با تفسیر ساده و روان آیات 17 تا 21 سوره زمر در خدمت شما هستیم.

    بسم الله الرحمن الرحیم

با درود به روان پاک پیامبر رحمت، حضرت محمد مصطفی صلّی الله علیه و آله و سلّم و با سلام به حضور شما شنوندگان گرامی، با برنامه­ ای دیگر از "راهی به سوی نور" در خدمت شما هستیم تا با تفسیر آسان و روان آیاتی دیگر از کلام الهی در قرآن کریم آشنا شویم.

ابتدا به تلاوت آیات 17 و 18 از سوره زمر گوش فرا می‌دهیم:

«وَالَّذِینَ اجْتَنَبُوا الطَّاغُوتَ أَن یَعْبُدُوهَا وَأَنَابُوا إِلَى اللَّـهِ لَهُمُ الْبُشْرَى فَبَشِّرْ عِبَادِ»، «الَّذِینَ یَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَیَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ  أُولَـئِکَ الَّذِینَ هَدَاهُمُ اللَّـهُ  وَأُولَـئِکَ هُمْ أُولُو الْأَلْبَابِ»

ترجمه این آیات چنین است:

«و کسانی که از بندگی طاغوت اجتناب کرده و به سوی خدا بازگشتند، برای آنان بشارت است. پس  بندگان مرا بشارت ده»، «آنان که سخن را می‌شنوند و بهترین آن را پیروی می‌کنند. آنانند که خدا هدایتشان کرده و آنانند همان خردمندان»

قرآن در این آیات نیز، از روش مقایسه ای بهره گرفته است. زیرا در برنامه قبل، سخن از مشرکانی بود که به دلیل تعصب و لجاجت، حاضر نبودند حق را بپذیرند و به خدا ایمان بیاورند. اما در اینجا سخن از بندگانی است که حقیقت جو هستند، کسانی که وقتی حق را فهمیدند، آن را پذیرفتند و به سوی خدا بازگشتند و مشمول رحمت الهی شدند.               

البته ایمان واقعی، در گرو دوری از پرستش هر چیزی جز خداست. چه بتهای سنگی و چوبی/ چه هوای نفس درونی/ و چه اطاعت از حاکمان ظالم و بدکار/  طغیان به معنی تجاوز و تعدی از حدّ و مرز است و در فرهنگ قرآنی، اجتناب از طاغوت، به معنی دوری جستن از هرگونه شرک و بت پرستی و هواپرستی و تسلیم نشدن دربرابر حاکمان ستمگر و قدرتهای سلطه طلب و زورگوست.

این آیات، سپس به گروهی خاص از بندگان خدا اشاره کرده است که با کنار گذاشتن لجاجت و تعصبات بی جا،  به سخنان مختلف گوش کرده و با کمک عقل و خرد، بهترین آنها را بر مى گزینند. آنها تشنه حقیقت هستند. هرجا آن را بیابند، با تمام وجود از آن استقبال مى کنند و از چشمه زلال آن مى نوشند و سیراب مى شوند. آنها نه تنها طالب حق هستند، بلکه در میان سخنان، نیکوترین و بهترین آنها را انتخاب کرده و از آن پیروی می کنند.

درواقع این آیات، به آزاداندیشى مسلمانان و انتخابگرى آنها در مسائل مختلف اشاره می کند. افراد خردمند به جای موضع‌گیری در برابر حرف حق، آن را می‌شنوند و پس ازآنکه حق را یافتند، در برابر آن، تسلیم می‌شوند. این خود، نشانه عقل و خرد است.

به تعبیر قرآن، این افراد، کسانى هستند که خدا هدایتشان کرده و آنها خردمندانند.
از این آیات می‌آموزیم:

1. شرط ایمان واقعی به خدا، اجتناب از پذیرش سلطه طاغوتها و دوری جستن از آنهاست.
2. هنگام روبرو شدن با اقوال و سخنان مختلف، باید به محتوای آنها توجه کرد، نه گوینده های آن سخنان و جایگاه و شخصیت آنها/ و در بین سخنان نیز، باید نیکوترین آنها را برگزید.
3. میان عقل از یک سو/ و وحی و آموزه های دینی از سوی دیگر، تضاد و تعارضی وجود ندارد. هر دو حجت خدا و راهنمای بشر به سوی سعادت و رستگاری هستند.  
4. اسلام، طرفدار آزاد اندیشی و انتخاب آگاهانه راه زندگی براساس عقل و منطق است.

اکنون به تلاوت آیات 19 و 20 از سوره زمر گوش می‌سپاریم:

«أَفَمَنْ حَقَّ عَلَیْهِ کَلِمَةُ الْعَذَابِ أَفَأَنتَ تُنقِذُ مَن فِی النَّارِ»، «لَـکِنِ الَّذِینَ اتَّقَوْا رَبَّهُمْ لَهُمْ غُرَفٌ مِّن فَوْقِهَا غُرَفٌ مَّبْنِیَّةٌ تَجْرِی مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ  وَعْدَ اللَّـهِ  لَا یُخْلِفُ اللَّـهُ الْمِیعَادَ»

ترجمه این آیات چنین است:

«پس آیا کسی که فرمان عذاب بر او حتمی شده، [راه رهایی از آن دارد؟]، آیا تو کسی را که در آتش است، نجات می‌دهی؟»، «ولی کسانی که از پروردگارشان پروا داشتند، برای آنان غرفه ‌هایی [در بهشت] است که بالای آنها غرفه‌هایی دیگر بنا شده و از زیر آنها نهرها جاری است. [این] وعده‌ی خداست و خدا خُلف وعده نمی‌کند»

ازآنجاکه پیامبر، مشتاق هدایت و نجات همه مردم ازجمله گمراهان و مشرکان بود و از انحراف و کجروی آنها بسیار رنج می برد، این آیات خطاب به پیامبر اکرم می‌فرماید: آیا گمان داری می توانی کسانی را که با انتخاب نادرست خود، راه دوزخ را در پیش گرفته‌اند، از آتش نجات دهی؟ هرگز چنین نیست، آنهایی که تمام راههای ارتباطی خود را با خدا بریده‌اند، راه نجاتی ندارند. حتی پیامبر هم نمی تواند کاری برای آنها بکند.

