با تفسیر ساده و روان آیات 9 و 10 سوره زمر در خدمت شما هستیم.

    بسم الله الرحمن الرحیم

با درود به روان پاک پیامبر رحمت، حضرت محمد مصطفی صلّی الله علیه و آله و سلّم و با سلام به حضور شما شنوندگان گرامی، با برنامه­ ای دیگر از "راهی به سوی نور" در خدمت شما هستیم تا با تفسیر آسان و روان آیاتی دیگر از کلام الهی در قرآن کریم آشنا شویم.

ابتدا به تلاوت آیه 9 از سوره زمر گوش فرا می‌دهیم:

«أَمَّنْ هُوَ قَانِتٌ آنَاءَ اللَّیْلِ سَاجِدًا وَقَائِمًا یَحْذَرُ الْآخِرَةَ وَیَرْجُو رَحْمَةَ رَبِّهِ  قُلْ هَلْ یَسْتَوِی الَّذِینَ یَعْلَمُونَ وَالَّذِینَ لَا یَعْلَمُونَ  إِنَّمَا یَتَذَکَّرُ أُولُو الْأَلْبَابِ»

ترجمه این آیه چنین است:

«[آیا چنین کسی بهتر است،] یا کسی که در طول شب درحال سجده و قیام به عبادت مشغول است [و] از آخرت می‌ترسد و به رحمت پروردگارش امیدوار است؟ بگو: آیا کسانی که می‌دانند و کسانی که نمی‌دانند، یکسانند؟ تنها خردمندان متذکر می‌شوند»

در برنامه قبل، قرآن درباره انسانی سخن گفت که فقط در هنگام سختی و فشار، خدا را یاد می‌کند و در غیر آن صورت، خدا را فراموش کرده و یا به او کفر می‌ ورزد. این آیه در مقام مقایسه می‌ فرماید: آیا چنین فردی با کسی که در همه حال - چه در سختی یا رفاه - به یاد خداست، یکسان است؟ همان کسی که نیمه ‌های شب از خواب بر می‌خیزد و به نماز و عبادت مشغول می‌شود، تا رحمت الهی را به سوی خود جلب کند و از عذاب دوزخ در امان بماند.

یکی از ویژگی‌های اولیای خدا، قیام در شب برای خواندن نماز و دعا و تلاوت قرآن است. برخی انسانهای عادی، نمازهای واجب را با کراهت به جا می ‌آورند و با سختی روزه می‌گیرند. درحالی که برخلاف چنین افرادی، مؤمنان حقیقی که به خدا و قیامت ایمان استوار دارند، نه فقط نماز و سایر عبادات واجب را با شور و شوق انجام می‌دهند، بلکه برای انجام نمازهای مستحب نیز نیمه ‌های شب از خواب بر می‌خیزند و به عبادت و نیایش در درگاه خداوند مشغول می‌ شوند.

طبیعی است این دسته از افراد، هم به رحمت خداوند امیدوارند، هم از عذاب او هراسناکند. آنان در حالتی میان خوف و رجاء زندگی می کنند. همین حالت باعث می‌شود  نه از رحمت خداوند مأیوس و ناامید شوند و نه درمورد رحمت بی پایان الهی دچار غرور شوند.

ادامه آیه خطاب به پیامبر اکرم می ‌فرماید: به مردم اعلام کن که انسانهای دانا با انسانهای نادان یکسان نیستند. تنها انسانهای برخوردار از عقل سلیم، تفاوت این دو دسته از انسانها را می‌دانند. چنین افرادی پند می ‌پذیرند و مسیر سعادت را بر می‌گزینند.

از این آیه می‌آموزیم:

1. در فرهنگ قرآنی، شب تنها برای خوابیدن و آرمیدن نیست، بلکه فرصتی مناسب برای خلوت و راز و نیاز با خداوند نیز هست.
2. عالمان و دانایان واقعی،‌ اهل عبادت و راز و نیاز با خدا هستند.
3. درمورد بیم از عذاب الهی یا امید به رحمت خداوند، باید حد اعتدال رعایت شود. چنانکه مردان خدا، هم از آخرت بیم دارند و هم به فضل و رحمت الهی امیدوارند.

