در برنامه " راهی به سوی نور" به بررسی و تفسیر آسان و روان آیات قرآن کریم پرداخته می شود. در این برنامه " راهی به سوی نور" به بررسی و تفسیر آیات قرآن کریم ، سوره سبا آیه های 14 تا 17 پرداخته می شود .

  بسم الله الرحمن الرحیم

با درود به روان پاک پیامبر رحمت، حضرت محمد مصطفی صلّی الله علیه و آله و سلّم و با سلام به حضور شما شنوندگان گرامی، با برنامه­ای دیگر از "راهی به سوی نور" در خدمت شما هستیم تا با تفسیر آسان و روان آیاتی دیگر از کلام الهی در قرآن کریم آشنا شویم.

ابتدا به تلاوت آیه 14 از سوره سبأ گوش می‌سپاریم:

«فَلَمَّا قَضَیْنَا عَلَیْهِ الْمَوْتَ مَا دَلَّهُمْ عَلَى مَوْتِهِ إِلَّا دَابَّةُ الْأَرْضِ تَأْکُلُ مِنسَأَتَهُ  فَلَمَّا خَرَّ تَبَیَّنَتِ الْجِنُّ أَن لَّوْ کَانُوا یَعْلَمُونَ الْغَیْبَ مَا لَبِثُوا فِی الْعَذَابِ الْمُهِینِ»

ترجمه این آیه چنین است:

«پس چون مرگ را بر سلیمان مقرّر کردیم، کسی آنان [جنیان] را بر مرگ او آگاه نساخت، مگر جنبنده‌ی زمین [موریانه] که عصایش را می‌خورد. پس چون [پیکر]  سلیمان به زمین افتاد، جنیان دریافتند که اگر غیب می‌دانستند، در آن عذاب خوار کننده [باقی] نمی‌ماندند» 

در برنامه قبل، به چند نمونه از صنایع دوران حکومت سلیمان و تمدن آن دوران اشاره شد. این آیه می‌فرماید: سلیمان با همه شوکت و عظمتش، هنگامی که خداوند مرگ وی را مقرّر کرد، در حالی که به عصایش تکیه داده بود، فرشته مرگ جان او را گرفت. او در همان حال ماند تا آنکه موریانه‌ای پایین عصای او را خورد و او بر زمین افتاد؛ آنگاه مردم از مرگ سلیمان مطلع شدند.

جنّیانی که در دستگاه سلیمان کار می‌کردند، همانند انسانهای کارگر، از این موضوع اطلاع نداشتند. آنها پس از آنکه پیکر سلیمان بر زمین افتاد، از مرگ او آگاه شدند. در حالی که اگر علم غیب داشتند و زودتر مطلع می‌شدند، از کارهای سخت و سنگین و پر زحمتی که بر عهده آنان بود، دست بر می‌داشتند.        

حضرت علی(ع) در خطبه 182 نهج‌البلاغه می‌فرماید: اگر کسی می‌توانست از مرگ رهایی یابد و برای همیشه در دنیا زندگی کند، سلیمان پیامبر بود که جنّ و انس در تسخیر او بودند و دارای مقام نبوت بود و (در درگاه الهی) قرب و منزلتی بزرگ داشت.

از این آیه می‌آموزیم:

1. اگر انسان به مقام نبوت و سلطنت هم برسد، از مرگ در امان نیست. پس هیچگاه به مقام و جایگاه یا امکانات و دارائیهای  خویش مغرور نشویم که روزی باید همه اینها را بگذاریم و تنها از این جهان برویم.
2. سلیمان با آن همه اقتدار و شوکت و عظمت، توسط موریانه‌ای بر زمین افتاد و تا آن موقع،  سپاهیان و لشکریانش از مرگ وی اطلاع نداشتند.

اکنون به تلاوت آیه 15 از سوره سبأ گوش می‌سپاریم:

«لَقَدْ کَانَ لِسَبَإٍ فِی مَسْکَنِهِمْ آیَةٌ جَنَّتَانِ عَن یَمِینٍ وَشِمَالٍ  کُلُوا مِن رِّزْقِ رَبِّکُمْ وَاشْکُرُوا لَهُ  بَلْدَةٌ طَیِّبَةٌ وَرَبٌّ غَفُورٌ»

ترجمه این آیه چنین است:

«برای قوم سبأ در محل سکونتشان نشانه‌ای [از قدرت و رحمت الهی]  بود. دو باغ [بزرگ] از راست و چپ. از روزی پروردگارتان بخورید و شکر او را به جای آورید. شهری پاک و پاکیزه و پروردگاری آمرزنده»

در برنامه قبل، به سرگذشت دو پیامبر الهی، یعنی حضرت داود و حضرت سلیمان اشاره کردیم که در اوج قدرت و عظمت، شکرگزار نعمتهای الهی بودند و از آن نعمتها در جهت خدمت به مردم و حفظ امنیت استفاده می کردند. اما این آیه و آیات بعد به سرگذشت قوم سبأ می‌پردازد که در نعمتهای الهی غوطه‌ور بودند، اما کفران نعمت کردند و به کیفری گرفتار شدند که مایة عبرت همگان شد.    

