شاید چین  د ایران په څیر تنګی وتړي

د بل کلنټن په حکومت کې د امریکا د دفاع مرستیال وزیر چارلس فریمن په هرمز تنګي د اسلامي جمهوریت کنټرول ته اشاره وکړه او خبرداری یې ورکړ چې چین ممکنه ده  د ایران په څیر عمل وکړي او د تایوان تنګی وتړي.

د جورج ډبلیو بوش په حکومت  کې په سعودي عربستان کې د امریکا د سفیر په وینا، ایران په دې جګړه کې ښودلې چې کولی شي د متحده ایالاتو په وړاندې ودریږي.
د نړیوالو امنیتي چارو لپاره د امریکا د دفاع پخواني مرستیال وزیر چارلس فریمن د آسټرالیا - لبناني ژورنالیست او پوډکاسټر ماریو نواف سره د امریکا او اسراییلو لخوا د ایران په وړاندې د تحمیل شوې جګړې او له چین سره د هغې د اړیکو په اړه مرکه وکړه.
نواف وویل: "په دې جګړه کې د ایران له بریا وروسته د چین دریځ څه دی؟ ایران د هرمز تنګي کنټرولوي. ایران له چین سره ډېرې نږدې اړیکې لري. موږ اوس په  هرمز تنګي کې د ایران د مالیې راټولولو خبرې اورو. دا واقعا لیونی کونکی ده  چې موږ دا د دې جګړې له زړه ګورو. په دې نوي واقعیت کې د چین دریځ څه دی؟ زه دا نه وایم چې د امریکا د امپراتورۍ سقوط پیل شوی، خو زه دا وایم چې موږ د څو لسیزو دمخه په پرتله یو نوی نړیوال نظم ګورو."
په سعودي عربستان کې د امریکا پخواني سفیر ځواب ورکړ: "هو، زه به ووایم چې نوی نړیوال نظم څو قطبي نه دی لکه څنګه چې ادعا شوې ده ... موږ اوس په شبکه ولاړ سیسټم کې یو چیرې چې کوچني هیوادونه، منځني ځواکونه د چلولو او انتخاب آزادي لري چې دوی هیڅکله مخکې نه درلوده."
د فریمن په وینا، "ایران همدا اوس  دا په یو ډول ښیې، یو منځنی ځواک کولی شي د یو زبرځواک په وړاندې ودریږي. د جګړې ماهیت  په  سپوږمکیو او ډرونونو سره بدل شوی دی."
هغه ادامه ورکړه: "زه ډاډه یم چې د هرمز تنګي په اړه د چین دریځ به دوه ګوڼه  وي. له یوې خوا، دا په زړه پورې ده چې چین (اوسنی حکومت) د ملګرو ملتونو د جوړیدا پر مهال یو غیرقانوني دولت و، البته، چین د ملګرو ملتونو له  بنسټ ایښودونکو هیوادونو و، خو چین د بل حکومت لاندې و، کوم چې د چین جمهوریت (تایوان) و. چینایي کمونیسټان یو غیرقانوني دولت وو، او متحده ایالات توانیدلي وو چې دوی د 23 کلونو لپاره له ملګرو ملتونو بهر وساتي. اوس دوی د ملګرو ملتونو او د هغې د منشور او نړیوال قانون ترټولو لوی مدافعین دي."
د متحده ایالاتو پخواني مرستیال دفاع وزیر زیاته کړه: "امریکایان پخوا په نړۍ کې د قانون د حاکمیت اتلان وو، خو اوس موږ په نړۍ کې د ځواک کارولو اتلان یو. چین برعکس دی."
فریمن ادعا وکړه: "د هرمز تنګي په اړه، د سمندر د قانون د کنوانسیون له مخې، دا یوه نړیواله اوبلاره  ده او باید خلاصه پاتې شي. د دې کنوانسیون له مخې، ایران حق نلري چې هغه څه وکړي چې اوس یې کوي، او چینایان د دې مخالف دي."
هغه دا هم ادعا وکړه: " (چین) د عملي دلایلو لپاره د هرمز تنګي خلاصول غواړي (دوی غواړي د هرمز تنګي خلاص شي). دوی د متحده ایالاتو په ملاتړ نړیوال سیسټم کې واک او سوکالۍ ته ورسیدل، هغه  سیسټم چې امریکا یې ویجاړوي خو چین د ساتنې لپاره لیوالتیا لري. له بلې خوا، د اسلامي انقلاب ساتندویه ځواک  د خلکو په څیر ... زه فکر کوم چې د چین د خلکو د آزادۍ اردو کې داسې خلک شتون لري چې وايي، هورا! ایران زموږ لپاره د تایوان تنګي د تړلو لپاره یو مثال جوړ کړی دی،' او زه تصور کوم چې همدا اوس په بیجینګ کې د دې په اړه بحثونه روان دي."