آیا ایران هم باید امریکايي معترضان وسلوال کړي؟

پارس‌ټوډې – د امریکا د سنا جمهوري‌پال سناتور، ټېد کروز، په یوه پیغام کې د ایران د معترضانو د وسلوال کولو غوښتنه کړې او لیکلي یې دي چې، دا اقدام باید همدا اوس ترسره شي.

د پارس‌ټوډې د راپور له مخې، د امریکا د سنا جمهوري‌پال سناتور ټېد کروز د سې شنبې په ورځ، د جنورۍ په ۲۷مه، په ایکس ټولنیزه شبکه کې په یوه پیغام کې د ایران د معترضانو د وسلوال کولو غوښتنه وکړه او ویې لیکل چې، دا کار باید همدا اوس وشي. هغه ادعا وکړه چې دا اقدام به امریکا ډېره خوندي کړي.  په هغه بحث کې چې د امریکايي جمهوري‌پال سناتور ټېد کروز له ټویټه پیل شو او پکې یې د «ایران د معترضانو د وسلوال کولو» غوښتنه وکړه، یوه حساسه، څوپوړیزه او لانجمنه موضوع رامنځته شوه.

باید دې ته پام وشي چې د یوه هېواد د لوړپوړي سیاسي چارواکي له‌خوا په بل هېواد کې د معترضانو د وسلوال کولو بلنه، لکه څنګه چې ټېد کروز مطرح کړې، د نړیوالو اړیکو په ادبیاتو کې یو پاروونکی اقدام بلل کېږي. دا ډول څرګندونې عموماً د سیاسي فشار، رواني جګړې یا پر عامه افکارو د اغېز اچولو په چوکاټ کې مطرح کېږي.

ځینې شنونکي باور لري چې دا ډول دریځونه تر دې چې عملي پروګرامونه وي، د امریکا د کورنیو سیالیو یوه برخه یا نورو دولتونو ته د سیاسي پیغام لېږلو هڅه ده. په مقابل کې، د دې تګلارې منتقدان وایي چې دا ډول خبرې کولای شي کړکېچونه لا پسې زیات کړي او د خبرو اترو فضا محدوده کړي.

له اخلاقي پلوه هم، په ایران کې د معترضانو وسلوال کول، چې ټېد کروز یې وړاندیز کړی، له جدي پوښتنو سره مخ دي. مدني اعتراض په ډېرو سیاسي نظامونو کې د وګړو د حق په توګه پېژندل کېږي، خو په وسلوالې نښتې د اعتراض بدلول د هغې ماهیت بدلوي او د معترضانو او عادي خلکو ژوند له خطر سره مخ کوي. ډېری د بشري حقونو بنسټونه ټینګار کوي چې اعتراض باید سوله‌ییز پاتې شي او دولتونه هم مکلف دي چې د تاوتریخوالي له کارولو پرته د معترضانو امنیت تأمین کړي.

له بلې خوا، د ایراني معترضانو د وسلوال کولو طرحه، که څه هم تر ډېره د فرضیې یا رسنیز غبرګون په کچه مطرح کېږي، خو د نړیوالو قوانینو او نړیوال امنیت له نظره درنې پایلې لري. په بل هېواد کې د معترضو ډلو هر ډول وسلوال ملاتړ، د نه‌لاس‌وهنې د اصل ښکاره نقض او د هغه هېواد د داخلي ثبات پر وړاندې مستقیم ګواښ ګڼل کېږي. دا ډول اقدام کولای شي د نښتو د زیاتېدو، د تاوتریخوالي د پراخېدو او حتی د غچ‌اخیستونکو اقداماتو د یوه داسې کړۍ لامل شي چې کنټرول یې ستونزمن وي.

له جیوپولیټیک نظره هم، اعتراضي معادلو ته د وسلو ننوتل او د ایراني معترضانو وسلوال کول، لکه څنګه چې ټېد کروز مطرح کړي، سیمه‌ییزې او نړیوالې پایلې لرلی شي. امریکا او ایران له کلونو راهیسې په بېلابېلو ډګرونو کې په سیالۍ او کړکېچ کې ښکېل دي، او په دې برخه کې هر ډول عملي اقدام کولای شي د دښمنیو د زیاتېدو او د شخړو د لمنې د پراخېدو لامل شي.

وروستۍ خبره دا ده چې کله د امریکا یو لوړپوړی سیاسي چارواکی، یعنې سناتور ټېد کروز، د ایران د معترضانو د وسلوال کولو خبره کوي، نو دا کار د تهران له‌خوا متقابل او متناسب ځواب موجه کوي. په ځانګړي ډول دا چې د دغه امریکايي سناتور د وړاندیز عملي کېدل به، د ایران د حاکمیت او ملي امنیت پر وړاندې د مستقیمې لاسوهنې او ګواښ معنا ولري، او د نړیوالو قوانینو له نظره، په ځانګړي ډول له ځانه د ‌دفاع حق او د بهرني ګواښ پر وړاندې د متناسب او هم‌سطحه غبرګون اصل، د تطبیق وړ او موجه ګڼل کېږي.