846-ə hissə-Sadi surə-67-74 şərifə ayəon

846-ə hissə

قُلْ هُوَ نَبَأٌ عَظِيمٌ (67) 

(Ha pəyğombər ha!)Vuji: ım qıləy dıjdə xəbəy.

أَنتُمْ عَنْهُ مُعْرِضُونَ (68) 

Ki, şımə çəyku dim qordıneydon.

مَا كَانَ لِي مِنْ عِلْمٍ بِالْمَلَإِ الْأَعْلَى إِذْ يَخْتَصِمُونَ (69) 

Bomı pentonə aləmiku hiç qıləy aqahəti(və elm) nıbe. bə zəmon ki,(Odəmi xılğəti həxədə de iyande) mıbohisə kardedəbiyon.

إِن يُوحَى إِلَيَّ إِلَّا أَنَّمَا أَنَا نَذِيرٌ مُّبِينٌ (70) 

Bəmı vəhy bıə çiyon bə şımə oşko tars doey xotoye.

Çandə bərnomə çımi bənav bəhs bıə ayəonədə çı vəhışt iyən cəhəndım və çəvon əhli vəzyət və şərayitiku sıxan bə miyon ome. ın ayəon hamyedə: ımon ğeybiyə koonin ki, fəğət de vəhyi roy  vositə bə dast omeydə və ğərəz ın roy boçəvon zıneyro co qıləy tərığ mevcud ni və ın vəhy bə peyğombər(s)-i nozil bıey bəpeştə Kərimə-Ğıroni kitobi ğolibədə nıvıştə bıə. liza ibtido joqo hamyedə: ha pəyğombər ha! bə mışrikon vuji: ım Ğıron qıləy dıjdə xəbəy ki, şımə bə Xıdo kufr kardey xoto, çəyku dim qordıneydon və boçəy sıxanon məsey hozzı niyon və çəy barədə fik-fam kardedəniyon. qıləy holədə ki, mı ın mətləbon ıştəku votedənim və pesoxtənim. bəlkəm, qırd ımon bəmı vəhy bedə ta bəşmə çı vəomə iyən şıməni çəş kardə çiyon barədə çəşnavi iyən xəbərdorəti bıdəm. az, ıştə tərəfiku elmı-ğeybım ni və bənə şımə ğeybi koonku qıləy çi zıneydənim. illa Xıdo bəmı vəhy kardə çiyon. çoko ki, Odəmi(ə)-i xılğəti zəmonədə çı firiştə iyən məlayikon bəhson macəraku hiç qıləy xəbəm nıbe və Xıdovəndi bın barədə bəmı məlumatış doe.

Çın ayəonku umutedəmon:

1-etığodi koonədə  milləti ğəbul kardey iyən dim qordıney, həmonə əndişə iyən etığodi həx ya botıl bıey nışonə ni.

2-peyğombəron ğeybi koonədə aqahəti mənbə, çəvon rəbbi tərəfiku omə vəhye. təbiiyə formadə peyğombəron ğeybi elmiku bıə elm iyən aqahəti mutləğ ni, bəlkəm bə Xıdovəndi piyə mizoni əsose iyən vəhy bedə.

إِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَائِكَةِ إِنِّي خَالِقٌ بَشَراً مِن طِينٍ (71) 

Bə zəmon ki, ıştı pərvərdıqori bə firiştəon voteşe: həyğətən, mı tuliku qıləy bəşər xəlğ bəkardem.

فَإِذَا سَوَّيْتُهُ وَنَفَخْتُ فِيهِ مِن رُّوحِي فَقَعُوا لَهُ سَاجِدِينَ (72) 

Çən, çoko ki, bəy nizom baxşemone(çəy əndomım veyçok və ğoym kardeme) və ıştə rufiku pu kardeme, boəy bə səjdə eqınənən.

Vəynə ayəon dəvomədə ki, çı qıləy muhimmə mevzu həxədə bə firiştə və mələkon dialoq iyən mıbohisə işorə kardedəbe, ın ayəon hamyedə ki, ın votemonon çı Odəm(ə)-i xılğəti həxədə be. ğəziyyə ımbe ki, Xıdovənd həzrəte Odəm(ə)-i ofəyə zəmonədə çın mevzu barədə de məlayikon məşvərətış karde və bəvon hamyeşe: mı bə ğərol oməm ki, çı ov iyən tuliku qıləy nuyə mevcud xəlğ bıkəm ki, de co coninə məxloğ iyən heyvonaton əsosinə şikilədə fərğko və əvhəm ıme ki, az ıştə rufiku bəy pu bəkardem. liza, şımə bəpe çə həmonə məxloği mığobilədə səjdəkon və çəy şıməsə bəpe və barz bıey ğəbulkənən.