اکنون به تلاوت آیه 10 از سوره زمر گوش می‌سپاریم:

«قُلْ یَا عِبَادِ الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا رَبَّکُمْ  لِلَّذِینَ أَحْسَنُوا فِی هَـذِهِ الدُّنْیَا حَسَنَةٌ  وَأَرْضُ اللَّـهِ وَاسِعَةٌ  إِنَّمَا یُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُم بِغَیْرِ حِسَابٍ»

ترجمه این آیه چنین است:

«بگو: ای بندگان من که ایمان آورده‌اید، از پروردگارتان پروا کنید. برای کسانی که در این دنیا نیکی کرده‌اند، [پاداش]  نیکی است و زمین خدا پهناور است [پس اگر در منطقه ای برای حفظ ایمان در فشارید، هجرت کنید.]  بی تردید، پاداش صابران، بی‌حساب و به طور کامل داده می شود»          

آیات قبل به مقایسه میان انسانهای مغرور و ناسپاس با انسانهای توبه کار و مطیع/ همچنین افراد عالم با افراد جاهل پرداخت، اما این آیه در ادامه به برخی ویژگی‌های بندگان واقعی خدا اشاره می‌ کند. در رأس این ویژگیها به تقوا اشاره کرده و می‌ فرماید: نشانه اهل ایمان، پروا از پروردگار است. حالتی که باعث می‌شود انسان از خدا شرم و حیا کند و در برابر گناه و انواع کارهای ناشایست، خویشتن‌داری نماید.

اما تقوا به تنهایی کافی نیست؛ احسان و نیکوکاری هم لازم است. تقوا مانند ترمزی است که انسان را از خطرات و لغزش‌ها و پرتگاه ‌ها حفظ می‌کند و کار نیک، مانند موتور پرقدرتی است که انسان را به پیش می‌راند.

نیکی در گفتار و رفتار، لازمه ایمان به خداست. لذا کسی که ادعای ایمان دارد، اما رفتار و گفتارش نیکو نیست، ادعای او غیرواقعی است. ادعای چنین کسی در درگاه الهی پذیرفته نمی‌شود و برای کارهای خود، پاداشی در آخرت دریافت نمی‌کند.

ادامه آیه به آمادگی اهل ایمان برای هجرت در راه خدا اشاره کرده و می ‌فرماید: هرگاه برای حفظ دین خود در شهر یا منطقه ای دچار مشکل شدید، به نقاط دیگر هجرت کنید، نه آنکه دلبستگی شما به شهر و وطن، باعث شود دین شما آسیب ببیند. چنان‌که یاران پیامبر، علیرغم همه سختی و مشکلات، از مکه به مدینه هجرت کردند تا از سلطه مشرکان خارج شوند و دین خدا را یاری کنند.

بی تردید، هجرت از زادگاه و محل سکونت به جای دیگر، با سختی‌ها و مشقتهایی همراه است، لذا ادامه آیه می‌فرماید: کسانی که به خاطر خدا این سختی‌ها را تحمل کرده و شکیبایی بورزند، خداوند نیز از روی لطف و کرمش، پاداش آنان را به طور کامل عطا می‌کند، نه براساس محاسبه و سنجش اعمال آنان/

از این آیه می‌آموزیم: 

1. ایمان، تقوا و احسان، ملازم یکدیگرند و بدون وجود هریک از آنها، انسان به سعادت نمی‌رسد.
2. اگر لازمه حفظ ایمان، هجرت از خانه و محل زندگی باشد، باید به خاطر خدا هجرت کنیم و سختی‌ها و مشکلات این کار را بپذیریم تا الطاف الهی شامل حال ما شود.
3. پاداش الهی در برابر تلاش ماست. به قول معروف، بهشت را به بها دهند نه بهانه/ تلاش و پایداری، موجب رشد انسان می‌ شود و او را به درجات عالی می‌رساند.

با پایان یافتن فرصت این برنامه، شما عزیزان را به خدای بزرگ می‌سپاریم و در انتظار دریافت نظرات و پیشنهادهای شما هستیم. خدا نگهدار.