غزه؛ د نړۍ د عدالت معیار او د لیبرالیزم اخلاقي سقوط
غزه د بشریت پر وجدان هغه نه ځړېدونکی داغ دی چې د ښځو او ماشومانو وینې، د میندو چیغې او د یتیمانو اوښکې یې د نړۍ د عدالت او بشري حقونو تش شعارونه رسوا کړي دي.
د ۲۰۲۳ کال د اکتوبر په ۱۷مه، د غزې په المعمداني روغتون کې مرګونې چاودنه د فلسطیني ملکي وګړو د کړاوونو پر یوه تر ټولو ترخو سمبولونو بدله شوه.
په دې خپرونه کې، د هغې پېښې او د غزې د جګړې د بشري، سیاسي او رسنیزو پایلو په بیاڅېړلو سره، د بشري حقونو د ادعاوو د اعتبار، د نړیوالې ټولنې د مسوولیت او د فلسطیني خلکو د مقاومت او ټینګ دریځ د رول په اړه پوښتنې مطرح کوو؛ د یوه ناورین روایت چې اغېزې یې د نړۍ له واټونو څخه تر پوهنتونونو او نړیوالو غونډو پورې وغځېدې.
د اکتوبر اوولسمه. د الاهلي المعمداني روغتون...
د ماښام له اووه نیمې بجې وې، د روغتون انګړ له هغو کورنیو ډک و چې فکر یې کاوه د روغتون د دېوالونو تر سیوري او د روغتیايي کارکوونکو تر سپینو جامو لاندې یې په غزه کې تر ټولو خوندي پناهځای موندلی دی.
ماشومانو د انګړ په منځ کې د کنسرو تشو ډبیو سره لوبې کولې، او میندو د څو شېبو لپاره په ډاډه زړه ساه اخیسته.
د بېړنیو مرستو په څانګه کې یوې نرسې د یوې پنځه کلنې نجلۍ د لاس د ټپ په پټۍ تړلو بوخته وه. خو هماغه شېبه چې د پټۍ د تړلو لپاره یې ځان ورټیټ کړ، اسمان وغړمبېده. دا د یوې عادي چاودنې غږ نه و؛ داسې غږ و، لکه د ځمکې پوستکی چې څېرېږي.
د چاودنې څپو ښیښې په هغو ذرو بدلې کړې چې د رڼا او اور په منځ کې په هوا کې خپرې شوې.
کله چې دوړې لږې کښېناستې، نرسه حیرانه او هکپکه ولاړه وه. د مړو بوی فضا ډکه کړې وه. هغه انګړ چې څو شېبې مخکې پکې د ماشومانو ستړي خنداګانې اورېدل کېدې، د حلالولو پر ډګر بدل شوی و.
په هغه شپه، ډېرو ډاکټرانو، نرسانو او روغتیايي کارکوونکو، لکه ډاکټر غسان ابوسته، فلسطیني ـ بریتانوي جراح چې هلته حاضر و او خپل د سترګو لیدلی حال یې په پراخه کچه خپاره کړل، د «روغتون د انګړ» د وضعیت په اړه یې راپورونو ته نوموم ورکړ.
هماغه شپه، د اکتوبر په اوولسمه، د غزې ډاکټران د انګړ په ساحه کې د مړو د ګڼ شمېر جسدونو په منځ کې کښېناستل او د یوه مطبوعاتي کنفرانس له دریځ څخه یې خبري غونډه وکړه؛ په داسې حال کې چې د ماشومانو جسدونه یې د پښو مخې ته پراته وو. له هغه کنفرانس وروسته تاریخ هېڅکله بېرته خپل پخواني حالت ته ستون نه شو.
خو دا پېښه یوازې د ملګرو ملتونو په آرشیف کې د یو بل جنګي جنایت په توګه نه وه ثبت شوې.