قوم سبأ در منطقه‌ای خوش آب و هوا از یمن زندگی می‌کردند. آنها با ساختن سدّی بزرگ و مستحکم، توانسته بودند آب را در پشت آن ذخیره کنند. به همین لحاظ از نظر  کشاورزی و دامداری قوی بودند و کشوری آباد داشتند.

نهری عریض و طویل که منطقه را سیراب می‌کرد، از پای سدّ جاری بود و دو طرف آن  باغها و بوستانهایی قرار داشت که در طول سال محصولات متنوعی می داد. منطقه‌ای حاصلخیز با هوایی پاک و درختانی پربار که نشانگر لطف و عنایت خداوند به این قوم بود. علاوه بر این نعمتها، رحمت و مغفرت الهی نیز شامل حال آنان بود؛ خداوند از خطاها و گناهان آنها در می‌گذشت و از روزی فراوان آنان نمی‌کاست.

از این آیه می‌آموزیم:

1. طبیعت زیبا،  مناظر شگفت انگیز طبیعی و درختان و محصولات متنوع آنها، همگی از آیات و نشانه های عظمت آفریدگار جهان هستند.
2. آبادی زمین از طریق کشاورزی و زراعت، بستر جلب لطف و رحمت الهی است و منافاتی با آخرت گرایی ندارد.

اکنون به تلاوت آیات 16 و 17 از سوره سبأ گوش می‌سپاریم:

«فَأَعْرَضُوا فَأَرْسَلْنَا عَلَیْهِمْ سَیْلَ الْعَرِمِ وَبَدَّلْنَاهُم بِجَنَّتَیْهِمْ جَنَّتَیْنِ ذَوَاتَیْ أُکُلٍ خَمْطٍ وَأَثْلٍ وَشَیْءٍ مِّن سِدْرٍ قَلِیلٍ»، «ذَلِکَ جَزَیْنَاهُم بِمَا کَفَرُوا وَهَلْ نُجَازِی إِلَّا الْکَفُورَ»

ترجمه این آیات چنین است:

«اما آنها [از خدا] روی گرداندند و ما سیل ویرانگر را بر آنها فرستادیم و دو باغ [پرمحصول]  آنها را به دو باغ با میوه‌های تلخ و درختان شوره گز و اندکی از درخت سدر، مُبدل ساختیم»، «این را به خاطر کفرانشان به آنها جزا دادیم و آیا جز کفران کننده [و ناسپاس] را کیفر می‌دهیم؟»                           

مردم در برابر نعمتهای الهی، چه مادی و چه معنوی دو دسته‌اند. گروهی سپاسگزار و گروهی ناسپاس/ گروهی از مردم با مشاهده نعمتها، به یاد خدا می‌افتند و از نعمتها در مسیری که موجب خشنودی اوست، استفاده می‌کنند. گروهی نیز از یاد خدا غافلند و در بهره‌ برداری از نعمتها، تنها به دنبال لذّات خود و ارضای خواسته های نفسانی خویش هستند، گرچه موجب ناخشنودی خداوند شود.

اعراض از یاد خدا نیز گاهی در برابر آیات تکوین در طبیعت است و گاهی در برابر آیات تشریع و دستورات الهی/  قوم سبأ، با آنکه از انواع نعمتهای الهی برخوردار بودند، از خدا روی گرداندند و خواسته های خود را ملاک و معیار همه چیز قرار دادند. آنها تمایلات انسانی را بر خواست خداوند ترجیح دادند و قیامت را به فراموشی سپردند.

آنها قدر نعمتهای الهی را ندانستند و ناسپاسی کردند. ثروتمندان بر نیازمندان و محرومان فخر فروختند و آنها را فراموش کردند. عموم مردم نیز به زندگی دنیا دل بستند و از آخرت و یاد خدا غافل شدند. آنها فراموش کردند که آنچه دارند از جانب خداست و باید بنده او  باشند.

این کفران نعمت، کیفری بزرگ به همراه داشت و سیلی عظیم، شهر و باغها و بوستان‌های آنها را زیر و رو کرد. آن خاک حاصلخیز در اثر سیلاب، از بین رفت و درختان بی ثمر شدند، تا آنجا که دیگر از آن محصولات چهار فصل خبری نبود و به جای آن، درختان  بی حاصل یا با میوه های تلخ و بد مزه می‌رویید.

از این آیات می‌آموزیم:

1. ناسپاسی با زبان و کفران نعمت در عمل، کیفر دنیوی را به دنبال دارد و این بخشی از نظام کیفر و پاداش الهی است. 
2.  سرنوشت افراد و اقوام به دست خود آنهاست و این سنت‌ الهی دربارة پیشینیان و آیندگان است.
3. اصرار بر گناه و استمرار آن، زمینه نزول عذاب را فراهم می کند، ولی اگر انسان  اصرار بر گناه  نداشته باشد، خداوند بخشنده و آمرزنده است.

با پایان یافتن این برنامه، شما عزیزان را به خدای بزرگ می‌سپاریم و در انتظار دریافت نظرات و پیشنهادهای شما هستیم. تا برنامه ­ای دیگر و آیاتی دیگر از قرآن کریم، خدا نگهدار.