպի դեպքում հիվանդության կանխարգելումը շատ կարևոր է և անհրաժեշտ: Գրիպի վարակակիրներից, որոնք հազում կամ փռշտում են  պետք է պահպանել 30 սմ հեռավորություն: Հիվանդից խնդրեք հազի կամ փռշտոցի ժամանակ օգտագործել անձեռոցիկ, որպեսզի վիրուսը չտարածվի: Ամենակարևորը ձեռքերը պարբերաբար լվանալն է, որը պետք է սովորեցնել նաև երեխաներին: Ի հարկե պետք է զգույշ լինել,որպեսզի  դա չվերածվի հիվանդագին մոլուցքի: Գրիպի վիրուսը մոտ 3 ժամ ապրում  է տարբեր առարկաների վրա: Այնուհետև ձեռքերը, քիթը, աչքերը և բերանը վիրուսը փոխանցում են օրգանիզմ։

Երբ միջավայրը չոր է և չկա համապատասխան օդափոխիչ հնարավորություն, դա քթի լորձաթաղանթի չորություն է առաջացնում և լորձի սեկրեցիան  նվազում է, վիրուսը արագ մտնում է լորձաթաղանթի մեջ և հիվանդություն է առաջացնում: Այսպիսով, մենք պետք է ինչպես բնակարանի, այնպես էլ աշխատանքային միջավայրը խոնավ պահել  օդը խոնավացնող սարքի կամ թեյնիկով ջուր եռացնելու միջոցով:

Լորձաթաղանթները խոնավ պահելու համար պետք է հեղուկներ շատ խմել, որպեսզի նորմալ և բավարար սեկրեցիա ունենալ: Պետք է փորձել ոչ մի կերպ չօգտագործել մեր միջավայրում գտնվող հիվանդի  իրերը: Պարբերաբար ախտահանեք նրա օգտագործած իրերը կամ  ջրով լվանալ և  հիվանդից խնդրել  դիմակ կրել: Եթե դուք գրիպով եք վարակվել,մի գնացեք աշխատանքի,  մնացեք տանը: Եթե ձեր երեխան հիվանդ է, ապա ավելի լավ է հոգ տանել տանը և նրան չուղարկել մանկապարտեզ կամ դպրոց: Փորձեք ձեր քթի լորձաթաղանթը և կոկորդը խոնավ պահել գոլորշու  միջոցով և  ձեր կոկորդը լվացեք աղաջրով: Օգտագործեք սննդարար և համապատասխան հեղուկներ, ինչպիսիք են կիտրոնի հյութը, թեյը, մեղրը և ապուրներ: Հարգելով այս պարզ սկզբունքները կարող եք շատ շուտ ապաքինվել:

Գրիպը կանխելու համար պետք է ճիշտ սնվել: Քնջութի, արևածաղկի և դդմի սերմերը օմեգա -6 ճարպաթթուների հարուստ աղբյուր են:   Ձկնեղենը, սարդինաներն ու կտավատի սերմերը օմեգա -3  ճարպաթթուների հարուստ աղբյուր են: Այս նյութերը օգնում են շնչառական բջիջներին պայքարել գրիպի վարակների դեմ: Վիտամին C- ին և ցինկը նաև օգնում են նվազեցնել մրսածության ծանրությունն ու տևողությունը: Վիտամին C- ի հիմնական աղբյուրներն են բանջարեղենի տարբեր տեսակներ ինչպես՝ պղպեղ, կաղամբ, կարտոֆիլ և մի շարք մրգեր, ինչպիսիք են նարինջը, թուրինջը, քաղցր կիտրոնը և ելակը: Կրկնվող շնչառական վարակները երեխաների մոտ կապված են վիտամին A- ի նվազման հետ: Վիտամին A- ի աղբյուրները ներառում են գազար, դդում, ծիրան, մանգո և բանջարեղեն, հատկապես մաղադանոս , լյարդ,  և ձուկ, կարագ ու ձու:  Մարմնի իմունային համակարգը ամրապնդելու համար հարկավոր է օգտագործել միս, կաթ, հացահատիկ և ընդեղեն, որոնք պարունակում են E, B6 և B5 վիտամիններ,  հաց, ճակնդեղ և լոբի, որոնք հարուստ են ֆոլաթթվով և  հացահատիկներ ու  սննդանյութեր, որոնք պարունակում են ցինկ: 

Հավի ապուրը  հակաբորբոքային ազդեցություն ունի։ Այն  օգնում է քթի լորձի և սեկրեցիաների արտանետմանն ու  շնչառության  բարելավմանը: Ալկոհոլը և ծխելը սրում են ախտանիշները: Սենյակի ջերմաստիճանը պետք է լինի տաք և ոչ շոգ, իսկ եթե օդը չոր է, օգտագործեք օդի խոնավացուցիչ: Իհարկե, խոնավացուցիչ սարքը պետք է լինի մաքուր, որպեսզի այն չդառնա մանրէների և սնկերի բուծման վայր: Աղաջուրը կամ մեղրով կիտրոնի հյութի խառնուրդը խմելը օգնում է թեթևացնել կոկորդի ցավը և նվազեցնել հազը: Քթի աղի  կաթիլները նվազեցնում են քթի բռնվածությունը և օգնում է երեխաներին ավելի լավ ուտել և քնել:

Որոշ բժիշկներ և մարդիկ վիրուսային և բակտերիալ գրիպի համար առաջարկում են  Dexamethasone դեղի ներարկում: Այնուամենայնիվ, եթե հիվանդությունը անցնում է իր սովորական դեղերով և հանգստանալով կարող է բարելավել վիճակը:

Dexamethasone կարող է թվալ, որ մի քանի օրվա ընթացքում բուժում է սովորական գրիպը և վերացնում դրա ախտանիշները, բայց հիվանդությունը  շուտով վերադառնում է:

Վերջերս Սթենֆորդի համալսարանի և Կալիֆոռնիայի նահանգի Սան Ֆրանցիսկոյի համալսարանի  գիտնականները հայտարարել են, որ հայտնաբել են սովորական գրիպի վիրուսը և հարակից վիրուսներն անջատելու միջոց, որոնք երբեմն հաշմանդամություն են առաջացնում: 

Գիտնականները գենետիկական ճարտարագիտության օգնությամբ կարողացել են լաբրատորիական մկների մարմնում դադարեցնել պրոտեինների արտադրությունը, որոնք հանգեցնում են մրսածության:

Ստենֆորդի համալսարանի դասախոսի խոսքերով, այս գենի պակասը, ամբողջովին պաշտպանել է մկներին վիրուսից:

Գիտնականները հուսով են, որ այս եղանակով կարող են լավ դեղամիջոց արտադրել գրիպից պաշտպանվելու համար: Այս ուսումնասիրության արդյունքները հրապարակվել է Nature Microbiology ամսագրում: