با تفسیر ساده و روان آیا 16 تا 20 سوره غافر در خدمت شما هستییم.

    بسم الله الرحمن الرحیم

با درود به روان پاک پیامبر رحمت، حضرت محمد مصطفی صلّی الله علیه و آله و سلّم و با سلام به حضور شما شنوندگان گرامی، با برنامه­ای دیگر از "راهی به سوی نور" در خدمت شما هستیم تا با تفسیر آسان و روان آیاتی دیگر از کلام الهی در قرآن کریم آشنا شویم.

ابتدا به تلاوت آیات 16 و 17 از سوره غافر گوش فرا می‌دهیم:

«یَوْمَ هُم بَارِزُونَ  لَا یَخْفَى عَلَى اللَّـهِ مِنْهُمْ شَیْءٌ  لِّمَنِ الْمُلْکُ الْیَوْمَ  لِلَّـهِ الْوَاحِدِ الْقَهَّارِ»، «الْیَوْمَ تُجْزَى کُلُّ نَفْسٍ بِمَا کَسَبَتْ  لَا ظُلْمَ الْیَوْمَ  إِنَّ اللَّـهَ سَرِیعُ الْحِسَابِ»

ترجمه این آیات چنین است:

«روزی که مردم ظاهر و آشکارند و چیزی از آنان بر خدا پنهان نیست. امروز فرمانروایی از آنِ کیست؟ از آنِ خداوند یکتای قهّار»، «امروز هر کس در برابر آنچه انجام داده، پاداش داده می‌شود. امروز هیچ ظلمی نیست. همانا حسابرسی خدا سریع است»

در آخرین آیه برنامه قبل، به این نکته اشاره شد که خداوند از طریق کتب آسمانی و پیامبران، درباره روز قیامت به بشر هشدار داده است. این آیات، در توصیف روز قیامت ویژگی‌هایی را بیان نموده و می‌فرماید: در آن روز، پرده‌ها کنار می‌رود و همه چیز آشکار می‌شود. پرونده‌های اعمال گشوده شده و باطن افراد نمایان می‌شود.  لذا  هیچ چیز مخفی نخواهد ماند.                                                                                                                    در دنیا نیز چیزی بر خدا مخفی نیست. با این حال، انسانها گمان می‌کنند که می‌توانند چیزهایی را از خدا مخفی نگه ‌دارند، اما در قیامت در می یابند که درحقیقت هیچ چیز بر خدا مخفی نبوده و همه کارهای آنها با دقت ثبت و ضبط شده است.

در رستاخیز، انسانها با همه وجود و هستى خویش در صحنه عظیم قیامت ظاهر مى شوند و هیچ چیزى مکتوم نمى ماند. بی تردید، چنین صحنه ای عجیب و هول انگیز است!

در آن روز حاکمیت مطلق از آنِ خداست. البته در دنیا  نیز خداوند بر سراسر عالم حاکم است، اما این حاکمیت در قیامت ظهور و بروز تازه اى پیدا مى کند. در آنجا  از حکومت فرمانروایان ظالم و گردنکش خبری نیست.

در قیامت، حاکمیت خداوند بر همه چیز به گونه ای است که انسانها حتی بر اعضا و جوارح بدن خود حاکم نیستند. لذا هرگاه خدا بخواهد، دست و پا و سایر اعضای بدن انسان علیه او شهادت می‌دهند.

آن روز، روز کیفر و پاداش کارهاست و هرکس دستاورد و حاصل کرده های خویش را خواهد دید. درواقع افکار و اعمال ما در دنیا، چنان در نفس و روح ما تأثیر می‌گذارند که تا قیامت باقی می‌ماند و همان مبنای جزای روز قیامت است.

در دنیا ستم بسیار است و انسانها برای دست یافتن به منافع و لذات بیشتر، به یکدیگر ستم می‌کنند. اما در قیامت، کسی توان ستم‌کردن به دیگری را ندارد، زیرا حاکمیت مطلق تنها از آنِ خداست و خداوند نیز بر بندگانش ستم نمی‌کند. بلکه به هر کس براساس عملش، کیفر یا پاداش می‌دهد و البته این کار به سرعت انجام می‌شود.

برخلاف دادگاه‌ های دنیوی که گاه صدور حکم چندین ماه یا سال طول می‌کشد، در روز قیامت رسیدگی به حساب بندگان به سرعت انجام می‌شود و تکلیف هرکس خیلی زود مشخص می‌گردد. معنای آن این است که در قیامت مهلتى به مجرمان داده نمى شود.  

از این آیات می‌آموزیم:

1. گمان نکنیم می‌شود چیزی را از خدا پنهان کرد، زیرا در قیامت، همه اسرار آشکار می‌شود و جایی برای مخفی کردن و یا انکار باقی نمی‌ماند.
2. هیچکس در قیامت از حساب و کتاب مستثنی نیست. مبنای کیفر و پاداش الهی، عملکرد ما در دنیاست، نه آرزوهای نابجای ما، یا نسبتها و وابستگی‌ها و ...
3. با آنکه خداوند قدرت بلامنازع در عالم هستی است و در حاکمیت بر جهان، یگانه و بی همتاست، به هیچکس ظلم نمی‌کند.

