در برنامه " راهی به سوی نور" به بررسی و تفسیر آسان و روان آیات قرآن کریم پرداخته می شود. در این برنامه " راهی به سوی نور" به بررسی و تفسیر آیات قرآن کریم ، سوره سبا آیه های 22 تا 24 پرداخته می شود .

   بسم الله الرحمن الرحیم

با درود به روان پاک پیامبر رحمت، حضرت محمد مصطفی صلّی الله علیه و آله و سلّم و با سلام به حضور شما شنوندگان گرامی، با برنامه ­ای دیگر از "راهی به سوی نور" در خدمت شما هستیم تا با تفسیر آسان و روان آیاتی دیگر از کلام الهی در قرآن کریم آشنا شویم.

ابتدا به تلاوت آیات 22 و 23 از سوره سبأ گوش می‌سپاریم:

«قُلِ ادْعُوا الَّذِینَ زَعَمْتُم مِّن دُونِ اللَّـهِ  لَا یَمْلِکُونَ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ فِی السَّمَاوَاتِ وَلَا فِی الْأَرْضِ وَمَا لَهُمْ فِیهِمَا مِن شِرْکٍ وَمَا لَهُ مِنْهُم مِّن ظَهِیرٍ»، «وَلَا تَنفَعُ الشَّفَاعَةُ عِندَهُ إِلَّا لِمَنْ أَذِنَ لَهُ  حَتَّى إِذَا فُزِّعَ عَن قُلُوبِهِمْ قَالُوا مَاذَا قَالَ رَبُّکُمْ  قَالُوا الْحَقَّ وَهُوَ الْعَلِیُّ الْکَبِیرُ»

ترجمه این آیات چنین است:

«بگو: کسانی را که غیر از خدا [معبود خود] پنداشته‌اید، بخوانید. آنها به اندازه ذرّه‌ای مالک چیزی در آسمان‌ها و زمین نیستند؛ و برای آنها [برای معبودهای خیالی شما]، در [اداره و آفرینش] آسمان و زمین هیچ شرکتی نیست و از میان آنان هیچ پشتیبانی برای خدا نیست»، «و شفاعت نزد خداوند سودی ندارد مگر برای کسی که او اجازه دهد. تا زمانی که هراس و اضطراب از دل‌های آنان برطرف شود، از آنان پرسند: پروردگارتان چه گفت؟ پاسخ می‌دهند: حق، و او بلندمرتبه و بزرگ است»

این آیات که خطاب به مشرکان و بت پرستان مکه است، با طرح سؤالاتی منطقی، عقاید بی‌پایه آنان را به چالش می‌کشد. ابتدا می‌فرماید: شما برای خداوند شریکانی قائل هستید و معتقدید برخی امور هستی به دست آنهاست. اگر چنین است آنها را بخوانید و از آنان بخواهید گره از کارتان بگشایند و مشکلات شما را برطرف کنند. آنها یا باید مالک بخشی از آسمان و زمین باشند، یا شریک خداوند در آفرینش و اداره هستی/ و یا لااقل معاون و یاور او در کارها باشند، تا بتوانند در کار این عالم نقشی داشته باشند.

از آنجا که یکی از اعتقادات مسلمانان، شفاعت پیامبران و اولیای خداست، در پاسخ به این سؤال که چه تفاوتی میان بتها و شفیعان است، آیه بعد می‌فرماید: پیامبران و اولیای خاص خدا نیز مخلوق خدا هستند و همچون دیگر مخلوقات از خود قدرتی ندارند. اما خداوند به آنها اجازه داده است از برخی افراد شفاعت کنند.  

 همه می دانیم که خداوند پیامبران را به عنوان واسطه هایی برای هدایت مردم فرستاده و دستوارت خود را به آنها وحی کرده است. آنها نیز این تعالیم را به مردم می‌رسانند. در شفاعت نیز، آن عده از مؤمنان که در انجام وظایف دینی کوتاهی کرده‌اند، نزد انبیاء الهی رفته و از آنها می‌خواهند که میان آنها و خداوند واسطه شوند، تا خداوند توبه آنها را بپذیرد. این کار موجب می‌شود همان طور که توبه راهی برای بازگشت به درگاه خداوند است، آنها به سوی اولیای خدا رفته و با جلب رضایت آنها، زمینه رضایت و خشنودی خداوند را  فراهم کنند.