Isət ki, çı insoni cismtul iyən ovikuye, qıləy vazeh iyən ruşinə koye.zira, qırd xorəki maddon bədəm çəyku təşkil bedə, mıstəğim ya ğeyri-sərostə formadə çı beməyonkuye ki, çı tuliku rost bedə və de ovi ruşd kardedə, ozaviyedə. əmmo, ın həyğət ki, inson çı cismisə əlovə, ilahi rufiku həm iborəte, ımi bəyon kardedə ki, insoni kəromət iyən çəy məxsusə məğam çəy hestemoni nizom iyən sistemədəy. zira, əmonətdorəti qıləy çiye ki, Xıdo əvış bəy bə əmonətış doə.

Həlbəttə, bə insoni vucudi ilahi rufi pu kardeyku murad iyən məğsəd, ım ni ki, qıləy çi Xıdoku co bıə və bəinsoni mılhəğ bıə, dəçıkə. bəlkəm, mənzur iyən məğsəd çı insoni rufi mənşə iyən rişəy ki, barzə aləmikuye, nəyinki, zəmini aləmiku. de qıləy co bəyoni ilahi sıfətonku ibaxşe ki, bəşəri boçəy ğəbul kardeyro zərfiyyət iyən potensiyalış bıbu, bəy baxşey bedə. məsələn, Xıdovəndi bənə elm, ğudrət, rəhməti bıə sıfəton və həmçinin ixtiyor iyən irodə bəşəri məhdudə surətədə bəy ətoş kardə.

Çın ayəonku umutedəmon:

1-məlayikon xılğət bəsə bəşəri xılğətisə bənav bıə. zira, Xıdovənd insoni bənav de mələkon mızokirəş kardə. əmmo, çun ləyoğət bəsə stajisə muhimme, əve bəşər bəsə firiştəonsə bəpeye.

2-inson dı cəhətinə mevcude. maddi iyən mənəvi cəhət. inson Xıdo bəy pu kardə ruhi cəhəti xoto, çı mələkon səcdə kardə vırə be, nəyinki, bəçəy cismoni xısləton xoto.

3-ğərəz Xıdo cokəson mığobilədə səjdə kardey cayiz ni. illa ki, de Xıdo izni bıbu. bə Odəmi(ə) səjdə kardey çun de Xıdovəndi izni be, əve ım Xıdo mığobilədə bandəçəti hisob bedə, nəyinki, bə Odəm(ə)-i.

فَسَجَدَ الْمَلَائِكَةُ كُلُّهُمْ أَجْمَعُونَ (73) 

Çən, məlayikon həmmə bahəm səjdəşon karde.

إِلَّا إِبْلِيسَ اسْتَكْبَرَ وَكَانَ مِنْ الْكَافِرِينَ (74)

İlla İblis ki, təkəbbırətiş karde və çı kofironku be.

Bə Kərimə-Ğıroni ayəon əsos, mələk və firiştəon bə Xıdo əmron tabe iyən mutin və hiçvaxti bəçəy əmron əks qıləy ko kardedənin. liza, Xıdovəndi bə Odəm(ə)-i səjdə kardey barədə bıə əmri sadir bıey bəpeştə, məlayikon həmmə rəyrə bə Odəm(ə)-i səjdəşon karde və bə ilahi əmri pemandin. əmmo, fəğət İblisbəştə təkəbbır iyən yoləşəxəti xoto, bə Xıdo əmri nıpemande və bə insoni səjdə nıkardeşe. zira, əv ıştəni bəsə insonisə bəpe iyən barz hisob kardedəbe. çı İblisi ım bə əmri tabe nıbey, boyis be ki, əv bə dast vardə çı, qıləy barzə məğamiku suğutko, eqıno və çı usyonkorə kofiron cərqədə ğərol bıqəto.

Təbiiye ki, ehanə İblis həm çı mələkon cinsiku bıəbe, əv həm bə Xıdo əmri pemaəndi. həmonə bə əmri nıpemandey nışon doydə ki, əv çı firiştəon cinsiku nıbe, bəlkəm çoko ki, Kərimə-Ğıroni co ayəonədə bəy de oşkoə formə işorə bıə, əv çı cıni cinsiku bıə. çıro ki,cın həm bənə insoni bə əmri nıpemandey iyən usyon kardey imkonış mevcude. rəvoyətədə həm omə ki, İblis bə Xıdo dırozə ibodət iyən itoəti xoto, çı məlayikon səfədə ğərolış qətəbe və bə həmonə cəhəti xoto, Xıdovəndi həm bəy bə Odəm(ə)-i səjdə kardey xoto, xitobış kardəbe.

Çın ayəonku omutedəmon:

1-məğrurəti iyən təkəbbır, çı suğuti amilonku bıey bəzıne, hətto ehanə inson iumr dısırst jimon həm bıko.

2-çı çokon səfədə ya çokonku bıey, coyli çı nicoti amilonku ni, bəlkəm hakəs bəpe cəhdko ki, həyğiyə mənoədə çokonku bıbu ta nicot pəyduko. vey mumkine Xıdo ovliya iyən peyğombəron nezə odəmon və fərzəndon həm həxə royku mınhərif bıbon və bə fəsod iyən botılə roy səmt suğutkon.