Irani dhe konventat ndërkombëtare

Armët kimike janë një përzierje e substancave që, nëpërmjet kontaktit të drejtpërdrejtë ose indirekt, shkatërrojnë çdo krijesë ose shkaktojnë lëndime të shumta të përhershme ose të përkohshme në strukturën organeve të turpit të tyre.

Lufta kimike filloi në fillim të shekullit të 20-të me Luftën e Parë Botërore, duke arritur kulmin në luftën kimike të Irakut kundër Iranit në fund të shekullit të 20-të. Megjithëse në historinë para Luftës së Parë Botërore, ka pasur raste të përdorimit të armëve kimike, por përdorimi i gjerë i armëve kimike daton në Luftën e Parë Botërore.

Gjatë Luftës së Parë Botërore, u përdorën më shumë se 120,000 ton kimikate, ku të paktën 90,000 njerëz u vranë dhe mbi 1,000,000 të tjerë janë plagosur. Mirëpo përdorimi i këtyre lëndëve kimike ka lënë efekte afatgjata në trupin e njeriut edhe në gjeneratat e ardhshme. Që nga Lufta e Dytë Botërore, përkundër nënshkrimit të protokolleve të ndryshme dhe konventave të ndryshme për prodhimin e gazrave, prodhimi i këtyre lloj armësh ka vazhduar dhe asnjë vend apo organizatë ndërkombëtare nuk mundur të parandalojë përdorimin e këtyre armëve. Protokolli i Gjenevës i vitit 1925, i cili ndalon përdorimin e gazrave helmues në luftë dhe luftën biologjike, ishte traktati i parë që u arrit në fund të konferencës “ Mbikëqyrja e Tregtisë Ndërkombëtare të armëve dhe municioneve”. Konferenca u mbajt në Gjenevë nga 4 deri më 17 qershor 1925, me ndihmën e Kombeve të Bashkuara. Protokolli është dokumenti i parë ndërkombëtar për të ndaluar përdorimin e armëve mikrobike.

Protokolli i Gjenevës i vitit 1925 u miratua më 8 shkurt 1928, por për shkak të mangësive të tij, duke përfshirë mungesën e parimit të ndalimit të prodhimit dhe zhvillimit të armëve kimike, nuk mund të pengonte përhapjen e armëve kimike. Prandaj, prodhimi dhe përdorimi i këtyre lloje armësh u zgjerua.

Në vitin 1948, në kuadër të aktiviteteve të Kombeve të Bashkuara për kontrollimin e armëve, Konventa e Armëve Konvencionale, armët kimike i vendosi si armë të shkatërrimit në masë, së bashku me armët bërthamore. Në këtë mënyrë, rezoluta e Asamblesë së Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara për armët kimike u miratua në vitin 1966. Pas përpjekjeve për të parandaluar ndërtimin, prodhimin, grumbullimin dhe përdorimin e armëve kimike dhe mikrobike, në vitin 1972 u nënshkrua një marrëveshje, në të cilën shtetet nënshkruese pranuan se në asnjë rrethanë nuk do të përpunohen dhe ruhen armët biologjike dhe se do të merrnin masat për parandalimin e zgjerimit të tyre Pesëmbëdhjetë vjet më vonë, më 11 nëntor 1987, Kombet e Bashkuara miratuan një rezolutë mbi armët kimike.

Në vitin 1992, Konferenca për Ndalimin e Armëve Kimike në Gjenevë përgatiti dhe hartoi një draft-konventë të Armëve Kimike të Kombeve të Bashkuara e cila iu dorëzua Kombeve të Bashkuara. Pas këtyre përpjekjeve, më 3 shtator 1992 pas 20 vitesh bisedimesh u miratua konventa e CËC-së për Ndalimin e Përdorimit të Armëve Kimike dhe më pas në 1997 Organizata për Ndalimin e Armëve Kimike (OPCW) me 192 anëtarë dhe me sloganin "Të punojmë së bashku për të formuar një botë pa armë kimike”, zyrtarisht filloi punën e saj. Kjo Konventë hyri në fuqi më 29 prill 1997. Në këtë proces, u përcaktua se të gjitha shtetet nënshkruese të kësaj konvente do të shkatërronin armët e tyre kimike, por disa vende refuzuan të shkatërronin rezervat e tyre në këtë fushë.