از این آیات می‌آموزیم:

1. تصور مالک و آفریدگاری غیر خدا، که بتواند معبود انسان واقع شود، تصوری کاملا موهوم و خیالی است.
2. جهل و عجز و ناتوانی انسان، اقتضا می‌کند که در کارها شریک بگیرد و از دیگران یاری بطلبد. اما خداوند عالم قادر، به هیچ وجه نیازمند شریک و یاور نیست.
3. شفاعت به این معنا نیست که شفاعت کنندگان از خداوند مهربان ترند، زیرا این خداوند است که به اولیای خاص خود اجازه شفاعت می‌دهد.
4. انسانهای کافر و مُجرم،  بالاخره روزی به حقانیت راه پیامبران و سخن خداوند اقرار خواهندکرد، اما چه سود؟

اکنون به تلاوت آیه 24 از سوره سبأ گوش می‌سپاریم:

«قُلْ مَن یَرْزُقُکُم مِّنَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ  قُلِ اللَّـهُ  وَإِنَّا أَوْ إِیَّاکُمْ لَعَلَى هُدًى أَوْ فِی ضَلَالٍ مُّبِینٍ»

ترجمه این آیه چنین است:

«بگو: چه کسی شما را از آسمانها و زمین روزی می‌دهد؟ بگو: الله! و البته [یکی از] ما یا شما بر هدایت یا در گمراهی آشکار هستیم»

پس از موضوع خالقیت در آیه قبل، این آیه موضوع رازقیّت را مطرح کرده و می‌فرماید: چه کسی اسباب روزی شما را فراهم کرده است؟ چه کسی ابر و باد را می‌فرستد تا باران نازل شود و زمین خشک، آماده‌ کشت و زرع گردد؟ چه کسی دانه را در درون خاک پرورش می‌دهد تا انواع محصولات برای شما فراهم شود؟ چه کسی خورشید را مأمور تأمین نور و گرمای مورد نیاز شما و گیاهان و حیوانات شما کرده است؟ آسمان و زمین به فرمان چه کسی، این گونه اسباب حیات را برای انسان فراهم کرده است؟

شما در تمام این کارها برای خدا شریک قائلید، در حالی که ما همه این موهبتها را از جانب خدای واحد بدون شریک می‌دانیم. بدون شک، این دو عقیده با هم در تضاد است. شما فکر کنید و ببینید اگر حرف ما درست است، بپذیرید و اگر نادرست است، نپذیرید.

در واقع پیامبر، از سوی خود قضاوت نمی‌کند و نمی‌گوید که ما بر حق هستیم و شما بر باطل/  بلکه با شیوه‌ی انصاف برخورد کرده و می‌فرماید: یکی از ما دو گروه مشمول هدایت هستیم و گروه دیگر، گرفتار ضلالت/  هر کدام از ما باید با عقل و منطق بررسی کنیم و ببینیم کدام عنوان بر عقیده ما صدق می‌کند: هدایت یا ضلالت؟

از این آیه می‌آموزیم:

1. در تعلیم و تربیت، به جای القاء یک سویه و تلقین وار مطالب، باید بیشتر از شیوه‌ی سؤال استفاده کنیم تا وجدان مخاطبان بیدار شود و خود درباره موضوعات بیندیشند.
2. گرچه انسان با تلاش و کوشش خود، انواع محصولات را تولید می کند، اما اسباب آنها به دست خداست. آب، خاک و دما، از عواملی هستند که در کشاورزی و دامداری نقش مهمی دارند و از موهبتهای الهی به انسان به شمار می روند.
3. روزی آسمان، نور و حرارت و ابر و باد و باران است و روزی زمین، همه میوه ها و برکات زمین است.  
4. در  بحث و گفتگو با مخالفان، ادب و انصاف را رعایت کنیم، نه آنکه بگوییم: ما بر حق هستیم و شما بر باطل!/

با پایان یافتن این برنامه، شما عزیزان را به خدای بزرگ می‌سپاریم و در انتظار دریافت نظرات و پیشنهادهای شما هستیم. تا برنامه ­ای دیگر و آیاتی دیگر از قرآن کریم، خدا نگهدار.