با تفسیر ساده و روان آیات 22 و 23 سوره زمر در خدمت شما هستیم.

   بسم الله الرحمن الرحیم

با درود به روان پاک پیامبر رحمت، حضرت محمد مصطفی صلّی الله علیه و آله و سلّم و با سلام به حضور شما شنوندگان گرامی، با برنامه ­ای دیگر از "راهی به سوی نور" در خدمت شما هستیم تا با تفسیر آسان و روان آیاتی دیگر از کلام الهی در قرآن کریم آشنا شویم.

ابتدا به تلاوت آیه 22 از سوره زمر گوش فرا می‌دهیم:

«أَ فَمَنْ شَرَحَ اللَّهُ صَدْرَهُ لِلْإِسْلامِ فَهُوَ عَلى‏ نُورٍ مِنْ رَبِّهِ فَوَیْلٌ لِلْقاسِیَةِ قُلُوبُهُمْ مِنْ ذِکْرِ اللَّهِ أُولئِکَ فی‏ ضَلالٍ مُبینٍ»

ترجمه این آیه چنین است:

«آیا کسی که خداوند سینه ‌اش را برای [پذیرش] اسلام گشاده است و بهره مند از نوری از سوی پروردگار خویش است، [مانند کسی است که در تنگنای تعصب و لجاجت و غرور است؟] پس وای بر آنان که از سنگدلی یاد  خدا نمی کنند. آنان در گمراهی آشکارند»

 قرآن و وحى آسمانى همچون دانه هاى باران است که بر سرزمین دلها نازل مى شود. همانگونه که فقط زمینهاى مستعد و آماده، از قطرات حیاتبخش باران منتفع مى شوند، تنها دلهایى از آیات الهى بهره مى گیرند که در سایه لطف خداوند و خودسازى، آمادگى لازم را به دست آورده باشند.

انسانها در پذیرش حق، موضع یکسانی ندارند. قرآن، بعضى را صاحب شرح صدر و گستردگى روح/ و بعضى را داراى تنگى و ضیق صدر معرفى کرده است.

این آیه به آثار ایمان به خدا در زندگی انسان پرداخته و می‌فرماید: محدود کردن جهان به عالم مادی، موجب محدود شدن نگاه انسان به زندگی و جوانب گوناگون آن است. انسان منکر خدا، سعادت و خوشبختی را در لذات مادی و منافع دنیوی می‌بیند، لذا روحش تنگ و محدود است. اما انسان مؤمن به خدا، که معتقد به عالم غیب است، دنیا را مقدمه زندگی آخرت می‌بیند و روحش از ظرفیت بالایی برخوردار است.

ایمان به خدا، ظرفیتهای انسان را توسعه می‌دهد و نگاه او را باز می‌کند. افق دید چنین انسانی، محدود به عمر 70 یا 80  ساله نیست که با مرگ پایان پذیرد، بلکه او جهان ابدی و بی‌پایان پس از مرگ را درمقابل خود می‌بیند. روح چنین انسانی باز و گشاده است و با اشاره ای کوتاه یا تذکر و موعظه ای بیدار می شود. او در پرتو نوری که از کتاب خدا می گیرد، در تاریکی‌ها و مشکلات دنیا، راه درست را می یابد و مسیر زندگی را به سلامت طی می کند.

در مقابل این گروه، افرادی هستند که حتی محکمترین دلایل و عالی ترین مواعظ در آنها تاثیری ندارد. روح و فکر آنها محدود است؛ گویى هیچ جایى براى دریافت حقیقت در وجود آنها نیست. آنها افرادی سنگدل و بی نور هستند که هدایت الهی به قلبشان راه نیافته است.

البته بدیهی است کسانی که خدا را انکار می کنند یا او را به فراموشی می سپرند، همواره در اضطراب و نگرانی به سر می برند. زیرا مرگ برای آنها به معنای از دست دادن همه چیز است.

از این آیه می‌آموزیم:

1. در اثر ایمان به خدا، سینه انسان گشاده می شود و افق دید او گسترش می یابد. ایمان، ظرفیتهای انسان را بالا می ‌برد و کسی که ایمان دارد، همواره در برابر حق تسلیم است.
2. انسان مؤمن، با نور الهی، جاده پر فراز و نشیب زندگی را طی می‌کند و خطر لغزش و سقوط در پرتگاه های زندگی، کمتر او را تهدید می‌کند.
3. شرک و کفر و انکار حق، موجب قساوت قلب می شود. قساوت قلب نیز مانع تابش نور الهی بر قلب شده و درنتیجه انسان در گمراهی‌ و تاریکی فرو می رود.