د اکتوبر اوولسمې او هغه څه چې د غزې له ښځو او ماشومانو سره وشول، د معاصر تمدن حقیقت یې بربنډ کړ.
دې وینې د لوېدیځ او لیبرالیزم د څو پېړیو د لفظي شعارونو عزت له ځان سره یوړ.
لسیزې یې موږ ته ویل چې بشري حقونه، د بشري حقونو نړیوالې اعلامیې، د مونټسکیو د قوانینو روح، د انسان کرامت، د بیان ازادي او د نړیوال قانون محور نظم ارزښتونه دي، خو المعمداني د همدې جوړ شوي بت پر وړاندې یوه بشپړه هنداره وه.
هغه لیبرالیزم چې په پاریس یا لندن کې د مترو په تمځای کې د یوه سپي د ژغورلو لپاره یې نړیوال کمپاینونه پیلول، دلته د لیکې په سر ودرېد او د زرګونو ماشومانو د ټوټه ټوټه کېدو لپاره یې تش لاسلیک شوی چک ورکړ.
د لوېدیځې ډیموکراسۍ د MK-84 لارښوول کېدونکي بمونه د سلګونو ماشومانو پر سر راولوېدل او په یوې ورځې کې یې له زرو څخه ډېر کسان په ډلهییز ډول ووژل او په غزه کې یې د وینو ویاله روانه کړه.
خو غزې ستر کار وکړ: غزې ټولې نړۍ ته ارزښت وټاکه!
نن نور د کلمو د لوبو او له معنا تشې نړۍ زمانه پای ته رسېدلې ده. نړۍ د غزې له پېښې مخکې او وروسته پړاوونو ته وېشل شوې ده. د توپیرونو کرښې دومره روښانه او ترخې شوې دي چې نور هېڅوک نه شي کولای په «منځ» کې ودرېږي. د خړ رنګ دریځ نیولو او د «بېطرفه روڼاندۍ» د ظاهري نندارې دوره پای ته رسېدلې ده.
یا به د جلاد په خوا کې ولاړ وې او یا به د ناحقه تویې شوې وینې په خوا کې.
هر څوک چې نن ووایي: «زه نظر نه لرم» یا ووایي: «موضوع پېچلې ده»، په عمل کې د قصابانو په کتار کې ناست دی. د ماشومانو د عام وژنې پر وړاندې بېطرفي پخپله شرارت دی.
هغه ورځ رایاده کړئ چې نتانیاهو په خپل توکمپاله غرور سره د کمرې مخې ته ودرېد او ویې ویل: «نه پرېږدم چې د غزې ماشومان د تفریحي پارک او ژوبڼ رنګ وویني.»
دا خبره څومره لوڅه او بربنډه وه؛ څومره یې د دې ناروغ ذهنیت ماهیت څرګنداوه. هغه غوښتل د یوې خاورې ماشومان له تر ټولو لومړنیو ماشومانه تجربو څخه محروم کړي، خو تاریخ له زورواکو سره عجیبه ټوکې کوي.
د غزې ماشومانو ښايي د ژوبڼ رنګ نه وي لیدلی، خو ټولې نړۍ ته یې د ازادۍ او سرلوړۍ درس ورکړ. او په مقابل کې، وګورئ چې ژوبڼ څوک شو!
هغه اپارتاید نظام، هغه تر غاښونو پورې وسلهوال پوځیان چې د بېپیلوټه الوتکو د نڅا تر سیوري لاندې یې په لېونیو خنداګانو کورونه الوزول او پر کنډوالو د ګډا لپاره یې په انسټاګرام کې پوسټونه خپرول؛ ایا هغوی له یوه بشري ژوبڼ پرته بل څه نندارې ته وړاندې کړل؟
کله چې انسانیت، اخلاق، حیا او شرافت د یوه نظام له وجود څخه تش شي، نو ټول ټکنالوژیک وسایل او د «مرکاوا» ټانکونه تر عصري داړونکو حیواناتو لپاره له پنجرو پرته بل څه نه وي.
