در برنامه " راهی به سوی نور" به بررسی و تفسیر آسان و روان آیات قرآن کریم پرداخته می شود. در این برنامه " راهی به سوی نور" به بررسی و تفسیر آیات قرآن کریم ، سوره سبا آیه های 48 تا 54 پرداخته می شود .

بسم الله الرحمن الرحیم

با درود به روان پاک پیامبر رحمت، حضرت محمد مصطفی صلّی الله علیه و آله و سلّم و با سلام به حضور شما شنوندگان گرامی، با برنامه­ای دیگر از "راهی به سوی نور" در خدمت شما هستیم تا با تفسیر آسان و روان آیاتی دیگر از کلام الهی در قرآن کریم آشنا شویم.

ابتدا به تلاوت آیات 48 و 49  از سوره سبأ گوش می‌سپاریم:

«قُلْ إِنَّ رَبِّی یَقْذِفُ بِالْحَقِّ عَلَّامُ الْغُیُوبِ»،« قُلْ جَاءَ الْحَقُّ وَمَا یُبْدِئُ الْبَاطِلُ وَمَا یُعِیدُ»

ترجمه این آیات چنین است:

«بگو: همانا پروردگارم حق را [بر دل‌ها] می‌افکند، که او دانای غیبها [و اسرار نهان] است»،

«بگو: حق آمد و باطل نمی‌تواند آغازگر چیزی باشد و نه بازآورنده آن»

در ادامه آیات پیشین درباره حقانیت رسالت پیامبر اسلام (ص)، این آیات می‌فرماید: خدایی که از باطن همه انسانها آگاه است، می‌داند که چه کسی لیاقت دریافت وحی الهی را دارد. لذا پیامبر را به عنوان فرستاده خود، برگزیده است و آیات الهی را که همه براساس حق و حقیقت است، بر قلب او نازل می کند تا او به مردم برساند.

با آمدن پیامبر و انجام رسالت، حق به مردم می‌رسد و روشن می‌شود که غیر دعوت به سوی او، همه باطل است و هر کس و هر چه به جای خدا به مردم معرفی شود، نه قدرت دارد چیزی را بیافریند و نه قدرت دارد آنچه را از میان رفته بازگرداند. کفر و شرک، راه‌های باطل هستند که دربرابر حق، قدرت ایستادگی و ماندگاری ندارند. البته طبیعی است تا وقتی حق برای عموم مردم ظاهر و آشکار نشده، باطل جولان کرده و سعی می‌کند خود را قدرتمند و پایدار نشان دهد، اما دوران باطل کوتاه است و خیلی زودتر از آنچه گمان می‌کند، از میان می‌رود.

از این آیات می‌آموزیم:

    خداوند حق است و هرچه از جانب او باشد، حقانیت دارد. معیار حق و باطل، قول و فعل الهی است.

    حق بر باطل پیروز است و در نگاه کلی، از باطل کاری بر نمی‌آید.

    آغاز و انجام جهان به دست خداست و در این میان، باطل تحرکاتی دارد، ولی همچون کف روی آب از بین رفتنی است.

اکنون به تلاوت آیه 50 از سوره سبأ گوش می‌سپاریم:

«قُلْ إِن ضَلَلْتُ فَإِنَّمَا أَضِلُّ عَلَى نَفْسِی وَإِنِ اهْتَدَیْتُ فَبِمَا یُوحِی إِلَیَّ رَبِّی إِنَّهُ سَمِیعٌ قَرِیبٌ»

ترجمه این آیه چنین است:

«بگو: اگر من گمراه شده باشم، به زیان خود گمراه شده‌ام و اگر هدایت یافته باشم، به سبب آن است که پروردگارم به من وحی می‌کند، که او شنوای نزدیک است»

در این آیه، خداوند پیامبرش را مأمور می‌کند تا به مردم اعلام کند، حتی من هم که پیامبر خدا هستم، هدایت را از طریق وحی الهی دریافت کرده ام و اگر وحی الهی در کار نبود، من نیز همانند دیگران در گمراهی بودم.

روشن است که عقل نیز حجّت خدا بر ما انسانهاست. اما اگر نور وحی نباشد، چه بسا عقل نیز در میان راه‌های متعدد، در تشخیص حق و باطل دچار خطا شده و انسان در گمراهی باقی بماند.

از این آیه می‌آموزیم:

    آثار و پیامدهای گمراهی یا هدایت انسان، پیش از آنکه به دیگران برسد، به خود انسان باز می گردد.

    خداوند که انسان را آفریده، به حالات و نیازهای او آگاه است و میان او و مخلوقاتش فاصله‌ای نیست.

