در ادامه با تفسیر ساده و روان آیات 22 تا 30 سوره صافات در خدمت شما هستیم.

     بسم الله الرحمن الرحیم

با درود به روان پاک پیامبر رحمت، حضرت محمد مصطفی صلّی الله علیه و آله و سلّم و با سلام به حضور شما شنوندگان گرامی، با برنامه ­ای دیگر از "راهی به سوی نور" در خدمت شما هستیم تا با تفسیر آسان و روان آیاتی دیگر از کلام الهی در قرآن کریم آشنا شویم.

ابتدا به تلاوت آیات 22 و 23 از سوره صافات گوش می‌سپاریم:

«احْشُرُوا الَّذِینَ ظَلَمُوا وَأَزْوَاجَهُمْ وَمَا کَانُوا یَعْبُدُونَ»، «مِن دُونِ اللَّـهِ فَاهْدُوهُمْ إِلَى صِرَاطِ الْجَحِیمِ»

ترجمه این آیات چنین است:

«[خداوند به فرشتگان دستور می دهد] کسانی را که ستم ‌کرده اند و همردیفانشان و آنچه را جز خدا می‌پرستیدند، گرد آورید، پس همه را به راه جهنم راهنمایی کنید»

در برنامه قبل گفتیم که دوزخیان با دیدن آتش دوزخ، از گذشته خود پشیمان شده و خود را مذمّت می‌کنند و ناله و فریاد بر می‌آورند که ای وای بر ما که چنین روزی را تکذیب می‌کردیم.

این آیات می‌فرماید: در آن روز خداوند به فرشتگانی که مأمور دوزخ هستند، فرمان می‌دهد که کافران و ظالمان و معبودان آنها را از میان دیگران جدا سازید و به سوی دوزخ کوچ دهید.

طبیعتاً ظلم دارای انواع و اقسام است. در فرهنگ قرآن، کلمه ظلم علاوه بر مفهوم اجتماعی آن که ظلم به دیگران است، به ظلم به خود نیز اطلاق شده است. شرک به خدا نیز از مصادیق ظلم عظیم است. 

حضور معبودها در دوزخ نیز شاید از دو جهت باشد: یکی آنکه برخی معبودها چون طاغوتها و حاکمان کفر و ظلم، انسانهایی بوده اند که به جای خدا، مورد اطاعت یا  پرستش قرار می گرفتند. دیگر آنکه محشور شدن انسان با معبودهای  بی‌جان چون بتهای سنگی و چوبی، خود مایة تحقیر و سرزنش اوست.

ادامه آیات می‌فرماید: آنها به راه دوزخ راهنمایی می شوند که این تعبیر نوعی سرزنش و تحقیر انسان ظالم است. گویا کسی که در دنیا به اختیار خود،  به راه مستقیم الهی درنیاید، در قیامت به راه دوزخ هدایت می‌شود، آن هم به اجبار!

از این آیات می‌آموزیم:

1. در قیامت هر کس با همفکر و محبوب خویش محشور و همراه می‌شود و اگر چنانچه معبود او سنگ و چوب نیز باشد، با آن محشور می شود.
2. هیچ کس و هیچ چیز  نمی‌تواند در آخرت مشکل‌گشای انسان و نجات‌دهنده او از دوزخ باشد.

اکنون به تلاوت آیات 24 تا 26 از سوره صافات گوش می‌سپاریم:

«وَقِفُوهُمْ إِنَّهُم مَّسْئُولُونَ»، «مَا لَکُمْ لَا تَنَاصَرُونَ»، «بَلْ هُمُ الْیَوْمَ مُسْتَسْلِمُونَ» 

ترجمه این آیات چنین است:

«آنها را نگه دارید که مورد بازخواست قرار می گیرند»، «[به آنان گفته می شود:]  شما را چه شده است که یکدیگر را یاری نمی‌کنید؟»، «بلکه آنان امروز تسلیم [قدرت خدا] هستند»

در آیات قبل خواندیم که فرشتگان، مأمور جمع‌آوری و هدایت ظالمان به سوی دوزخ هستند. این آیات می‌فرماید: به فرشتگان خطاب می‌شود که ظالمان را نگه دارید، زیرا آنها پیش از ورود به دوزخ باید به یک سری سؤالات پاسخ دهند؛ گرچه پاسخ این سؤالات روشن است و چیزی از  خدا مخفی نیست که با این سؤال و جوابها آشکار شود. به هرحال، مهمترین فایده این کار، اقرار مجرمان به گناهان خود است که هم نوعی سرزنش است و هم اتمام حجت برای مجازات آنها/

