د امریکا د نوي مونروډاکټرین په اړه څه پوهیږو؟

پارس ټوډې - د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ په وینزویلا له برید وروسته، د دانرو نظریې (ډونالډ + مونرو) په چوکاټ کې په لاتینې امریکا باندې د واشنګټن بې ساري تسلط ادعا وکړه.

د پارس ټوډې په وینا، د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ په وینزویلا باندې له برید وروسته په یوه مطبوعاتي کنفرانس کې جنجالي څرګندونې وکړې چې د امریکا ځواک حتی د 200 کلن مونرو نظریې څخه هم تیر شوی او متحده ایالات اوس د امریکا د براعظم مطلق مالک دی. هغه ټینګار وکړ چې د مونرو نظریه یوه مهمه مسله ده، خو موږ اوس له دې څخه ډیر پرمخ تللي یو؛ ډیر، ډیروراخوا! اوس دې ته د دانرو  نظریه (د ډونالډ + مونرو نومونو ترکیب)ویل  کیږي.

د هغه په ادعا ، د متحده ایالاتو د ملي امنیت د نوې ستراتیژۍ لاندې، د لویدیځ نیمه کره باندې د امریکا تسلط به هیڅکله بیا تر پوښتنې لاندې نه راځي. د امریکا ولسمشر د ۱۸۲۳ کال د مونرو نظریې ته اشاره وکړه، چې د امریکا د پنځم ولسمشر جیمز مونرو لخوا جوړه شوې وه، او په لاتینې امریکا کې د امریکا د پوځي مداخلو د توجیه لپاره یې کاروله، او خپل نوم یې ورسره اضافه کړ، دا یې "ډنرو نظریه" وبلله، او ویې ویل: "په لویدیځه نیمه کره کې د امریکا واکمني به بیا هیڅکله تر پوښتنې لاندې نه راځي."

د مونرو نظریه د امریکا د بهرنۍ پالیسۍ یو بنسټیز اصل دی، چې په ۱۸۲۳ کال کې د هغه وخت د امریکا د ولسمشر جیمز مونرو لخوا اعلان شو، او موخه یې دا وه چې د اروپایی قدرتونو مخه ونیسي چې په امریکا کې مداخله وکړي او بیا استعمار وکړي پداسې حال کې چې په ورته وخت کې په لاتینې امریکا کې د امریکا واکمني ډاډمنه کړي.

د مونرو نظریه نه یوازې د ۱۹ پیړۍ د ځانګړو شرایطو ځواب و، بلکې په راتلونکو پیړیو کې د امریکا د بهرنۍ پالیسۍ بنسټ هم پاتې شو. دا نظریه د امریکا د هغه هڅې منعکس کوي چې غواړي په لویدیځه نیمه کره کې د خپل نفوذ ساحه پیاوړې کړي. د اروپايي استعماري قدرتونو دوره اوس پای ته رسیدلې ده، او واشنګټن خپلې هڅې په لاتینې امریکا کې د روسیې او چین د نفوذ مخنیوي باندې متمرکزې کړې دي.

د مونرو نظریه په دوو اساسي اصولو کې خلاصه شوې ده:

- د اروپا په جګړو او سیاست کې د متحده ایالاتو نه لاسوهنه؛ متحده ایالاتو ژمنه وکړه چې د اروپا او د هغې د موجوده مستعمرو په کورنیو چارو کې به مداخله نه کوي.

- په لویدیځه نیمه کره کې د بیا استعمار منع کول؛ د لاتینې امریکا هیوادونو باندې د تسلط د بیرته راګرځولو لپاره هر ډول اروپایي اقدام د متحده ایالاتو په وړاندې د دښمنۍ عمل په توګه لیدل کیده.

په پیل کې، متحده ایالات د دې پالیسۍ د پلي کولو لپاره کافي نظامي ځواک نه درلود، او ډیری اروپایي قدرتونو یې له پامه غورځولی و. په هرصورت، بریتانیا، چې پخپله یې په سیمه کې د خپلو سوداګریزو ګټو د ساتلو هڅه کوله، د دې نظریې ملاتړ وکړ. د ۱۹ پیړۍ په جریان کې، له دی  اصل ډیری ځله سرغړونه شوې وه، خو په تدریجي ډول متحده ایالات وکولی شول چې دا د خپل بهرني سیاست د ستنو څخه یو په توګه رامینځته کړي. په شلمه پیړۍ کې، د مونرو نظریه پراخه شوه او په لویدیځه نیمه کره کې د امریکا د نفوذ د پیاوړتیا لپاره یوه وسیله شوه.

د متحده ایالاتو ځینې ولسمشرانو، لکه تیوډور روزویلټ او جان ایف کینیډي، دا بیا تعریف کړ. په ۱۹۳۳ کال کې، فرانکلین روزویلټ د "ښه ګاونډی" پالیسۍ سره یو نوی تعبیر معرفي کړ، چې په نه مداخلې او څو اړخیزه همکارۍ ټینګار کوي.

په هرصورت، په لاتینې امریکا کې د واشنګټن مداخله د دوهمې نړیوالې جګړې راهیسې دوام لري، په مختلفو بڼو لکه سیاسي او اقتصادي فشار، بندیزونه، تخریب، په سیمه کې د ډیری کودتاګانو ملاتړ، او مستقیم نظامي مداخله لکه د ګریناډا او پاناما یرغل، او اوس د وینزویلا یرغل.

داسې ښکاري چې د متحده ایالاتو جنجالي ولسمشر ډونالډ ټرمپ اوس د " قدرت له لارې د ځواک" پالیسۍ په رڼا کې په لویدیځ نیمه کره، په ځانګړې توګه لاتینې امریکا کې د متحده ایالاتو د واکمنۍ د نفوذ ساحه بیا تعریف او پراخه کولو په لټه کې دی، او پدې برخه کې یې د ډنرو نظریه معرفي کړې ده.