با تفسیر ساده و روان آیات 7 و 8 سوره زمر در خدمت شما هستیم

   بسم الله الرحمن الرحیم

با درود به روان پاک پیامبر رحمت، حضرت محمد مصطفی صلّی الله علیه و آله و سلّم و با سلام به حضور شما شنوندگان گرامی، با برنامه­ای دیگر از "راهی به سوی نور" در خدمت شما هستیم تا با تفسیر آسان و روان آیاتی دیگر از کلام الهی در قرآن کریم آشنا شویم.

ابتدا به تلاوت آیه 7  از سوره زمر گوش فرا می‌دهیم:

«إِن تَکْفُرُوا فَإِنَّ اللَّـهَ غَنِیٌّ عَنکُمْ وَلَا یَرْضَى لِعِبَادِهِ الْکُفْرَ وَإِن تَشْکُرُوا یَرْضَهُ لَکُمْ  وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى ثُمَّ إِلَى رَبِّکُم مَّرْجِعُکُمْ فَیُنَبِّئُکُم بِمَا کُنتُمْ تَعْمَلُونَ إِنَّهُ عَلِیمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ»

ترجمه این آیه چنین است:

«اگر کفران کنید، [پس بدانید] خدا از شما بی‌ نیاز است و برای بندگانش ناسپاسی را نمی‌پسندد و اگر شکرگزار باشید، آن را برای شما می ‌پسندد. و هیچ گنهکاری بار [گناه] دیگری را بر نمی دارد. سپس بازگشت همه شما به سوی پروردگارتان است و شما را به آنچه انجام می‌دادید، آگاه خواهد کرد، زیرا او به آنچه در سینه ‌هاست، آگاه است»

در برنامه قبل، قرآن کریم به نعمتهای خداوند در آفرینش انسان و چهارپایان اشاره کرد. این آیه به موضوع سپاسگزاری پرداخته و می‌ فرماید: برخی افراد، نعمتها را از خدا می‌بینند و در همه حال شاکر و سپاسگزارند. اما برخی افراد، یا از نعمتها غافلند و فقط از آنها استفاده می‌کنند، یا اگر به نعمتها توجه دارند، آنها را از طرف خدا نمی‌دانند. آنها تصور می‌کنند نعمتهایی که دراختیارشان است، محصول تلاش و کوشش خود آنهاست، لذا در صدد شکرگزاری بر نمی‌آیند.

در حالی که بدیهی است خداوند نیازی به شکر و سپاس انسانها ندارد. بدین معنا که اگر همه مردم دنیا کفر بورزند و خدا را انکار کنند، یا همه ناسپاسی کنند، برای او تفاوتی ندارد. زیرا خداوند، نیازی به وجود ما ندارد، چه رسد به سپاسگزاری ما/

حقیقت این است که اگر خداوند بندگانش را به شکر و سپاس از نعمتهایش مکلّف ساخته است، به این دلیل نیست که او نیازمند سپاسگزاری انسانهاست، بلکه به خاطر آن است که روحیه شکرگزاری، موجب رشد اخلاقی و معنوی انسانها می شود. لذا قرآن در کنار فرمان به شکر و سپاسگزاری از خدا، می‌ فرماید: از زحمات پدر و مادرت نیز شکرگزاری کن: «أَنِ اشْکُرْ لِی وَ لِوالِدَیْکَ» (لقمان، 14)

ادامه آیه به یک اصل کلی در رفتارهای انسان اشاره کرده و می ‌فرماید: هر کس باید مسئولیت کارهای خویش را بپذیرد و در برابر کرده های خود پاسخگو باشد. هیچکس حق ندارد مسئولیت کارهای خود را به دیگران واگذار کرده و از زیر بار مسئولیت شانه خالی کند. زیرا خداوند در قیامت گناه کسی را بر دوش دیگری نمی‌ اندازد و براساس علم خود به باطن افراد و رفتارهایی که از آنها سر زده، آنان را مورد بازخواست و محاکمه قرار می‌دهد.

