Şiiə yolə alimon-13-Şeyx Tusi

De Şeyxul-Tayifə və  Şeyx Tusi nomi məşhur bıə Əbu Cəfər Muhəmməd bin Həsən Tusi,hicri-Ğəməri pencminə əsrədə Şiyə aləmi yolə fəğih,muhəddis iyən mutəkəlllim bıə.Əv,Hicri-Ğəməri 385-ə (955-ə milodi )sori mıborəkə Rəməzonə manqi Tus şəhrədə çəşış bə dınyo oj karde.Şeyx Tusi İslomi dınyo iyən şiyə torıxi dəvəşə astovəonku qıləyniye ki,dini elmon mıxtəlifə baxşonədə min cumlə fiğh,usul,hədis,təfsir,kəlam iyən rical elmonədə ziyodə əsəron və təlifonış bə irs noə.Şeyx Tusi Şiyə çoqlə əsliyə hədisi kitobonku dıqləyni mıəllife və Nəcəfı-Əşrəfi elmiyyə hovzə mıəssie.Əv çı Şeyx Mufid iyən Seyd Murtəza  vey mumtaz və çokə şoqirdonku be və çəvon bəpeştə Şiyə məktəbi rəyis be və çı islomi dınyo kəlami kursi bəy ayid be.

Şeyx Tusi jimoni sıftənə 23 soriku ziyodə məlumat bə dast oməni.əmmo,bə zumandə ehtımoli əsos,əv bın soronədə ıştə moəku bıə vırə bıə Tus şəhrədə de dini elmon təhsili məşğul bıə.Tus bə zəmonədə çı Xorasani 4 qılə məşhurə şəhronku be ki,Şeyx Tusi jimon kardə zəmonədə ə şəhr çı Ğəznəviyon sultə jiyədə be və əyo sakin bıə şiəyon çı veyə təzyiğ iyən fişaron jiyədəbin və çəvon çokə asayişışon nıbe.fərhənqi cəhəto həm Tusi şəhr məşhurə şəhronku qıləyni be. çun,bənə Firdovsi şayiron və bənə Xacə Nəsirəddin Tusi və Ğəzzali bıə alimon həm çı Tus şəhriku beşən. Şeyx Tusi xanedan de tosə çandə qılə nəsli həmmə çı alim iyən fəğihonku bıən. Şeyx Tusi zoə qıləy yolə fəğif be ki,bəştə dini elmon hovzədə bıə iştimayi məğam iyən təsiri xoto,de Mufidi-Sani yəni dıminə Mufidi nomi məşhur be.Şeyx Tusi kinon həm həm fəğihə iyən fazilə bin və çəy nəvə həm ıştə pı bəpeştə çı elmiyyə-hovzə mərcəiyyət və rəyisəti koş bəştə ehdəş peqəte.demiyən çı Şeyx Tusi xıyzoni har qıləyni de elm iyən təğva bərəkəti ıştə əsri təsirinə yolə alim və fəğihonku bıən.

Şeyx Tusi Hicri-Ğəməri 408-ə sori vistı-se sinnədə boştə elmi təhsilon təkmil  kardey iyən çı yolə alimon məhzəriku oko doey xoto,bə Bəğdadi şəhr mıhocirətış karde və de tobə ıştə umri oxo hejo İrağədə mande.Əv penc sor bo Şeyx Mufidi soqirdətiş karde və çəy bəfoti bəpeştə həm dırozə soron ərzədə çı Seyd Murtəza məhzəriku bəhrəş barde.Şeyx Tusi 12 sor ıştə ustod Seyd Murtəza bəfoti bədiqə Bəğdadədə mande və çı Şiyə rəhbərəti iyən yolyəti koş bəştə ehdəş peqəte.çəy çı Bəğdadi Kərx məhəllədə bıə kə və mənzil,çı mısılmınon umu vırə və pənohqo be. Çə zəmonə veyə alimon çı islomi sərzəmini qırd vıronku bo Şeyx Tusi elmi məhzəriku bəhrə bardey xoto,bə Bəğdad omeydəbin ta boəvon ım qıləy iftixor bə hisob booy.çəy çı Şiyə mıştəhid iyən fəğihonku iborət bıə şoqirdon mığdor bə se sa nəfəri rəsedəbe və həmçinin əhli-sınnəti alimonku çandə sa nəfər həm çəy məhzəriku bəhrə bardedəbin.

Şeyx Tusi təğribən 40 sor Bəğdadədə mande və de dərso-bəhsi məşğul be tayinki,Səlcuğiyon podşo Toğruli zəmonədə de Şiyə mıxolif bıə təəssıbinə fərdon bə Bəğdadi Şiyə nıştə məhəlləon həmləşon karde və de ğətl iyən ğarəti ko məşğul bin.Şiyə aləmi məşhur alim Şeyx Tusi kə həm çın ğarətonku mustəsna nıbe və idastə nodon de əy kışty hədəfi bəçəu kəşon həmlə karde və çun əvışon pəydu nıkarde,bəçəy de kitobi pur bıə kəşon otəşışon je,sutuneşone.ın macəra ımi nışon doydə ki,Şiyə alimon çoknə torıxi zəmononədə qıləy yavə vəzyət və şərayitışon bıə.çın vağiyə və hodisə bəpeştə Şeyx Tusi Bəğdadiku bə Nəcəfi şəhr mıhocirətış karde.Nəcəf bə zəmon qıləy qədə şəhr be ki,həzrət Əli(ə)-I hərəmi kəno I hissə şiəyon əyo jimon kardedəbin.Şeyx Tusi qıləy nisbi oroməti pəydu kardey bəpeştə,Nəcəfi şəhri elmiyyə hovzəş təsisış karde ki,peşo çı Şiəyon miyono həmməysə dıjdə elmiyyə hovzə be.ın hovzə da əsrisə veye ki,fosilə nıdoə holədə fəoliyyət nışon doydə və bın dırozə zəmon ərzədə iyo çandə həzo Şiyə yolə alim və fəğihon perəsə…