با تفسیر ساده و روان آیات 46 تا 50 سوره زمر در خدمت شما هستیم.

     بسم الله الرحمن الرحیم

با درود به روان پاک پیامبر رحمت، حضرت محمد مصطفی صلّی الله علیه و آله و سلّم و با سلام به حضور شما شنوندگان گرامی، با برنامه­ ای دیگر از "راهی به سوی نور" در خدمت شما هستیم تا با تفسیر آسان و روان آیاتی دیگر از کلام الهی در قرآن کریم آشنا شویم.

ابتدا به تلاوت آیه 46 از سوره زمر گوش فرا می‌دهیم:                                                                                       

«قُلِ اللَّـهُمَّ فَاطِرَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ عَالِمَ الْغَیْبِ وَالشَّهَادَةِ أَنتَ تَحْکُمُ بَیْنَ عِبَادِکَ فِی مَا کَانُوا فِیهِ یَخْتَلِفُونَ»

ترجمه این آیه چنین است:

«بگو: خداوندا! ای آفریننده آسمان و زمین [ای] دانای نهان و آشکار، تو در میان بندگانت در آنچه اختلاف می‌کردند، داوری خواهی کرد»

در برنامه قبل سخن از تنفر مشرکان از نگاه توحیدی و دلبستگی آنان به خدایان و واسطه ‌های موهوم دنیوی بود. این آیه در ادامه خطاب به رسول خدا می‌فرماید: از آنها روی‌ بگردان و به درگاه خداوند یکتا که آفریننده آسمانها و زمین و آگاه از همه اسرار است، روی بیاور که او در روز قیامت، میان بندگان درمورد آنچه که اختلاف می کردند، داوری خواهد کرد.

در قیامت، حاکم و فرمانروای مطلق خداست و او از همه اسرار آگاه است. با داوری او اختلافات پایان می یابد. در دادگاه قیامت، گمراهان لجوج راهی برای انکار حقیقت ندارند و به اشتباه ‌بودن راه و روش خود اعتراف و اقرار می‌کنند، اما این اعتراف، دیگر سودی به حال آنان ندارد.

از این آیه می‌آموزیم:

1. برخلاف کسانی که به غیر خدا دل سپرده اند، به خداوندی که آفریدگار عالم هستی  است، روی بیاوریم و به او توجه کنیم.
2. آن‌که آسمان و زمین را آفریده، بر همه امور مخلوقاتش اعم از امور ظاهری یا پنهانی آنها آگاه است.
3. داوری خداوند درمورد انسانها بر پایه علم و آگاهی است، آگاهی از آشکار و نهان انسانها/

اکنون به تلاوت آیات 47 و 48 از سوره زمر گوش می‌سپاریم:

«وَلَوْ أَنَّ لِلَّذِینَ ظَلَمُوا مَا فِی الْأَرْضِ جَمِیعًا وَمِثْلَهُ مَعَهُ لَافْتَدَوْا بِهِ مِن سُوءِ الْعَذَابِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ  وَبَدَا لَهُم مِّنَ اللَّـهِ مَا لَمْ یَکُونُوا یَحْتَسِبُونَ»، «وَبَدَا لَهُمْ سَیِّئَاتُ مَا کَسَبُوا وَحَاقَ بِهِم مَّا کَانُوا بِهِ یَسْتَهْزِئُونَ»

 ترجمه این آیات چنین است:

«و کسانی که ستم کرده اند، اگر تمام آنچه در زمین است و همانندش را با آن داشته باشند، همه آن را برای رهایی خود از عذاب سخت روز قیامت، فدیه خواهند داد. و [در آن روز] از سوی خداوند، برای آنها چیزهایی آشکار می شود که هرگز گمان نمی‌بردند [و حسابش را نمی کردند]»، «و [در آن روز]  بدی آنچه که مرتکب شده ‌اند، برای آنان آشکار خواهد شد و آنچه را به تمسخر می‌گرفتند، آنان را فرا خواهد گرفت»

 در ادامه آیه قبل که درباره داوری خداوند در قیامت بود، این آیه می‌فرماید: همه کسانی که در دنیا ظالم بودند، گرفتار سخت‌ترین عذابها خواهند شد و چه بسا عذابهایی در قیامت برای آنها آشکار شود که حتی قبلا تصورش را هم نمی‌کردند.

واژه ظلم در فرهنگ قرآن، هم شامل ظلم فکری و اعتقادی می‌شود، مانند شرک و کفر/ هم شامل ظلم به دیگران در سطح خانواده و یا جامعه/ اما روشن است که ظلم فکری و فرهنگی، خطر و آسیبش بسیار بیشتر از ظلم اجتماعی است. زیرا در خیلی از موارد، ظلم اجتماعی قابل جبران است، اما ظلم فرهنگی گاه انحراف نسلها و جوامع  را به دنبال دارد و فاجعه آفرین است. لذا اصلاح و جبران آن نیز سخت تر است.

