د اصفهان د موسیقۍ مکتب؛ د ایران د فرهنګي میراث یوه خزانه
پارس تودی- اصفهان، د ایران ژوندی او درزا وهونکی زړه، چې تر ډېره د صفوي دورې د فیروژهیي ګنبدونو او پرتمینې معمارۍ له امله پېژندل کېږي، په خپل زړه کې د موسیقۍ داسې خزانه لري چې له پېړیو راهیسې یې د ایران غږ ته بڼه ورکړې ده.
د پارس تودی له راپور سره سم، د حسن کسایي له عرفاني نای څخه د تاج اصفهاني تر طلایي غږ پورې، دغه ښار تل د ایراني کلاسیکې موسیقۍ د سترو استادانو د هنر ډګر پاتې شوی دی. د پارس تودی د راپور له مخې، په ۲۰۱۱ کال کې د اصفهان د دودیزې موسیقۍ مکتب د ایران د ملي ناملموس فرهنګي میراث په نوملړ کې ثبت شو او د ایراني کلتور د یوه مهم بنسټ په توګه یې ځای تثبیت شو.
د «بیات اصفهان» په نوم د غږیز مقام ځای د دغه میراث په زړه کې دی؛ دا د ایراني موسیقۍ له تر ټولو مشهورو نغمو څخه یوه ده چې په عاشقانه ځانګړنو پېژندل کېږي. بیات اصفهان ډېری وخت د «حسرت نغمه» بلل کېږي؛ دا د موسیقۍ هغه سفر دی چې انسان د نازک غم نړۍ ته وړي، لکه یوه عاشقانه کیسه چې هېڅکله له خپل احساساتي مسیر څخه نه وځي.
د اصفهان د موسیقۍ روح
بیات اصفهان د «همایون» له مقام څخه سرچینه اخلي، چې د ایراني کلاسیکې موسیقۍ له اصلي چوکاټونو څخه یو دی. دغه نغمه د ژورې او پرلهپسې لطافت په وسیله د مینې کیسه بیانوي. د موسیقۍ د نورو مقامونو پر خلاف، چې د بېلابېلو احساساتو ترمنځ بدلون مومي، بیات اصفهان د یوه ثابت احساساتي مسیر له لارې اورېدونکی په یوه میوزیکل کیسه کې راښکېلوي.
د دې نغمې لحنونه ان هغو کسانو ته هم د پېژندلو وړ دي چې له ختیځې موسیقۍ سره بلد نه دي. په دې نغمو کې له کوچني میوزیکل ګام سره ورتهوالی او د نیمپردهییزو ظریفو بدلونونو شتون لیدل کېږي، چې هغوی ته په بشپړه توګه ایراني خوند وربخښي. د دې نغمې احساساتي اوج د «عشاق» په نوم په یوه ځانګړي ګوښه کې رامنځته کېږي؛ د دې برخې نوم پخپله د هغې د عاطفي ژورتیا څرګندونه کوي.
له میوزیکلو نغمو ورهاخوا
د ایران په موسیقۍ کې د اصفهان رول یوازې په تخنیکي جوړښتونو پورې محدود نه دی، بلکې له نغمو او سندرو سره د دغه ښار له پخوانۍ مینې څخه سرچینه اخلي. د صفویانو په دوره کې، کله چې اصفهان د ایران پلازمېنه وه، موسیقي د دربار د ژوند یوه برخه وه او شهزادګان اړ وو چې موسیقي زده کړي.
ځینې څېړونکي په دې باور دي چې له موسیقۍ سره د اصفهان اړیکه ان د صفویانو له واکمنۍ وړاندې، د ایران د لرغوني تاریخ په زړه کې رامنځته شوې وه. هغه څه چې د اصفهان موسیقي یې تلپاتې کړې، د دغه ښار د روح د انعکاس وړتیا ده؛ یو روح چې عاشقانه، مفکوروي او له خاطرو سره ګډ دی.
د اصفهان د موسیقۍ په مکتب کې، ساز غږوونکی له سندرغاړي سره د «مناسبخوانۍ» په نوم په یوه تخنیک کې همغږي کېږي او د غږ او ساز ترمنځ یوه لطیفه مکالمه رامنځته کېږي. غږیز تاوونه او ښکلاوې د شعر د احساساتي ښکلا د زیاتولو لپاره کارول کېږي او د دغه مکتب په یوه ځانګړې ځانګړنه بدله شوې ده.
دغه مکتب د ګاونډیو قومونو نغمې هم په ځان کې ځای کړې دي؛ لکه د قشقایي، بویراحمدي او دزفولي قومونو موسیقي، چې په دې توګه د اصفهان د فرهنګي تنوع پر یوه نښه بدله شوې ده.
د نغمو ساتونکي
د اصفهان د موسیقۍ د هغو استادانو د تلپاتې پاتې کېدو پوروړي یو چې دغه شفاهي دود یې له یوه نسل څخه بل ته لېږدولی او ساتلی دی. د قاجاریانو په دوره کې، تعزیهخوانانو د اصفهان ځانګړی سبک تهران ته یووړ او د موسیقۍ پر یوه نوي نسل یې اغېز وکړ.
د سید رحیم اصفهاني، تاج اصفهاني او نورو په څېر څېرو د دغو نغمو په ثبتولو او ښوولو سره د ښار موسیقي ژوندۍ وساتله. سید عبدالرحیم اصفهاني، چې په حیرانوونکې حافظه او لطیف غږ مشهور و، د تاج اصفهاني، ادیب خوانساري او حبیب شاطرهاجي په څېر شاګردان وروزل.
عبدالحسین برازنده، د تار، ویولون او سنتور استاد، د خپل وخت له شاعرانو او موسیقيپوهانو سره همکاري وکړه او داسې آثار یې رامنځته کړل چې په ایراني اوپرا او اوپرېټ کې مهم پړاوونه ګڼل کېږي. هغه تر ۳۰۰ ډېرې موسیقايي ټوټې جوړې کړې، خو یوازې ۳۰ آثار یې اجرا شول.
جلال تاج اصفهاني، چې د شلمې پېړۍ له مشهورو څېرو څخه و، د اصفهان د غږیز مکتب په بیا راژوندي کولو کې مهم رول ولوباوه او د محمدرضا شجریان او حسین خواجهامیري په څېر هنرمندانو ته یې روزنه ورکړه. د هغه آثار، چې «آتش دل» هم پکې شامل دی، د فارسي شعر د دوستۍ او لطافت څرګندونه کوي.
نن ورځ ډاکټر محمدمهدی واعظي اصفهاني، چې په هنري نوم محمد اصفهاني پېژندل کېږي، دغه میراث ته دوام ورکوي. هغه د دودیزې موسیقۍ او پاپ موسیقۍ په یوځای کولو سره د ایراني کلاسیک غږ نوو نسلونو ته ورپېژندلی او د اصفهان د موسیقۍ روح یې ژوندی ساتلی دی.
د اصفهان موسیقي لا هم د دغه ښار په باغونو، انګړونو او د خلکو په زړونو کې انګازې کوي؛ دا یوه تلپاتې نغمه ده چې د پېړیو تاریخ، احساس او هنر په هره میوزیکل ټوټه کې له ځان سره لېږدوي.