جلاد فکر کاوه چې غزه به په پنجره بدله کړي، خو له دې ناخبره و چې پخپله هغه او پلویان یې په تلابیب او واشنګټن کې د تاریخ د ویښو سترګو پر وړاندې د بشپړ وحشت په نندارتون بدل شوي وو.
نن د رسنیو تر ټولو ستره تېروتنه دا ده چې غزه د «حوادثو» تر پاڼې محدوده وساتو.
که د اکتوبر اوولسمه یوازې د اوښکو، یوازې د رواني ټپونو او یوازې د تورې جامې اغوستلو ورځ وبولو، نو د دښمن د پلان ټول اړخونه مو روښانه کړي دي. هغوی غواړي غزه یوازې د یوه بېوسه او ذلیل قرباني په توګه وښيي؛ داسې څوک چې لاس یې د خوړو لپاره اوږد کړی وي، پر کنډوالو یې اوښکې تویې کړې وي او په یوه بشپړ وران ښار کې ژوند کوي، او د دې ورانۍ لامل په توګه دې، د بېلګې په توګه حماس ترهګر وبلل شي!
نه! غزه د انسان د فطرت هنداره ده. نه حماس ترهګر دی، او نه اسرائیل، د نتانیاهو ګوند او
د دغه رژیم ګډ مېشتځایونه د ژغورنې او هوساینې نښې دي.
نتانیاهو د ۲۰۲۲ کال د ډسمبر په ۲۹مه، په کنېسټ کې د لوړې کولو پر مهال لاس پورته کړ. دغه لاس د لیکود ښي اړخي ګوند او د هغه د افراطي متحدانو ترمنځ د یوه ائتلافي حکومت د جوړېدو نښه وه. خو د اکتوبر اوومې هر څه بدل کړل.
د ۲۰۲۳ کال او له هغه وروسته پېښو وښوده چې اسرائیل ونه توانېد داسې ټکنالوژي جوړه کړي چې د اسرائیلو د اقتصاد د بېثباتۍ ستونزه هواره کړي؛ د نوښتګرو شرکتونو لپاره نور هېڅ معجزه نه وه پاتې او د هغوی صنعتي میراث د نابودۍ پر لور روان و.
د ایران د لیرې واټن توغندیو او د حماس، لبنان او یمن د توغندیو او مرمیو د لوګي او اور په منځ کې، سیلیکون وادي د نړۍ د ټکنالوژۍ له دویم لوی مرکز څخه د شک او بدمرغۍ پر یوې درې بدل شو.
سیلیکون وادي د درېیو لسیزو په اوږدو کې هڅه کړې وه چې د ستونزو د حل لپاره تر ټولو پرمختللو ټکنالوژیو ته لاسرسی ومومي، خو د اکتوبر له اوومې وروسته هر څه بدل شوي وو.
اسرائیلو د خپل بقا لپاره د زرګونو فلسطیني ماشومانو ژوند اخیستی او له دې عام وژنې خوند اخلي، خو نه پوهېږي چې غزه د تاریخ د عقللرونکو د پوهاوي او شعور اوج دی.
په معاصر تاریخ کې مو چېرته لیدلي چې یو پلار د خپل بېساه ماشوم جسد په لاسونو کې پورته کړي او ووایي: «له قدس دې قربان وي، حسبنا الله و نعم الوکیل»؟
د نړۍ په کوم ځای کې مو لیدلي چې یوه مور د خپل کور د ایرې او خاورو په منځ کې ودرېږي، په زاریو نه، بلکې په ټینګ هوډ کمرې ته وګوري او د خپلې خاورې ملاتړ وکړي؟
دا نور یوه پېښه نه ده؛ دا یو پوهنتون دی. دا د ویښتیا هغه نقطه ده چې په کولمبیا، هارورډ او سوربون پوهنتونونو کې یې میلیونونه محصلین د پانګوالۍ له خوبه راویښ کړل، څو د فلسطین د ازادۍ شعارونه ورکړي.