البته کیفر سخت بدکاران، براساس عدل خداوند است و خدا‌ حتی به ظالمان هم ذرّه ای ستم نمی‌کند. لذا ادامه آیات می‌فرماید: این کیفر، تجسم کارهای زشت آنان در دنیاست که امروز به شکل آتش دوزخ نمایان شده است. آنها تا وقتی که در دنیا بودند، به فکر جمع اموال و دارائیها بودند و گمان می‌کردند که با داشتن ثروت بسیار به سعادت خواهند رسید. لذا آنچه را درباره قیامت می‌شنیدند و هشدارهایی را که دریافت می‌کردند، مورد تمسخر قرار می‌دادند. آنها هشدارهای افراد درستکار درباره قیامت را، موهومات انسانهای جاهل و غیرمتمدن می‌شمردند.

اما امروز که در صحرای محشر حاضر شده‌اند، به چشم خود می‌بینند که آنچه را به تمسخر می‌گرفتند، آنها را سخت گرفتار ساخته و چیزهایی را که در دنیا کسب کرده‌اند، در اینجا به کارشان نمی‌آید.  

از این آیات می‌آموزیم:

1. قدرت و ثروت دنیا، در آخرت به هیچ کاری نمی‌آید، گرچه همه ثروت کره زمین، دراختیار انسان باشد.
2. کیفرهای دوزخی، جلوه‌ای از کارهای زشت دنیوی انسان است.
3. روز قیامت، روز کشف و ظهور است و در آنجا تمام اسرار آشکار می شود.  در قیامت، حقایق بهشت و دوزخ برای بشر روشن می‌شود.
4. مراقب باشیم احکام،  باورها و ارزشهای دینی را به تمسخر نگیریم، که در قیامت مایه اندوه و حسرت ما خوهد شد.

اکنون به تلاوت آیات 49 و 50  از سوره زمر گوش می‌سپاریم:

«فَإِذَا مَسَّ الْإِنسَانَ ضُرٌّ دَعَانَا ثُمَّ إِذَا خَوَّلْنَاهُ نِعْمَةً مِّنَّا قَالَ إِنَّمَا أُوتِیتُهُ عَلَى عِلْمٍ  بَلْ هِیَ فِتْنَةٌ وَلَـکِنَّ أَکْثَرَهُمْ لَا یَعْلَمُونَ»، «قَدْ قَالَهَا الَّذِینَ مِن قَبْلِهِمْ فَمَا أَغْنَى عَنْهُم مَّا کَانُوا یَکْسِبُونَ»

ترجمه این آیات چنین است:

«پس چون آسیبی به انسان برسد، ما را می خواند. سپس هنگامی که از جانب خود نعمتی به او عطا کنیم، می‌گوید: بر پایه دانش و کاردانی خودم این نعمت به من داده شده است. [چنین نیست] بلکه آن نعمت، آزمایشی است [برای او] ولی بیشتر آنان نمی دانند»، «به راستی کسانی که پیش از آنان بودند، [نیز] این سخن را گفتند، ولی آنچه را به دست می‌آوردند، سودی برای آنها نداشت»

 این آیات به یکی از ویژگی‌های انسانهای ناسپاس اشاره کرده و می‌فرماید: عموم انسانها تنها در زمان سختی و مشکلات به یاد خدا می‌افتند و او را می‌خوانند. اما این امر موقتی است و  هنگامی که مشکلاتشان برطرف ‌شود، خدا را فراموش می‌کنند و می‌گویند: این علم و کاردانی خودم بود که موجب رفع مشکلاتم شد و این  نعمتها و امکانات را به دست آوردم.

قرآن در پاسخ به این افراد کم‌ظرفیت و خودپسند می‌فرماید: آنچه به شما داده ‌شده، اسباب آزمایش شماست تا مشخص شود که در عمل، شکر نعمتهای خدا را به جا می‌آورید یا آنکه نعمتهای او را کفران و ناسپاسی می‌کنید.

ادامه آیات می‌فرماید این نحوه برخورد با نعمتهای الهی، در طول تاریخ نیز سابقه داشته و کسانی که به مال و ثروت یا مقام و منزلتی رسیده‌اند، خدا را فراموش کرده و گمان کرده‌اند آنچه را به دست آورده‌اند، می‌تواند در دنیا و آخرت، آنها را کفایت کند. درحالی که آنچه کسب کرده اند، نه در دنیا می‌تواند مانع تحقق اراده و خواست الهی درباره آنها شود و نه در آخرت می‌تواند آنها را از کیفر اعمال بدشان رهایی بخشد.

از این آیات می‌آموزیم:

1. در فشارها و حوادث و سختیهای زندگی، انسان به ضعف و ناتوانی خود پی می برد. این فشارها، موجب بیدار شدن انسان و شکوفایی فطرت خدا جوی او می شود، درنتیجه خدا را صدا می‌زند و به او روی می آورد.
2. رفاه و آسودگی انسان، بستری برای غفلت از یاد خدا  و غرور و خودبینی است.
3. سختی‌ها و نعمتها هر دو اسباب آزمایش انسان هستند تا جوهر واقعی او آشکار شده و افراد سپاسگزار و ناسپاس از هم متمایز شوند.

با پایان یافتن فرصت این برنامه، شما عزیزان را به خدای بزرگ می‌سپاریم و در انتظار دریافت نظرات و پیشنهادهای شما هستیم. خدا نگهدار.