در ادامه سؤال از عقاید و اعمال ظالمان، از آنان پرسیده می‌شود که چرا از جمعیت انبوه همفکران و دوستان خود کمک نمی‌گیرید؟ شما که در دنیا در مشکلات به آنها پناه می‌بردید، چرا در اینجا از آنها یاری نمی‌طلبید؟

آنها اعتراف می‌کنند که نه قدرتمندان و ثروتمندان می‌توانند به آنها کمک کنند (چونکه خود گرفتارند)/ و نه همردیفان و همکارانشان توان یاری و کمک آنها را دارند. زیرا همه تسلیم قدرت مطلق خداوند هستند و نمی توانند در برابر اراده او کاری انجام دهند.

از این آیات می‌آموزیم:

1. در قیامت مورد سؤال و بازخواست قرار می‌گیریم. سؤال از عمر و جوانی، افکار و عقاید، اعمال و رفتار و...
2.  طغیانگران و گردن کشان، در قیامت همه تسلیم محض فرمان خداوند هستند.
3. برخلاف دنیا، در قیامت مجرمان نمی توانند یکدیگر را یاری و کمک کنند.

اکنون به تلاوت آیات 27 تا 30  از سوره صافات گوش می‌سپاریم.

«وَأَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ یَتَسَاءَلُونَ»، «قَالُوا إِنَّکُمْ کُنتُمْ تَأْتُونَنَا عَنِ الْیَمِینِ»، «قَالُوا بَل لَّمْ تَکُونُوا مُؤْمِنِینَ»، «وَمَا کَانَ لَنَا عَلَیْکُم مِّن سُلْطَانٍ بَلْ کُنتُمْ قَوْمًا طَاغِینَ»   

ترجمه این آیات چنین است:

«و بعضی از آنان رو به بعضی دیگر کرده [و]  از یکدیگر می‌پرسند»، «می‌گویند: بی شک شما [بودید که به ظاهر] از راه خیرخواهی به سوی ما می آمدید»، «آنها [در پاسخ] می‌گویند: بلکه شما خود اهل ایمان نبودید»، «و ما را بر شما هیچ‌ سلطه‌ای نبود، بلکه شما خود مردمی طغیانگر  بودید»

این آیات یکی از صحنه‌های قیامت را به تصویر می‌کشد که پیشوایان و پیروان گمراه یکدیگر را مقصر شمرده و یکدیگر را مورد سؤال و بازخواست قرار می‌دهند. ابتدا پیروان می‌گویند: شما بودید که از درِ خیرخواهی و دوستی وارد شدید و ما را با سوگند و اصرار به این راه کشاندید. اگر شما نبودید ما این چنین گرفتار نمی‌شدیم.

اما پاسخی که پیشوایان به این پیروان فریب خورده می‌دهند، این است که شما خودتان اهل ایمان نبودید، وگرنه به جای پیامبران و کتب آسمانی، به سراغ ما نمی آمدید و سخن ما را نمی پذیرفتید. پس خودتان را ملامت کنید، زیرا ما شما را به زور و اجبار به این راه نیاوردیم. شما به دلیل خوی طغیانگری و تجاوز از حق در وجود خودتان، دنباله‌رو ما شدید.

از این آیات می‌آموزیم:

1. در قیامت، آن دسته از مُجرمانی که پیرو سردمداران کفر و شرک بودند، می‌خواهند گناه خود را به گردن پیشوایان گمراه جامعه بیندازند تا خود را تبرئه کنند، اما چنین توجیهی پذیرفتنی نیست.
2. سردمداران کفر و شرک، با تظاهر به خیرخواهی، مردم را فریب می‌دهند و آنها را منحرف و گمراه می‌کنند.
3. عوامل بیرونی و محیطی، انسان را مجبور به انجام گناه نمی‌کند. بلکه انحراف درونی و اراده و اختیار خود فرد است که او را به همراهی با مُجرمان و خطاکاران سوق می‌دهد.

با پایان یافتن این برنامه، شما عزیزان را به خدای بزرگ می‌سپاریم و در انتظار دریافت نظرات و پیشنهادهای شما هستیم. تا برنامه ­ای دیگر و آیاتی دیگر از قرآن کریم، خدا نگهدار.