از این آیه می‌آموزیم:

1. دستورات دینی همچون نماز و روزه، به هیچ وجه نشانه نیاز خداوند به عبادت ما نیست. بلکه همانگونه که معلم برای رشد علمی دانش آموزان برای آنها تکالیف و تمرینهایی معین می کند، دستورات خداوند نیز برای تعالی معنوی انسانهاست.
2. خداوند براساس عدل با بندگانش رفتار می‌کند و هر کس پاداش یا کیفر کارهای خودش را می‌بیند. به همین دلیل، نسبتهای قومی و نژادی و خانوادگی و غیره در قیامت کارساز  نیست.
3. خداوند، از نیتها و انگیزه ‌های ما انسانها به خوبی آگاه است و کارهای ما را براساس آن محاسبه می‌کند.

اکنون به تلاوت آیه 8 از سوره زمر گوش می‌سپاریم:

«وَإِذَا مَسَّ الْإِنسَانَ ضُرٌّ دَعَا رَبَّهُ مُنِیبًا إِلَیْهِ ثُمَّ إِذَا خَوَّلَهُ نِعْمَةً مِّنْهُ نَسِیَ مَا کَانَ یَدْعُو إِلَیْهِ مِن قَبْلُ وَجَعَلَ لِلَّـهِ أَندَادًا لِّیُضِلَّ عَن سَبِیلِهِ  قُلْ تَمَتَّعْ بِکُفْرِکَ قَلِیلًا  إِنَّکَ مِنْ أَصْحَابِ النَّارِ»

ترجمه این آیه چنین است:

«و هرگاه به انسان آسیبی برسد، پروردگارش را به حال توبه و انابه می ‌خواند، اما چون خداوند از جانب خود نعمتی به او عطا کند، آنچه را [‌به خاطر آن] قبلا خدا را می‌خواند، فراموش می‌کند و برای خدا همتایانی قرار می‌دهد تا [خود و دیگران را] از راه او منحرف سازد. بگو: با کفر خود اندکی برخوردار شو، که تو بی شک از دوزخیانی!»

در ادامه آیه قبل که سخن از سپاس یا ناسپاسی بشر بود، این آیه به یکی از نمونه‌ های آن اشاره کرده و می ‌فرماید: برخی افراد هنگامی که در زندگی دچار مشکل می‌شوند، مانند بیماریهای جسمی یا مشکلات اقتصادی، خدا را بسیار می‌خوانند. آنها از خداوند می‌خواهند که مشکل شان را برطرف سازد و اگر این مشکل در اثر گناه یا غفلتی از آنان ایجاد شده، آنان را ببخشد و بیامرزد.

اما همین افراد، هنگامی که مشکل برطرف شد و یا نعمت جدیدی از سوی خداوند به آنان عطا شد، خدا و نعمتهایش و رفع مشکلات گذشته را به فراموشی سپرده و سرگرم امور دنیوی می‌ شوند.

گاهی آنها به قدری در دنیا فرو می ‌روند که به کلی خدا را از یاد برده و می‌ پندارند  دیگران هستند که در زندگی آنها نقش مؤثر و تعیین کننده دارند. لذا سایر افراد را هم به جای خدا، به سوی آنها می‌خوانند و باعث انحراف دیگران نیز می‌شوند.

از این آیه می‌آموزیم:

1. در ایمان های مقطعی و موسمی که به هنگام اضطرار پیش می آید، انسان فقط در مقاطعی از زندگی به یاد خدا می افتد، اما در عمده راه زندگی، خدا را فراموش می کند. چنین ایمانی مؤثر و کارساز  نیست.
2. گرچه مشکلات زندگی، برای انسان سخت و مشقت آور است، ولی برای او فوایدی  نیز دارد. از فواید مهم سختیها این است که انسان را از خواب غفلت بیدار ساخته و او را متوجه مبدأ و معاد می کند.
3. انسانهای کم‌ ظرفیت، وقتی به رفاه و آسایش می‌ رسند، مشکلات قبلی و نقش خدا  در حلّ آن مشکلات را از یاد می ‌برند.
4. هر کامیابی از دنیا، نشانه خوشبختی واقعی نیست. چه بسا کافران و منکرانی که از نعمتهای دنیوی بهره فراوان می‌ برند، اما کامیابیهای دنیا نسبت به آخرت، بسیار ناچیز و اندک است.

با پایان یافتن فرصت این برنامه، شما عزیزان را به خدای بزرگ می‌سپاریم و در انتظار دریافت نظرات و پیشنهادهای شما هستیم. خدا نگهدار.