Me gjithë ratifikimin e traktateve mbi ndalimin e Prodhimit dhe Përdorimit të Armëve të shkatërrimit në masë, disa vende, duke përfshirë Shtetet e Bashkuara, nuk kanë përmbushur detyrimet e tyre sipas këtyre konventave dhe duke hequr dorë nga angazhimet që ata kanë, në realitet vënë në rrezik besueshmërinë dhe integritetin e konventës. Në këtë drejtim, ndikim ka pasur edhe roli i dobët i organizatave ndërkombëtare të cilat gjithashtu nuk janë në gjendje të veprojnë sipas mandatit të tyre kundër përhapjes së armëve të shkatërrimit në masë në botë.

Siamak Bagheri, ekspert i çështjeve politike dhe profesor universiteti, thotë: "Vendet perëndimore janë përdoruesit e parë të armëve vdekjeprurëse kimike dhe ata gjithashtu janë eksportuesit e parë të armëve kimike, sidomos gjatë luftës së imponuar, sepse gjatë kësaj lufte Iraku armët e tij kimike i ka marrë nga 150 kompani gjermane, amerikane dhe angleze".

Një nga pasojat e neglizhonit të kësaj konvente dhe i ndjekjes së politikave të dyfishta është përdorimi i armëve kimike nga regjimi i Sadamit në luftën e imponuar kundër Iranit, armë të dhuruara Bagdadit nga më shumë se 455 kompani kryesisht perëndimore. Në një sulm kimik ndaj civilëve në Sardasht, në perëndim të Iranit, si dhe bombardimet kimike në Halabçe në rajonin e Kurdistanit të Irakut, janë shembuj të krimeve kundër njerëzimit të kryera me armë kimike. Si rezultat i sulmeve kimike të Sadamit ndaj Iranit në luftën e imponuar tetëvjeçare, mbi 100,000 njerëz u martirizuan dhe u plagosën. Irani dhe bashkësia ndërkombëtare kanë paguar shtrenjtë për të rënë dakord mbi konventën e ndalimit të armëve kimike.

Që nga anëtarësimi në Organizatën për ndalimin e armëve kimike, Republika Islamike e Iranit ka marrë pjesë në mënyrë aktive në Konventën për ndalimin e armëve kimike në vitin 1992 dhe krijimin e Organizatës për ndalimin armëve kimike dhe iu bashkua kësaj organizate si shtet anëtar.

Duke pasur parasysh rolin aktiv të Iranit në këtë drejtim, në maj 2017, Alireza Xhahangiri, ambasadori i Teheranit në Holandë dhe përfaqësuesi i Iranit në Organizatën për ndalimin e armëve kimike në sesionin e 19-të të komisionit të fshehtë të organizatës, me shumicën e votave të anëtarëve të komisionit mori në dorë kryesimin e këtij komisioni.

Aktivistët e paqes dhe aktivistët që janë kundër armëve të shkatërrimit në masë, në Iran dhe në botë gjatë gjithë këtyre viteve në mënyra të ndryshme kanë bërë përpjekje të shumta për të përcjellë mesazhin e paqes të viktimave të përdorimit të të tilla armëve. Një nga iniciativat më të vlefshme në këtë fushë është botimi i librit me titull " Së bashku me të lënduarit e armëve kimike, 20 vjet ndihmë ndërkombëtare”, shkruar nga Shizuko Tsuiya, një anëtar i Shoqatës për Mbrojtjen e Viktimave të Armëve Kimike, libër që u publikua vitin e kaluar. Ky libër u dedikohet problemeve dhe vuajtjeve të viktimave të armëve kimike dhe jetës së tyre në Iran.

Këto përpjekje dhe mundime bëhen për të arritur një botë të sigurt, një botë ku të mos ketë vend lufta dhe as përdorimi i armëve të shkatërrimit në masë.