اکنون به تلاوت آیات 51 و 52 از سوره سبأ گوش می‌سپاریم:

«وَلَوْ تَرَى إِذْ فَزِعُوا فَلَا فَوْتَ وَأُخِذُوا مِن مَّکَانٍ قَرِیبٍ»، «وَقَالُوا آمَنَّا بِهِ وَأَنَّى لَهُمُ التَّنَاوُشُ مِن مَّکَانٍ بَعِیدٍ»

ترجمه این آیات چنین است:

«و کاش می دیدی هنگامی را که [کافران و مشرکان]  هراسان و وحشت زده اند و راه گریزی نیست و از جایی نزدیک دستگیر می‌شوند»، «و می‌گویند: به آن ایمان آوردیم و چگونه از جایی دور دستیابی به آن [به ایمان] ، برای آنان میسر است؟»

در این آیات و آیات پس از آن که آیات پایانی سوره سبأ است، خداوند به پیامبرش و اهل ایمان خبر می‌دهد که منکران قرآن و قیامت که حاضر به پذیرش حق نشده‌اند، روزی را در پیش دارند که فریادشان بلند و جزع و فزعشان بسیار است، اما دیگر سودی ندارد. آنها در آن روز اظهار ایمان می‌کنند، اما ایمان بدون عمل ارزشی ندارد. چنانکه این ایمان که با دیدن عذاب روز قیامت، ابراز می‌شود، کارساز نیست. زیرا ایمان باید در حال اختیار و از روی آگاهی باشد، نه ترس و اجبار/

در دنیا و آخرت، هیچ مجرمی توان فرار از قدرت الهی را ندارد؛ همانگونه که خداوند به همه نزدیک است، مهر و قهر او نیز به بندگان نیکوکار و بدکار نزدیک است، چه نزدیکی مکانی، چه زمانی و چه مقامی/

از این آیات می‌آموزیم:

    توبه و بازگشت از افکار و اعمال انحرافی، در دنیا امکان پذیر است، ولی در آخرت راهی برای بازگشت وجود ندارد.

    به طور طبیعی هر کافری با دیدن عذاب و احساس خطر، اظهار ایمان می‌کند، اما ایمان آگاهانه و انتخابی ارزشمند است، نه ایمان اضطراری و از روی ترس و اجبار.

    قهر و عذاب الهی دور نیست، هرگاه خداوند اراده کند، در هر مکان و زمان قابل تحقق است.

اکنون به تلاوت آیات 53 و 54  از سوره سبأ گوش می‌سپاریم:

«وَقَدْ کَفَرُوا بِهِ مِن قَبْلُ وَیَقْذِفُونَ بِالْغَیْبِ مِن مَّکَانٍ بَعِیدٍ»، «وَحِیلَ بَیْنَهُمْ وَبَیْنَ مَا یَشْتَهُونَ کَمَا فُعِلَ بِأَشْیَاعِهِم مِّن قَبْلُ  إِنَّهُمْ کَانُوا فِی شَکٍّ مُّرِیبٍ»

ترجمه این آیات چنین است:

«در حالی که پیش از این منکر آن شدند، و از جایی دور تیر در تاریکی می‌انداختند»، «و میان آنان و آنچه می خواستند، جدایی افتاد، چنانکه پیش تر با امثال آنان چنین شد، زیرا آنان در شک و تردید سختی بودند»

در ادامه آیات قبل، این آیات می‌فرماید: کسانی که امروز با دیدن عذاب الهی، اظهار ایمان می‌کنند، هنگامی که در دنیا زندگی می‌کردند، حقانیت قرآن و رسالت پیامبر را انکار می‌کردند. آنها بی‌دلیل، تیر در تاریکی می‌انداختند و عالم غیب را که شامل مبداء و معاد است، ردّ می‌کردند. پیامبر را نیز متهم به جنون یا سحر کرده و حاضر به تأمل و تفکر در سخنان و رفتار او نبودند.

طبیعی است منکران قیامت، همواره به فکر لذات و شهوات خود بوده و به همین دلیل زیر بار سخن پیامبران نمی‌رفتند. اما این خواسته آنها دوامی ندارد و مرگ میان آنها و خواسته‌هایشان جدایی می‌افکند، همانگونه که کافران و منکران پیش از آنها نیز به بسیاری از خواسته‌هایشان نرسیدند و ناکام از دنیا رفتند.   

در انتهای آخرین آیه این سوره، ریشه همه این مشکلات را شک و تردید بیجا اعلام می کند. شک و تردید به طور طبیعی برای همه انسانها در زمینه‌های مختلف به وجود می آید، اما باید با تحقیق و تفکر از آن عبور کنند و به اطمینان و یقین برسند. صِرف اینکه من شک داشتم این انسان پیامبر خداست و سخن او وحی آسمانی است، سخن قابل قبولی در نزد خداوند نیست. زیرا می‌توانستی با تعقل و تفکر به نتیجه برسی و از این حالت دو دلی و ظنّ و گمان خارج شوی.

از این آیات می‌آموزیم:  

    کفر و انکار مبداء و معاد، مبنای علمی و عقلی ندارد، بلکه ظن و گمان‌هایی بی پایه و اساس است، مثل تیر در تاریکی انداختن.

    لذات و شهوات دنیا فانی است، در فکر لذات پایدار اُخروی باشیم.

    یک بار برای همیشه تکلیف خود را درباره حقانیت قرآن و قیامت روشن کنیم و تا پایان عمر در شک و تردید باقی نمانیم که زیانش بسیار سنگین است.

با پایان یافتن این برنامه، شما عزیزان را به خدای بزرگ می‌سپاریم و در انتظار دریافت نظرات و پیشنهادات شما هستیم. تا برنامه­ای دیگر و آیاتی دیگر از قرآن کریم، خدا نگهدار.