اکنون به تلاوت آیات 18 تا 20 از سوره غافر گوش می‌سپاریم:

«وَأَنذِرْهُمْ یَوْمَ الْآزِفَةِ إِذِ الْقُلُوبُ لَدَى الْحَنَاجِرِ کَاظِمِینَ مَا لِلظَّالِمِینَ مِنْ حَمِیمٍ وَلَا شَفِیعٍ یُطَاعُ»، «یَعْلَمُ خَائِنَةَ الْأَعْیُنِ وَمَا تُخْفِی الصُّدُورُ»، «وَاللَّـهُ یَقْضِی بِالْحَقِّ  وَالَّذِینَ یَدْعُونَ مِن دُونِهِ لَا یَقْضُونَ بِشَیْءٍ  إِنَّ اللَّـهَ هُوَ السَّمِیعُ الْبَصِیرُ»

ترجمه این آیات چنین است:

«و آنان را از روز نزدیک [قیامت]  بترسان. آنگاه که [از شدت ترس] جانها به گلوگاه می رسد، در حالی که اندوه خود را فرو می برند. [آن روز]  برای ستمکاران  هیچ دوست دلسوز و شفاعت کننده ای که شفاعتش پذیرفته شود، وجود ندارد»، «او چشمهایی را که به خیانت می‌نگرد و آنچه را سینه‌ها پنهان می‌دارند، می‌داند»، «و خداوند به حق داوری می‌کند، اما معبودانی که به جای او می خوانند، هیچ‌گونه داوری نمی‌کنند. بی گمان خداوند شنوا و بیناست»

در ادامه توصیف روز قیامت، این آیات می‌فرماید: گمان نکنید روز قیامت دور است تا به دلخواه خود، هرکاری که را می‌خواهید، انجام دهید؛ بدانید که قیامت نزدیک است و باید پاسخگوی همه کارهایتان باشید.

قیامت، روزی است که از ترس و هول آن، گویی جان به لب انسان می‌رسد و قلب او از اضطراب از جا کنده شده و می‌خواهد از حلقومش خارج شود. این تعبیر، اوج سختی و فشار در قیامت را می‌رساند.

آری به خاطر  بیم از رسوایی در میان مردم و نگرانی از حساب دقیق خداوند و گرفتاری در عذاب، انسانها چنان دچار هول و اضطراب می‌ شوند که با هیچ بیانی قابل وصف نیست. درونشان مملو از غم و اندوه می شود، اما زبانشان بسته شده و توانایی اظهار آن را ندارند تا کمی راحت شده و آرام گیرند. چراکه آنجا محضر عدل پروردگار است و جای نعره و فریاد نیست.

در چنین شرایط سختی که هرکس امید دارد دوستان و افراد صاحب نفوذ او را یاری کنند،  قرآن می‌فرماید: هیچ دوست و شفاعت کننده‌ای وجود ندارد که در این وضعیت به او کمک کند و لااقل وی را تسکین دهد. زیرا همه گرفتار اعمال خویشند و کسی نمی تواند برای دیگری کاری کند.

ادامه آیات به علم گسترده الهی اشاره کرده و می‌فرماید: آنجا که دیگران متوجه نگاه شما نمی‌شدند و شما به ناروا نگاه می‌کردید و می‌پنداشتید، کسی شما را نمی‌بیند، خداوند آنجا حضور داشت و خیانت نگاه شما را می‌دانست. چنانکه از باطن شما نیز آگاه بود و قصد و انگیزه ناپاک شما را می‌دانست.

البته خیانت چشم می تواند به اشکال مختلف باشد. نگاه ناروا به زنان نامحرم و یا نگاه از روی تمسخر و تحقیر دیگران، از نمونه های خیانت چشم به شمار می رود.  
بی تردید، اگر انسان باور داشته باشد که حسابرسى دقیقى در قیامت وجود دارد، به طوری که حتى نگاهها و اندیشه ها و انگیزه هاى او همه زیر ذرده بین است، حد اعلاى تقوا و راستی در وجودش زنده می شود.

آری، خداوندی که از حرکات مخفیانه چشمها  و اسرار درون سینه ها آگاه است، در قیامت، درباره مردم قضاوت و دادرسی خواهد کرد، مقام داوری مخصوص اوست و او جز به حق داوری نمی کند. اما غیر او چون چنین آگاهی و علمی را به ظاهر و باطن ندارد، نمی تواند درست داوری کند و اگر هم داوری کند، در معرض ستم و تضییع حق است.

از این آیات می‌آموزیم:          

1. دروازه‌ی قیامت که مرگ است، بسیار نزدیک است. آن را دور نپنداریم و خود را برای آن آماده کنیم.
2. هول و اضطراب دادگاه قیامت از یک سو و حسرت و اندوه از کارهای گذشته از سوی دیگر، گنهکار را در تنگنای بسیار سختی قرار می‌دهد، اما او حتی توان فریاد زدن و اظهار کردن را نیز ندارد.
3. قیامت، روز تنهایی مجرمان است. دوستان صمیمی و افراد صاحب نفوذ نمی توانند کاری برای مجرمان انجام دهند و اصولا کسی به فکر دیگری نیست.
4. ایمان به اینکه خداوند از نیّات و انگیزه‌های باطنی ما نیز آگاه است، انسان را از ظلم و جور و کارهای خلاف  باز می دارد و بهترین عامل برای کنترل رفتار اوست.

با پایان یافتن فرصت این برنامه، شما عزیزان را به خدای بزرگ می‌سپاریم و در انتظار دریافت نظرات و پیشنهادهای شما هستیم. خدا نگهدار.   

-----------------