اکنون به تلاوت آیه 23 از سوره زمر گوش می‌سپاریم:

«اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدیثِ  کِتَابًا مُّتَشَابِهًا مَّثَانِیَ  تَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُودُ الَّذینَ یَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ ثُمَّ تَلینُ جُلُودُهُمْ وَ قُلُوبُهُمْ إِلى‏ ذِکْرِ اللَّهِ ذلِکَ هُدَى اللَّهِ یَهْدی بِهِ مَنْ یَشاءُ وَ مَنْ یُضْلِلِ اللَّهُ فَما لَهُ مِنْ هادٍ»

ترجمه این آیه چنین است:

«خداوند نیکوترین سخن را در قالب کتابی نازل کرد که [آیاتش]  همانند یکدیگر و مکرّر است. از [تلاوت آیات] آن، پوست کسانی که از پروردگارشان خشیت دارند، به لرزه می‌افتد. سپس به یاد خدا، پوستها و دلهای آنان  نرم می‌شود. این هدایت خداست که هر که را بخواهد به آن راهنمایی می‌کند و هر که را خدا [از هدایت خویش محروم ساخته و]  گمراه کند، برای او هیچ راهنمایی نخواهد بود»

در ادامه آیات گذشته، این آیه ابتدا به چند ویژگی قرآن، اشاره کرده و سپس به مقایسه حالات مؤمنان و کافران پرداخته است که در آیات قبل نیز دنبال می ‌شد.

آیات قرآن، اختلافی با هم ندارند و هیچ آیه ای با آیه دیگر ضدیت ندارد. لذا مشابه و سازگار با یکدیگرند.  همان‌گونه که خالق و مخلوق، با یکدیگر قابل مقایسه نیستند، سخن خالق نیز قابل مقایسه با سخن مخلوق نیست و قرآن، کلام خالق و بهترین سخن است. کلام خداوند در قرآن، از یک سبک و سیاق واحد و مشابه، پیروی می‌کند که آن را از سخن دیگر افراد حتی پیامبر اکرم متمایز می‌سازد. با آنکه قرآن بر زبان پیامبر جاری شده و مسلمانان آن را از زبان پیامبر شنیده‌اند، اما تفاوت بسیاری است میان آیات قرآن و احادیث پیامبر که در منابع حدیثی گرد‌آوری شده است.         

با آنکه همه آیات از یک نظر شبیه یکدیگرند و هدف واحدی را دنبال می‌کنند، اما روش  قرآن این است که در بسیاری از موارد، آیات آن، دو روی متضاد یک موضوع را مورد بررسی قرار می دهند. یعنی براساس قاعده‌ای که می‌گوید: هر چیزی با ضدش شناخته می‌شود، شیوه قرآن این است که معارف مستحکم و منطقی حق را با معیارهای سست و بی پایه باطل مقایسه می کند. قرآن همچنین پیامدهای انتخاب راه حق یا باطل را یادآور می شود تا مردم با شناخت دو طرف و مقایسه آنها، خود بهترین را انتخاب کنند.

به عنوان مثال، بخشی از آیات درباره ایمان و مؤمنان است و ‌بخشی درباره کفر و کافران/  بخشی از آیات درباره پاداشهای الهی است و بخشی درباره کیفرها و عذابها/  بخشی مربوط به اوامر الهی است که بیانگر امور حلال و واجب است و بخشی درمورد نواهی الهی است که بیانگر امور حرام و ناشایست است/  همچنین بخشی از آیات درباره هدایت و عوامل آن و بخشی نیز درباره گمراهی و عوامل آن است. 

  قرآن با این روش مقایسه ای، انسانها را ترغیب می کند تا وجوه مثبت و منفی هر چیزی را بسنجند و بهترین راه را برگزینند.

نکته دیگر آنکه انسانهای مؤمن در حالتی میان خوف و رجا به سر می‌برند. آنها با نگاه به نقاط ضعف و کاستی‌ها و خطاهای خود، گرفتار ترس و خشیت می‌شوند و با توجه به لطف الهی، به رحمت و مغفرت او امیدوار شده و دلشان آرام می‌گیرد.

بی تردید، آیات قرآن برای همه مردم نازل شده است. اما تنها کسانی که به دنبال پذیرش حق باشند، از هدایت آن بهره‌مند می‌شوند و کسانی که حق را انکار کنند، از هدایت الهی محروم مانده و گرفتار گمراهی و ضلالت می شوند.

از این آیه می‌آموزیم:

1. قرآن، بهترین و نیکوترین گفتار است.
2. آیات قرآن، اختلافی با هم ندارند و هدف واحدی را دنبال می‌کنند. آنها به یکدیگر شباهت دارند و هیچ ناهماهنگی و تضادی در بین آیات به چشم نمی خورد.
3. اهل ایمان به هنگام تلاوت آیات عذاب، دچار خوف و خشیت می‌شوند و با تلاوت آیات رحمت، امیدوار می‌گردند.
4. خداوند، اسباب هدایت را برای همه انسانها فراهم کرده است و قرآن برای هدایت عده ای خاص نازل نشده است. قرآن کتاب هدایت همه است و همه به آن دسترسی دارند، اما تنها کسانی که دنبال پذیرش حق باشند، از نور هدایت آن بهره‌ مند می‌شوند.

با پایان یافتن فرصت این برنامه، شما عزیزان را به خدای بزرگ می‌سپاریم و در انتظار دریافت نظرات و پیشنهادهای شما هستیم. خدا نگهدار.