اما در مقابل این گروه، کسانی که اهل ایمان و تقوا هستند، در قیامت جایگاهی والا دارند و در باغ‌ها و قصرهای بهشتی متنعمند. زندگی آنها در بهشت، به دور از هرگونه رنج و اندوه و ناراحتی است و در امنیت و آسایش و رفاه کامل به سر می برند.

از این آیات می‌آموزیم:

1. مأموریت اصلی پیامبران، هدایت مردم به سوی حق و نشان‌ دادن راه درست زیستن  به آنهاست. درعین حال، سعادت و نجات مردم در اختیار پیامبران نیست و به رفتار و عملکرد خود افراد بستگی دارد.
2. کسی که با تعصّب و عناد و لجاجت، راه شناخت حق را بر خود ببندد، در حقیقت، راه نجات و رستگاری را بر خود مسدود کرده است.
3. اگر به خدا ایمان داریم، باید وعده‌های او را درباره بهشت و جهنم، قطعی و درست بدانیم و مراقب کارهای خود باشیم.

اکنون به تلاوت آیه 21 از سوره زمر گوش می‌سپاریم:

«أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّـهَ أَنزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَسَلَکَهُ یَنَابِیعَ فِی الْأَرْضِ ثُمَّ یُخْرِجُ بِهِ زَرْعًا مُّخْتَلِفًا أَلْوَانُهُ ثُمَّ یَهِیجُ فَتَرَاهُ مُصْفَرًّا ثُمَّ یَجْعَلُهُ حُطَامًا  إِنَّ فِی ذَلِکَ لَذِکْرَى لِأُولِی الْأَلْبَابِ»

ترجمه این آیه چنین است:

«آیا ندیده‌ای که خداوند از آسمان آبی فرو فرستاد و آن را به صورت چشمه‌هایی در زمین راه داد [و روان ساخت.] آنگاه به وسیله آن کشتزارهایی با رنگهای گوناگون بیرون می آورد. سپس [آن زراعت رشد می کند تا آنکه] خشک می‌شود، پس آن را زرد می‌ بینی. سپس آن را به صورت کاه و خاشاک در می‌آورد. بی گمان در این [دگرگونیها] برای خردمندان پند و یادآوری است»

 پس از مقایسه‌ای کوتاه میان عاقبت کافران و مؤمنان، این آیه بار دیگر به بحث توحید و معاد باز می‌گردد و در میان دلایل توحید، به نزول باران از آسمان اشاره کرده است. زیرا حیات زمین در گرو همین بارشها است. اگر چنین سیستمی یعنی بخار شدن آب دریاها، تشکیل ابرها و حرکت آنها به سوی نقاط مختلف زمین و بارش برف و باران نبود، بیشتر نقاط زمین خشک و بی‌آب و علف شده و ادامه حیات، سخت و غیرممکن می شد.  

 حتی ساکنان سواحل دریاها و اقیانوس‌ها نیز نمی‌توانستند آب مورد نیاز خود را برای کشاورزی و آشامیدن تأمین کنند. زیرا آب دریاها شور و دارای املاح فراوان است و جز با ابزارها و وسایل پرهزینه، نمی توان آب آنها را شیرین‌کرد. ولی ازآنجاکه عمده آبها به مصرف کشاورزی می رسد، اصولا چنین کاری مقرون به صرفه نیست.

اما در طبیعت این مشکل به گونه ای حیرت انگیز حل شده است. بدین گونه که وقتی آب دریاها  بخار ‌شده و بالا می‌رود، املاح و سایر مواد زاید آن تبخیر نمی‌شود. بدین ترتیب،  آبها از ناخالصی ها پالایش شده و به صورت برف و باران می بارد که آبی است خالص، پاک، زلال و آماده‌ی مصرف/  بی تردید، این تدبیر آفریدگار هستی است که بدین شکل، آب را به طور طبیعی شیرین کرده و املاح و ناخالصی های آن را می زداید تا مورد استفاده انسان و سایر موجودات زنده قرار گیرد.

آب باران در سفره ‌های زیرزمینی و ذرات برف در بستر کوهها ذخیره شده و به مرور از طریق چشمه‌ها، چاه‌ ها و رودها جاری می شود تا مورد بهره برداری قرار گیرد.

با تفکر در این نعمت بزرگ الهی که مایه حیات بشر و همه‌ی جانداران و گیاهان روی  زمین است، انسان به عظمت پروردگار هستی پی می‌ برد.

از این آیه می‌آموزیم:

1. شناخت پدیده‌ های طبیعی و دقت در آنها، از راه های خداشناسی است. لذا نباید دچار غفلت شده و از کنار این پدیده ها، به راحتی بگذریم.
2. از یک آب و خاک، درختان، گلها و میوه‌های رنگارنگ و متنوع به دست می‌آید که خود نشانه قدرت و عظمت پروردگار است.
3. از نشانه های خردمندی آن است که علاوه بر شناخت پدیده‌ های طبیعی، به دنبال شناخت سرچشمه هستی نیز باشیم.

با پایان یافتن فرصت این برنامه، شما عزیزان را به خدای بزرگ می‌سپاریم و در انتظار دریافت نظرات و پیشنهادهای شما هستیم. خدا نگهدار. -----------------