Վերլուծություն- ԱՄՆ-ը պատերազմ է ստեղծում, զենք վաճառում և ռեսուրսներ թալանում
Ուկրաինայի պատերազմը շարունակվելուն զուգահեռ այս ճգնաժամի տնտեսական կողմերն ավելի են բացահայտվում․ այստեղ մարտադաշտը, ռազմական օգնությունն ու ռազմավարական ռեսուրսները փոխկապակցվում են։
Ուրանի, բերիլիումի, ցիրկոնիումի և հազվագյուտ հողային տարրերի համատեղ արդյունահանման վերաբերյալ ԱՄՆ-ի և Ուկրաինայի միջև առաջին համաձայնագրի ստորագրումը հարց է առաջացնում՝ արդյոք պատերազմը խոշոր տերությունների համար միայն ծախսեր է ենթադրում, թե՞ կարող է նաև տնտեսական և ռազմավարական շահերի ձևավորման հիմք դառնալ։
Pars Today-ի հաղորդմամբ՝ Sputnik-ին հղում անելով, ԱՄՆ-ի և Ուկրաինայի համատեղ հիմնադրամը կարևոր հանքանյութերի ոլորտում ստորագրել է իր առաջին համաձայնագիրը։ Առաջին փուլում այդ նյութերի արդյունահանման նախագծերում կներդրվի շուրջ 30 միլիոն դոլար, իսկ հիմնադրամի նոր նախագծերի, այդ թվում՝ էներգետիկ ծրագրերի, ընդհանուր արժեքը գնահատվում է շուրջ 70 միլիոն դոլար։ Հատկանշական է, որ ԱՄՆ-ի ռազմական օգնությունը կարող է հաշվարկվել որպես Վաշինգտոնի ներդրում այս մեխանիզմում։
Այս բանաձևը պատերազմ-տնտեսություն կապի ուշագրավ պատկեր է ներկայացնում։ ԱՄՆ-ը Ուկրաինային տրամադրում է սպառազինություն և ռազմական աջակցություն, իսկ միաժամանակ ձևավորվում է այս երկրի ռազմավարական ռեսուրսներում տնտեսական ներգրավվածության մեխանիզմ։ Այսպիսով, ռազմական օգնությունը, բացի անվտանգության ապահովման գործառույթից, կարող է կապվել նաև երկարաժամկետ տնտեսական շահերի հետ, որոնց ազդեցությունը կարող է պահպանվել նույնիսկ պատերազմի ավարտից հետո։
Հարցն առավել կարևոր է դառնում, եթե հաշվի առնենք, որ հազվագյուտ հողային տարրերը, ուրանը, բերիլիումը և ցիրկոնիումը սովորական հումք չեն։ Դրանք կարևոր նշանակություն ունեն առաջադեմ արդյունաբերության, էներգետիկայի, տեխնոլոգիաների և որոշ պաշտպանական կիրառությունների համար, իսկ դրանց հուսալի հասանելիությունը վերջին տարիներին դարձել է խոշոր տերությունների մրցակցության առանցքային ուղղություններից մեկը։ Հետևաբար, Ուկրաինայի ստորգետնյա ռեսուրսները նաև ապագա մատակարարման շղթաների շուրջ ավելի լայն մրցակցության մաս են կազմում։
Այստեղից էլ առաջանում է մի կարևոր հարց․ եթե ԱՄՆ-ի՝ Ուկրաինային աջակցելու նպատակը բացառապես պատերազմական ճգնաժամը հաղթահարելու հարցում այդ երկրին օգնելն է, ապա ինչո՞ւ են միաժամանակ ստեղծվում նրա ռազմավարական ռեսուրսների ոլորտներում տնտեսական ներգրավվածության մեխանիզմներ։
Դիտորդների խոսքով՝ այստեղ կա մտահոգիչ մի իրողություն․ մինչ Ուկրաինան կրում է պատերազմի ծանր մարդկային և տնտեսական ծախսերը, Վաշինգտոնը ձևավորում է այս երկրի բնական ռեսուրսների նախագծերում մասնակցության պաշտոնական շրջանակ։
Այս հանգամանքը առնվազն քննարկման առարկա է դարձնում «անհատույց աջակցության» մասին պնդումը։ Երբ սպառազինությունը, ներդրումները, էներգետիկան և հանքային ռեսուրսները ներառվում են մեկ ընդհանուր մեխանիզմում, ռազմական աջակցության և տնտեսական շահերի ապահովման միջև սահմանն ավելի է նեղանում։
Ուկրաինայի փորձը նաև ցույց է տալիս, որ պատերազմի հետևանքները չեն սահմանափակվում միայն քաղաքների և ենթակառուցվածքների ավերմամբ։ Պատերազմը կարող է փոխել երկրների տնտեսական կառուցվածքը, ներդրումային ուղղությունները և նույնիսկ բնական ռեսուրսների շահագործման եղանակը։ Պատերազմի ծախսերը հոգալու համար արտաքին աջակցությունից կախված երկիրը հետպատերազմյան շրջանում կարող է բախվել երկարաժամկետ տնտեսական պայմանավորվածությունների, որոնք ռազմավարական նշանակություն ունեցող ոլորտներում կամրապնդեն օտարերկրյա տերությունների ներկայությունը։
Այս տեսանկյունից ԱՄՆ-ի և Ուկրաինայի համաձայնագիրը չի կարելի դիտարկել պարզապես որպես մի քանի տասնյակ միլիոն դոլարի պայմանագիր։ Այն վկայում է խոշոր տերությունների մրցակցության մեջ ռազմավարական ռեսուրսների աճող նշանակության մասին․ մրցակցություն, որի շրջանակում պատերազմը կարող է լինել մարտադաշտը, իսկ հանքերը, էներգետիկան և կենսական նշանակություն ունեցող ռեսուրսները՝ տնտեսական շահերի գլխավոր դաշտի մի մասը։
Վերջնական հարցը հստակ է․ երբ մի խոշոր տերություն զենք է տրամադրում և միաժամանակ տնտեսական հասանելիություն է ստանում պատերազմի մեջ գտնվող երկրի ռազմավարական ռեսուրսներին, արդյո՞ք աջակցող երկիրն իսկապես ձգտում է պատերազմի ավարտին և խաղաղության հաստատմանը։ Այս հարցի պատասխանը ժամանակակից պատերազմների թաքնված տնտեսությունը հասկանալու առանցքային գործոններից մեկն է։