هغه ماشومان او ښځې چې د اکتوبر په اوولسمه یې ژوندونه له لاسه ورکړل، د انسان په وجدان کې یې د تمدني پوهاوي تخم وکرلو.
له همدې امله غم باید موږ مات او ناهیلي نه کړي؛ بلکې باید مقاومت او مبارزې ته دوام ورکړو.
د اکتوبر اوولسمه د ټکنالوژیک وحشت پر وړاندې د عقل د مقاومت ورځ ده. دا د هغه انساني هوډ د نه ماتېدنې د ثابتولو ورځ ده چې خپله خاوره له اسمان سره نه تبادله کوي.
عربي پارلمان (د عرب هېوادونو د ټولنې مجلس) د فلسطینیانو پر وړاندې د اسرائیلو له خوا ترسره شوې نسلوژنه د یوه جنایت په توګه په رسمیت پېژندل تایید کړل او وړاندیز یې وکړ چې د اکتوبر ۱۷مه دې د یادې ورځې په توګه وټاکل شي.
عربي پارلمان په خپله پرېکړهلیک کې وړاندیز وکړ چې د هر کال د اکتوبر ۱۷مه دې د «په غزه کې د نسلوژنې د قربانیانو د یاد ورځې» په نوم ونومول شي او د دې جنایت د عاملانو د حساب ورکولو لپاره یې د ملي، سیمهییزو او نړیوالو ټولو حقوقي میکانیزمونو د کارولو غوښتنه وکړه.
دا پرېکړهلیک د عربي پارلمان د څلورمې تقنیني دورې د دویم عادي پړاو په دویمه غونډه کې تصویب شو. غونډه د قاهرې په ښار کې د عرب هېوادونو د ټولنې په مرکزي دفتر کې جوړه شوې وه او په هغې کې د فلسطین د اشغال شویو سیمو وضعیت تر بحث لاندې ونیول شو.
د المعمداني روغتون نرسانو د هغې تیارې شپې په پای کې لیکلي وو:
«موږ ستړي یو، خو هېڅکله نه ماتېږو. د وینې هر څاڅکی هغه څراغ دی چې بېرته کور ته د ستنېدو لاره روښانوي.»
نن د اکتوبر اوولسمې څخه درې کاله تېر شوي دي، خو د غزې نوم نه یوازې د نړۍ له حافظې نه دی پاک شوی، بلکې لا هم د نړۍ په ګوټ ګوټ کې انګازې کوي.
د لویو ښارونو له واټونو او میدانونو څخه نیولې تر پوهنتونونو او فرهنګي غونډو پورې،
لا هم د هغو خلکو غږ اورېدل کېږي چې د غزې نوم نارې وهي او د دې سیمې د خلکو د کړاو او بېځایه کېدو د پای ته رسېدو غوښتنه کوي.
درې کاله تېر شوي، خو غزه لا هم ژوندۍ ده؛ د ملتونو په حافظه، په ویښو وجدانونو او په هغو چیغو کې ژوندۍ ده چې نه پرېږدي د خلکو کړاوونه یې هېر شي.
نن هغه ورځ ده چې موږ ټول باید د هندارې مخې ته ودرېږو او له ځانه وپوښتو:
موږ د دې تلې په کومه خوا کې ناست یو؟
غزې خپله ازموینه ورکړه او په سرلوړۍ ودرېده؛ اوس زموږ وار دی چې وښیو د تاریخ په دې سخت حالت کې مو خپل فطرت په کومه او د څه په بیه پلورلی دی.
د المعمداني د ماشومانو وینه نه پاکېږي؛ هغه وینه یو بیرغ دی چې تاریخ د انسانانو د پوهاوي پر سر رپولی دی.
